Czy darowizna w trakcie małżeństwa podlega podziałowi przy rozwodzie?

Pani Julia jest mężatką od 12 lat. Małżonkowie nie zawierali umowy majątkowej małżeńskiej, więc obowiązuje ich ustawowa wspólność majątkowa. W zeszłym roku mąż pani Julii otrzymał od rodziców mieszkanie w drodze darowizny. Pani Julia pyta, czy w razie rozwodu będzie mogła żądać połowy wartości tego mieszkania albo udziału w nieruchomości.

Czy darowizna wchodzi do majątku wspólnego małżonków?

Zasadą jest, że po zawarciu małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa. Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Przedmioty nieobjęte wspólnością ustawową należą natomiast do majątku osobistego każdego z małżonków.

Nie każdy składnik nabyty w czasie małżeństwa staje się jednak wspólny. Art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wylicza składniki majątku osobistego. Należą do niego między innymi przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej oraz przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę. W praktyce oznacza to, że darowizna otrzymana przed ślubem i darowizna otrzymana w trakcie małżeństwa przez jednego małżonka zwykle pozostają poza majątkiem wspólnym.

Wyjątek wynika z samego art. 33 K.r.o. Darowizna nie będzie majątkiem osobistym, jeżeli darczyńca inaczej postanowił. Dlatego w sprawach o podział majątku trzeba sprawdzić przede wszystkim akt notarialny darowizny, umowę darowizny, przelew, oświadczenie darczyńcy i wpisy w księdze wieczystej. Znaczenie może mieć także to, czy doszło później do skutecznego przeniesienia udziału na drugiego małżonka, bo samo dopisanie małżonka do darowanej nieruchomości powinno mieć konkretną podstawę prawną.

Warto pamiętać również o art. 34 K.r.o. Przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków są objęte wspólnością ustawową także wtedy, gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca inaczej postanowił. Ten wyjątek dotyczy jednak zwykle rzeczy codziennego użytku, a nie mieszkania, domu czy działki.

Czy żona ma prawo do mieszkania otrzymanego przez męża w darowiźnie?

Jeżeli mąż pani Julii otrzymał mieszkanie od rodziców w darowiźnie wyłącznie dla siebie, a z aktu darowizny nie wynika, że darczyńcy chcieli objąć darowizną oboje małżonków albo majątek wspólny, mieszkanie stanowi majątek osobisty męża. Nie ma wtedy znaczenia sam fakt, że darowizna została dokonana po ślubie ani że małżonkowie pozostawali we wspólności ustawowej.

Taka sama zasada dotyczy innych nieruchomości. Dom, lokal, działka budowlana czy darowizna nieruchomości rolnej przekazana jednemu małżonkowi co do zasady nie wchodzi do majątku wspólnego i nie jest dzielona między małżonków przy rozwodzie.

Drugi małżonek nie może więc żądać połowy własności takiej nieruchomości tylko dlatego, że strony były małżeństwem. Może natomiast w określonych sytuacjach dochodzić rozliczenia wydatków i nakładów, jeżeli z majątku wspólnego finansowano remont, rozbudowę, modernizację albo spłatę zobowiązań związanych z majątkiem osobistym małżonka.

Nakłady na darowiznę a podział majątku po rozwodzie

Najczęstszy spór nie dotyczy samej własności darowanej rzeczy, lecz pieniędzy wydanych na jej utrzymanie lub ulepszenie. Jeżeli małżonkowie w czasie małżeństwa wyremontowali darowane mieszkanie, dobudowali część domu, wykonali instalacje, kupili stałe wyposażenie albo spłacali kredyt obciążający nieruchomość należącą do jednego z nich, może powstać roszczenie o rozliczenie nakładów.

Podstawą jest art. 45 § 1 K.r.o. Zgodnie z tym przepisem każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Małżonek może też żądać zwrotu wydatków i nakładów poczynionych ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

Nie podlegają natomiast zwrotowi wydatki i nakłady zużyte w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. W praktyce oznacza to, że inaczej sąd oceni bieżące opłaty za mieszkanie, a inaczej generalny remont, który realnie podniósł wartość nieruchomości.

Przy podziale majątku trzeba więc ustalić, czy chodzi o zwykłe koszty życia, czy o trwałe nakłady zwiększające wartość majątku osobistego. Pomocne mogą być faktury, potwierdzenia przelewów, umowy z wykonawcami, zdjęcia z remontu, kosztorysy, zeznania świadków, dokumenty kredytowe oraz opinia biegłego. Szerzej ten problem omawia zagadnienie takie jak rozliczenie nakładów na nieruchomość darowaną.

Czy darczyńca może przekazać darowiznę obojgu małżonkom?

Tak. Darczyńca może przekazać składnik majątku obojgu małżonkom albo wyraźnie postanowić, że darowizna ma wejść do majątku wspólnego. Przy nieruchomościach powinno to wynikać z aktu notarialnego. Jeżeli treść aktu jest jednoznaczna, sąd przy podziale majątku będzie się nią kierował.

Jeżeli dokument jest nieprecyzyjny, znaczenie mogą mieć okoliczności przekazania darowizny, treść oświadczeń darczyńcy i obdarowanych oraz późniejsze zachowanie stron. Nie wystarczy jednak samo przekonanie drugiego małżonka, że skoro darowizna była potrzebna rodzinie, to automatycznie stała się wspólna.

Co sprawdzić przed podziałem majątku?

Przed rozpoczęciem sprawy o podział majątku warto zebrać dokumenty i odpowiedzieć na kilka pytań:

• kto jest wskazany jako obdarowany w akcie darowizny albo innym dokumencie,
• czy darczyńca postanowił, że darowizna ma wejść do majątku wspólnego,
• czy nieruchomość była później przenoszona na drugiego małżonka albo na majątek wspólny,
• jakie nakłady poniesiono z majątku wspólnego i czy zwiększyły wartość rzeczy,
• czy wydatki były zwykłymi kosztami utrzymania rodziny, czy inwestycją w majątek osobisty jednego małżonka.

Dopiero po takiej analizie można ocenić, czy drugi małżonek nie ma żadnych roszczeń, czy przysługuje mu roszczenie o zwrot nakładów, czy też darowizna została skutecznie objęta majątkiem wspólnym.

FAQ

Podsumowanie

Darowizna otrzymana przez jednego z małżonków w trakcie małżeństwa zasadniczo pozostaje jego majątkiem osobistym i nie podlega podziałowi przy rozwodzie. Decydujące znaczenie ma treść oświadczenia darczyńcy oraz dokumentów, zwłaszcza aktu notarialnego przy nieruchomości.

Drugi małżonek nie jest jednak zawsze pozbawiony roszczeń. Jeżeli z majątku wspólnego finansowano remont, rozbudowę lub inne nakłady na darowaną rzecz, można żądać ich rozliczenia na podstawie art. 45 K.r.o. Wysokość roszczenia zależy od dowodów, charakteru wydatków i wpływu nakładów na wartość majątku osobistego.

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 236
• Art. 31, art. 33, art. 34 i art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.