Małżonek nie zgadza się na rozwód – co może zrobić sąd?

Przykładowa sytuacja: mąż pani Renaty zapowiada złożenie pozwu o rozwód bez orzekania o winie. Pani Renata chce ratować małżeństwo i proponuje terapię, ale mąż odmawia. Małżonkowie mają dwoje małoletnich dzieci, w tym dziecko z niepełnosprawnością. Pani Renata pyta, czy sam brak zgody zatrzyma rozwód, czy sąd może skierować strony do mediacji i jakie dowody powinny zostać przygotowane.

Kiedy sąd może orzec rozwód?

Podstawą prawną rozwodu jest art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozwód jest możliwy wtedy, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia.

Zupełny rozkład pożycia oznacza co do zasady ustanie trzech więzi: emocjonalnej, fizycznej i gospodarczej. Trwałość rozkładu oznacza natomiast, że z okoliczności sprawy wynika, iż małżonkowie nie wrócą już do wspólnego pożycia.

Nie zawsze konieczne jest całkowite ustanie więzi gospodarczej. Małżonkowie mogą nadal mieszkać razem z powodów finansowych, kredytowych albo z uwagi na dzieci, a mimo to sąd może uznać, że małżeństwo faktycznie się rozpadło. Ważne jest to, czy wspólne mieszkanie oznacza jeszcze wspólne życie małżeńskie, czy tylko praktyczną konieczność.

Czy można nie zgodzić się na rozwód?

Tak. Pozwany małżonek może w odpowiedzi na pozew żądać oddalenia powództwa o rozwód. Powinien jednak wskazać konkretne podstawy prawne i fakty, np. że rozkład pożycia nie jest zupełny, nie jest trwały, rozwód naruszy dobro wspólnych małoletnich dzieci albo żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia.

Sam sprzeciw w rodzaju „nie chcę rozwodu” zwykle nie zatrzyma sprawy. Sąd nie rozstrzyga wyłącznie według woli stron, lecz bada przesłanki ustawowe. Jeżeli ustali, że małżeństwo trwale i zupełnie się rozpadło, a nie zachodzi żadna przeszkoda z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, może orzec rozwód mimo sprzeciwu drugiego małżonka.

Zobacz również: ratowanie rodziny dla dobra dzieci

Przeszkody do orzeczenia rozwodu

Nawet przy zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia sąd nie zawsze może orzec rozwód. Przepisy przewidują tzw. negatywne przesłanki rozwodu, czyli sytuacje, w których powództwo powinno zostać oddalone.

Dobro wspólnych małoletnich dzieci

Rozwód jest niedopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Sąd bada m.in. więź dziecka z każdym z rodziców, dotychczasowy model opieki, sytuację emocjonalną dziecka, stabilność wychowawczą, warunki materialne i możliwość utrzymywania kontaktów z rodzicem, z którym dziecko nie będzie mieszkało na co dzień.

Nie oznacza to, że posiadanie małoletnich dzieci automatycznie blokuje rozwód. Jeżeli konflikt rodziców szkodzi dzieciom bardziej niż formalne zakończenie małżeństwa, sąd może uznać, że rozwód nie naruszy ich dobra. W wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga także o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach. Szerzej opisuje to artykuł o tym, jak wygląda władza rodzicielska po rozwodzie.

Sprzeczność rozwodu z zasadami współżycia społecznego

Rozwód może być niedopuszczalny również wtedy, gdy jego orzeczenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Chodzi o wyjątkowe sytuacje, np. ciężką chorobę małżonka, szczególną zależność życiową, rażąco nielojalne zachowanie strony żądającej rozwodu albo inne okoliczności, które sprawiają, że rozwód prowadziłby do rażącej krzywdy.

Nie każda choroba blokuje rozwód. Znaczenie może mieć zarówno choroba fizyczna, jak i choroba psychiczna jako argument przeciwko rozwodowi, ale sąd zawsze ocenia konkretny stan faktyczny.

Wyłączna wina małżonka żądającego rozwodu

Jeżeli rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, sąd nie powinien orzec rozwodu bez zgody drugiego małżonka. Wyjątkiem jest sytuacja, w której odmowa zgody byłaby w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

W praktyce odmowa zgody może zostać uznana za nieskuteczną, gdy służy wyłącznie szykanie, zemście albo blokowaniu drugiemu małżonkowi uporządkowania życia mimo wieloletniego i nieodwracalnego rozpadu małżeństwa. Nie oznacza to jednak automatycznego pominięcia sprzeciwu małżonka niewinnego – sąd bada całość okoliczności.

Czy sąd może nakazać terapię małżeńską?

Sąd rozwodowy nie może skutecznie zmusić małżonków do terapii małżeńskiej wbrew ich woli. Może natomiast nakłaniać strony do pojednania, skierować je do mediacji, jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, albo uwzględnić fakt, że jedna ze stron podejmowała realne próby naprawy relacji, a druga konsekwentnie je odrzucała.

Co sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym?

W wyroku rozwodowym sąd co do zasady rozstrzyga o rozwiązaniu małżeństwa albo oddaleniu powództwa, winie za rozkład pożycia, władzy rodzicielskiej, kontaktach, alimentach na wspólne małoletnie dzieci oraz sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania.

Na wniosek strony sąd może także orzec o eksmisji małżonka rażąco nagannie postępującego, o podziale majątku wspólnego, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki, oraz o alimentach na rzecz byłego małżonka.

Rozwód bez orzekania o winie czy z orzekaniem o winie?

Sąd orzeka o winie za rozkład pożycia, chyba że oboje małżonkowie zgodnie żądają, aby tego nie robił. Wtedy skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Rozwód bez orzekania o winie jest zwykle szybszy, bo sąd nie musi szczegółowo badać, kto doprowadził do rozpadu małżeństwa. Nie daje jednak gwarancji zakończenia sprawy na pierwszej rozprawie, zwłaszcza gdy sporne są kwestie dzieci, alimentów, kontaktów albo mieszkania.

Orzekanie o winie zwykle wydłuża sprawę, ale może mieć znaczenie dla alimentów między byłymi małżonkami. Jeżeli jeden z małżonków zostanie uznany za wyłącznie winnego, drugi może dochodzić alimentów na korzystniejszych zasadach, jeżeli rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej.

Jak przygotować pozew o rozwód, gdy drugi małżonek się sprzeciwia?

Osoba, która chce uzyskać rozwód mimo sprzeciwu drugiego małżonka, powinna w pozwie jasno wykazać, że nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Trzeba opisać, od kiedy małżonkowie nie tworzą faktycznej wspólnoty, kiedy ustała więź emocjonalna i fizyczna, jak wygląda prowadzenie gospodarstwa domowego oraz dlaczego powrót do wspólnego pożycia nie jest realny.

Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego. Zasadą jest właściwość sądu ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeżeli choć jedno z nich nadal ma w tym okręgu miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Gdy tej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a w dalszej kolejności – sąd miejsca zamieszkania powoda.

W pozwie należy wskazać m.in. żądanie rozwodu, stanowisko co do winy, wnioski dotyczące dzieci, alimentów, kontaktów, mieszkania, ewentualnie podziału majątku, a także dowody. Do pozwu zwykle dołącza się odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia małoletnich dzieci, dokumenty potwierdzające koszty utrzymania dzieci, dowód opłaty sądowej oraz odpis pozwu dla drugiej strony.

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi obecnie 600 zł. Jeżeli strona nie jest w stanie jej ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Jakie dowody warto przygotować?

W sprawie rozwodowej dowodami mogą być w szczególności zeznania stron, zeznania świadków, wiadomości SMS, e-maile, korespondencja z komunikatorów, dokumentacja medyczna, psychologiczna lub terapeutyczna, notatki z interwencji policji, dokumenty z procedury Niebieskiej Karty, dokumenty dotyczące dzieci oraz dokumenty finansowe.

Jeżeli małżonek twierdzi, że pożycie nadal istnieje, powinien wykazać konkretne fakty: wspólne spędzanie czasu, wspólne decyzje rodzinne, więź emocjonalną, próby odbudowy relacji, wspólne plany albo inne okoliczności świadczące o tym, że rozkład nie jest trwały.

Jeżeli problemem jest przede wszystkim brak pożycia małżeńskiego od wielu lat, sąd będzie badał, czy brak więzi fizycznej łączy się również z brakiem więzi emocjonalnej i gospodarczej oraz czy istnieją realne szanse na powrót do małżeństwa.

Co powinna zrobić osoba, która nie chce rozwodu?

Jeżeli małżonek otrzyma pozew o rozwód, nie powinien pozostawiać go bez odpowiedzi. W praktyce warto dokładnie przeczytać pozew, zachować termin wyznaczony przez sąd, wskazać żądanie oddalenia powództwa albo inne stanowisko, opisać fakty przemawiające przeciwko rozwodowi oraz zgłosić dowody, świadków i dokumenty.

W sprawie pani Renaty kluczowe byłyby zwłaszcza okoliczności dotyczące dzieci, w tym niepełnosprawności jednego z nich, dotychczasowego udziału rodziców w opiece, wpływu rozwodu na sytuację emocjonalną i materialną dzieci oraz tego, czy małżeństwo ma jeszcze realne szanse na odbudowę.

FAQ

Czy brak zgody małżonka blokuje rozwód?

Nie zawsze. Brak zgody może mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia albo gdy rozwód naruszałby dobro wspólnych małoletnich dzieci. Jeżeli jednak rozkład pożycia jest zupełny i trwały, a nie ma ustawowych przeszkód, sąd może orzec rozwód mimo sprzeciwu.

Czy sąd może zmusić małżonków do terapii?

Nie. Sąd nie może przymusić małżonków do rzeczywistego udziału w terapii małżeńskiej. Może natomiast skierować strony do mediacji, jeżeli widzi szanse na utrzymanie małżeństwa.

Czy dobro dzieci może zatrzymać rozwód?

Tak, jeżeli sąd uzna, że wskutek rozwodu ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci. Nie chodzi jednak o samo posiadanie dzieci, lecz o konkretny negatywny wpływ rozwodu na ich sytuację emocjonalną, wychowawczą lub materialną.

Czy choroba małżonka uniemożliwia rozwód?

Nie automatycznie. Choroba może być argumentem przeciwko rozwodowi, jeżeli w konkretnych okolicznościach orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Czy rozwód bez orzekania o winie jest zawsze najszybszy?

Zwykle jest szybszy niż rozwód z orzekaniem o winie, ale nie zawsze kończy się na pierwszej rozprawie. Sprawę mogą wydłużyć spory o dzieci, alimenty, kontakty, mieszkanie albo brak zgodnych stanowisk co do samego rozwodu.

Ile kosztuje pozew o rozwód?

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. W trudnej sytuacji finansowej można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, dołączając wymagane oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Podsumowanie

Małżonek, który nie chce rozwodu, może bronić się w sądzie, ale powinien oprzeć swoje stanowisko na konkretnych przesłankach prawnych i dowodach. Najważniejsze argumenty to brak zupełnego lub trwałego rozkładu pożycia, dobro wspólnych małoletnich dzieci, wyłączna wina małżonka żądającego rozwodu albo szczególne okoliczności sprawiające, że rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Z kolei małżonek, który chce uzyskać rozwód mimo sprzeciwu drugiej strony, powinien wykazać, że małżeństwo faktycznie nie istnieje i nie ma realnych szans na jego odbudowę. Każda sprawa rozwodowa wymaga indywidualnej oceny, bo ten sam fakt – np. choroba, brak współżycia albo wspólne mieszkanie – może mieć różne znaczenie w zależności od całego kontekstu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, aktualny tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 236 - ISAP
2. Art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - przesłanki rozwodu
3. Art. 57 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - orzekanie o winie
4. Art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - rozstrzygnięcia w wyroku rozwodowym
5. Art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - alimenty między rozwiedzionymi małżonkami
6. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - ISAP
7. Art. 41, art. 126, art. 187 i art. 436 Kodeksu postępowania cywilnego
8. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - ISAP
9. Art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - opłata od pozwu o rozwód
10. Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r., sygn. akt III CZP 70/66
11. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2002 r., sygn. akt IV CKN 1192/00
12. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2002 r., sygn. akt III CKN 665/00