Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem majątku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podział mieszkania komunalnego po rozwodzie

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2016-10-18

Wspólnie z żoną od 2013 r. mamy mieszkanie komunalne. Żona się wyprowadziła, więc wnioskowałem o wymeldowanie jej w trybie administracyjnym i równocześnie żłożyłem pozew o rozwód. Proszę o wyjaśnienie, jak po uzyskaniu rozwodu będzie wyglądać podział mieszkania komunalnego przyznanego nam obojgu?

Zatem jest Pan najemcą mieszkania komunalnego wspólnie z żoną.

Na samym początku należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) – z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

W małżeństwie, w którym obowiązuje ustrój wspólności ustawowej, występują trzy masy majątkowe: majątek wspólny małżonków oraz dwa majątki osobiste każdego z małżonków.

Pomimo odrębności prawnej majątku wspólnego i majątków osobistych, z reguły majątki te w czasie trwania wspólności ustawowej praktycznie nie są wyodrębnione i stanowią jedną całość gospodarczą. Tak więc rozdzielenie majątków i dokonanie rozliczeń między małżonkami w zasadzie następuje po ustaniu wspólności (po rozwodzie).

Jeżeli małżonkowie nie dokonają podziału majątku w drodze umowy, celowi temu służy postępowanie sądowe o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami (art. 566 i 567 Kodeksu postępowania cywilnego).

Zgodnie z art. 680 zn. 1 Kodeksu cywilnego (K.c.):

„§ 1. Małżonkowie bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe są najemcami lokalu, jeżeli nawiązanie stosunku najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych założonej przez nich rodziny nastąpiło w czasie trwania małżeństwa. Jeżeli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, do wspólności najmu stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności ustawowej.

§ 2. Ustanie wspólności ustawowej w czasie trwania małżeństwa nie pociąga za sobą ustania wspólności najmu lokalu. Jednakże sąd, stosując odpowiednio przepisy o zniesieniu wspólności majątkowej, może z ważnych powodów na żądanie jednego z małżonków znieść wspólność najmu lokalu.”

Z powyższego artykułu wynika, że każdy z małżonków jest najemcą lokalu, w wypadku gdy nawiązanie stosunku najmu nastąpiło w czasie trwania małżeństwa (zob. Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania, 2008, s. 111).

Skutek przewidziany w art. 680 zn. 1 § 1 zdanie pierwsze K.c. nie wystąpi, jeżeli stosunek najmu zostanie (w trakcie trwania małżeństwa) nawiązany w celu zaspokajania potrzeb innych niż potrzeby mieszkaniowe założonej przez małżonków rodziny (a zatem np. w celu prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, a także w celu rekreacji, sportu czy też wypoczynku tylko jednego z małżonków; zob. też Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania, 2008, s. 111).

W wypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 680 zn. 1 § 1 K.c. małżonkowie stają się najemcami (a w zasadzie współnajemcami) lokalu bez względu na to, czy istnieje między nimi wspólność ustawowa (art. 31 i n. K.r.o.), wspólność umowna (art. 48-501 K.r.o.), rozdzielność majątkowa (art. 51, 511 i 52-54 K.r.o.), czy też rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków (art. 512-515 K.r.o.).

Jeżeli między małżonkami istnieje ustrój wspólności ustawowej albo umownej, obligacyjne prawo najmu jest składnikiem majątku wspólnego małżonków. W sytuacji natomiast, gdy między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa albo rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków na podstawie art. 680 zn. 1 § 1 K.c., między małżonkami powstaje odrębna (samoistna) wspólność prawa najmu lokalu, ukształtowana jako wspólność łączna, która obejmuje jako jedyny element wskazane prawo (zob. odpowiednio J. Ignatowicz (w:) M. Gersdorf, J. Ignatowicz, Prawo spółdzielcze..., s. 395-396; H. Ciepła (w:) J. Gudowski, Komentarz, t. III, cz. 2, 2013, uwagi do art. 680 zn. 1 k.c.).

W związku z ustaniem małżeństwa wspólność prawa najmu lokalu wygasa na zasadach ogólnych (zgodnie z art. 46 K.r.o.). Do wygaśnięcia wskazanej wspólności nie dojdzie jednak w wypadku ustania wspólności majątkowej w trakcie trwania małżeństwa (art. 680 zn. 1 § 2 zdanie pierwsze K.c.).

Jeżeli prawo najmu wchodzi w skład wspólnego dorobku, zniesienie wspólności tego prawa jest możliwe równocześnie albo w następstwie zniesienia wspólności całego majątku (zob. też J. Ignatowicz (w:) M. Gersdorf, J. Ignatowicz, Prawo spółdzielcze..., s. 397).

Wskutek wskazanego zniesienia dochodzi do przekształcenia wspólności łącznej prawa najmu lokalu we wspólność w częściach ułamkowych (art. 42 K.r.o.), która może być z kolei zniesiona przez podział prawa umowny lub sądowy w postępowaniu nieprocesowym (zob. art. 46 K.r.o.; zob. wyrok SN z dnia 19 kwietnia 1996 r., I CRN 55/96, OSN 1996, nr 9, poz. 123; a także K. Pietrzykowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2011, s. 509).

Ponieważ najem może i w przeważającej mierze będzie stanowił składnik majątku wspólnego małżonków, w praktyce powstała wątpliwość – czy i według jakich zasad miałby on podlegać podziałowi w przypadku ustania wspólności czy małżeństwa.

Tak więc z treści art. 680 zn. 1 K.c. wynika, że ustanie wspólności majątkowej nie powoduje ustania wspólności najmu i podziału mieszkania komunalnego. Skutek ten nastąpi dopiero w chwili ustania małżeństwa. W związku z tym warto wskazać na dwie reguły. Po pierwsze, jeżeli między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności (po nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego także rozdzielności z wyrównaniem dorobków, jak się wydaje, ustrój rozdzielności bez względu na źródło, z którego powstał), do najmu, który jest prawem wspólnym małżonków – nabytym według zasad art. 680 zn. 1 – stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności ustawowej. Mamy więc do czynienia w niniejszym przypadku z tzw. wspólnością przymusową. Jednakże w sytuacji gdy wspólność ustanie, sąd z ważnych powodów na żądanie jednego z małżonków i według przepisów o zniesieniu współwłasności może znieść także tę wspólność. Również, jak się wydaje, o ile zaistnieją ważne powody, w razie gdy między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, może dokonać takiego zabiegu (zobacz też J. Panowicz-Lipska, System Prawa Prywatnego…, s. 84).

Jak z tego wynika, wskutek Pana rozwodu z żoną wspólność najmu również ustanie.

Po ustaniu wspólności najmu może on być przedmiotem podziału. Jeszcze na gruncie dawnego stanu prawnego Sąd Najwyższy wyjaśnił tę wówczas sporną kwestię. W jednym z orzeczeń stwierdził, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego (art. 566 i art. 567 Kodeksu postępowania cywilnego) sąd może objąć podziałem wchodzące w skład tego majątku prawo najmu lokalu mieszkalnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 1996 r.; sygn. akt I CRN 55/1996; OSN 1996 r. Nr 3, poz. 123).

Podział najmu następuje według takich zasad jak zniesienie współwłasności. Wobec tego sąd może przydzielić najem jednemu z małżonków i zasądzić spłatę na rzecz drugiego. Wątpliwość powstała w związku z tym, jak wyliczyć owe spłaty.

W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, że wartość prawa najmu lokalu komunalnego, objętego podziałem majątku wspólnego, stanowi różnica między czynszem wolnym a czynszem regulowanym, z uwzględnieniem – w konkretnych okolicznościach sprawy – okresu prawdopodobnego trwania stosunku najmu (uchwała z dnia 24 maja 2002 r.; sygn. akt III CZP 28/2002; OSN 2002 r. Nr 12, poz. 150). Sąd wskazał, że wyliczenia wartości najmu lokalu komunalnego odbywać powinny się według zasad:

  • wyliczenie różnicy między czynszem regulowanym a czynszem wolnym, a następnie
  • wyliczenie prawdopodobnego czasu trwania stosunku najmu, przy czym wskazówkę dla sądu mogą stanowić przepisy ustawy z dnia 28 lipca 1988 r. o podatku od spadków i darowizn (j.t. Dz. U. 2004 r. Nr 142, poz. 1514).

Moim zdaniem w czasie podziału tego prawa powinien Pan żądać rozliczenia zapłaconych przez Pana czynszów (są to opłaty stałe niezależnie czy ktokolwiek zamieszkuje w lokalu) i zwrotu ich połowy do czasu podziału tego prawa (obecnie i tak Pan nie ma wyjścia i musi Pan płacić czynsz).

Jedynie na marginesie wskażę, że w trakcie procesu rozwodowego sąd orzeka o wspólnym mieszkaniu. Jak wskazuje Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 58:

„§ 2. Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Na zgodny wniosek stron sąd może w wyroku orzekającym rozwód orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe.

§ 3. Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

§ 4. Orzekając o wspólnym mieszkaniu małżonków sąd uwzględnia przede wszystkim potrzeby dzieci i małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej”.

Sąd może na wniosek stron orzec o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania w trakcie procesu oraz po rozwodzie. Wyjątkowo, jeżeli jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie – sąd może na wniosek drugiego małżonka nakazać jego eksmisję.

Gdy małżonkowie są zgodni, to sąd może na ich wspólny wniosek orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe.

Ponieważ w Pana przypadku nie mamy do czynienia z własnością, a jedynie z prawem najmu, to podziałowi takiemu podlegałoby to właśnie prawo.

Jak jednak widać, przyznanie prawa najmu mieszkania po rozwodzie tylko Panu wymaga zgody żony oraz zrezygnowanie przez nią z lokalu zamiennego lub pomieszczenia zastępczego. Jest to prawie jak eksmisja, stąd też konieczna jest zgoda drugiej strony.

Niezależnie od tego może Pan wnosić o przyznanie lokalu Panu lub małżonce.

Wskazuję także, że podział najmu w czasie rozwodu następuje wyjątkowo, w praktyce tylko wtedy, jeżeli strony zgodnie wnoszą o przyznanie danego prawa jednej z nich bez spłat i dopłat.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Decyzja o rozwodzie i podpisanie papierów

Mąż podjął decyzję o rozwodzie, prześle mi papiery rozwodowe do podpisania. Mamy wspólnie budowany dom – mąż chce go przepisać naszej córce,...

Czy uzyskane pieniądze będą tylko moje w przypadku podziału majątku?

Niestety musze sprzedać dom (stan surowy) wybudowany na mojej działce przed ślubem. Czy pieniądze ze sprzedaży będą moje czy nasze – np. w razie...

Brak porozumienia co do nieruchomości przy podziale majątku

Wziąłem kredyt na działkę w proporcji 50-50 z byłą już żoną, ale przed zawarciem związku małżeńskiego. Po ślubie cały czas spłacałem...

Odebranie nieruchomości zakupionych przez męża przy podziale majątku

Przy zakupie domu mąż wpisał mnie jako współwłaściciela, ale kredyt w całości jest na niego i on go spłaca. Ja widnieję jedynie jako...

Podział majątku po latach a prawo do lokalu komunalnego

Mój mąż rozwiódł się 20 lat temu, płacił alimenty. Teraz jego dzieci są pełnoletnie i samodzielne. Zaprzestał więc płacenia na nie i wtedy...

Podział majątku po latach separacji i po rozwodzie

Przed rokiem otrzymaliśmy z mężem rozwód bez orzekania o winie. Zanim do niego doszło, żyliśmy w separacji ok. 8 lat, ale nie była to...

Odszkodowanie z tytułu wypadku a rozdzielność majątkowa

Syn na pół roku przed ślubem miał wypadek samochodowy. Już po ślubie i po zakończonym leczeniu otrzymał 20 tys. zł odszkodowania z tytułu...


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »