Nazwisko dziecka, gdy matka jest mężatką

Pan Wiktor jest w związku z kobietą, która spodziewa się dziecka, ale formalnie nadal pozostaje w małżeństwie z innym mężczyzną. Pan Wiktor chce, aby po urodzeniu dziecko nosiło jego nazwisko i aby to on został wpisany jako ojciec w akcie urodzenia.

W takiej sprawie decydujące znaczenie ma nie samo biologiczne ojcostwo, lecz prawny status dziecka w chwili urodzenia. Jeżeli matka nadal jest mężatką, urząd stanu cywilnego i sąd muszą brać pod uwagę ustawowe domniemanie ojcostwa męża matki.

Jak działa domniemanie ojcostwa męża matki?

Zgodnie z art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji.

W praktyce oznacza to, że jeżeli dziecko urodzi się, gdy matka formalnie nadal jest żoną innego mężczyzny, w akcie urodzenia jako ojciec zostanie co do zasady wpisany mąż matki, a nie biologiczny ojciec. Tak samo może być wtedy, gdy dziecko urodzi się przed upływem 300 dni od rozwodu lub unieważnienia małżeństwa.

Od tej zasady istnieją ważne wyjątki. Jeżeli dziecko urodzi się przed upływem 300 dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, ale już po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi od drugiego męża. Wyjątek ten nie działa jednak w przypadku dziecka urodzonego w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą wyraził zgodę pierwszy mąż matki.

Jeżeli matka jest w ciąży z innym mężczyzną w trakcie małżeństwa, warto możliwie wcześnie ustalić, czy dziecko urodzi się przed rozwodem, po rozwodzie, po separacji albo po upływie 300 dni. Szerzej omawia to artykuł o tym, jak wygląda ciąża w trakcie małżeństwa.

Czy biologiczny ojciec może uznać dziecko przed porodem?

Uznanie ojcostwa dziecka poczętego jest co do zasady możliwe, ale nie może ominąć domniemania ojcostwa męża matki. Gdy domniemanie będzie działało po urodzeniu, najpierw trzeba je obalić w postępowaniu sądowym. Kolejność czynności w sytuacji ciąży z innym mężczyzną szczegółowo opisuje powiązany poradnik o ojcostwie dziecka urodzonego w trakcie małżeństwa.

Jak obalić domniemanie ojcostwa?

Domniemanie ojcostwa męża matki można obalić wyłącznie prawomocnym wyrokiem w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa; zgodne oświadczenia dorosłych ani prywatny wynik badania DNA nie zmieniają samego aktu urodzenia. Dla ustalenia nazwiska kluczowy jest więc moment zakończenia tej sprawy. Strony, terminy, dowody i przebieg postępowania omawia powiązany poradnik o zaprzeczeniu ojcostwa męża matki.

Nazwisko dziecka przed zaprzeczeniem ojcostwa

Dopóki działa domniemanie ojcostwa męża matki, dziecko jest prawnie traktowane tak, jakby pochodziło od męża matki. W konsekwencji nazwisko dziecka ustala się według zasad dotyczących dziecka, co do którego istnieje domniemanie pochodzenia od męża matki.

Jeżeli małżonkowie mają wspólne nazwisko, dziecko nosi to nazwisko. Jeżeli małżonkowie mają różne nazwiska, dziecko nosi nazwisko wskazane w ich zgodnych oświadczeniach. Mogą wskazać nazwisko jednego z nich albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca w znaczeniu prawnym, czyli męża matki. Jeżeli zgodnych oświadczeń nie ma, dziecko nosi nazwisko składające się z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca prawnego.

Biologiczny ojciec nie może więc samodzielnie nadać dziecku swojego nazwiska przy sporządzaniu aktu urodzenia, jeżeli ojcostwo męża matki nie zostało wcześniej skutecznie wyłączone.

Uznanie albo sądowe ustalenie ojcostwa po wyroku

Po prawomocnym zaprzeczeniu ojcostwa męża matki ojcostwo biologicznego ojca może zostać ustalone przez uznanie ojcostwa albo przez orzeczenie sądu. Uznanie ojcostwa następuje wtedy, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem USC, że jest ojcem dziecka, a matka potwierdzi to jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny.

Uznanie ojcostwa może nastąpić także przed sądem opiekuńczym, a za granicą – przed polskim konsulem albo osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula, jeżeli uznanie dotyczy dziecka, którego oboje rodzice albo jedno z nich są obywatelami polskimi. Jeżeli matka nie potwierdzi oświadczenia albo istnieje spór, możliwe jest sądowe ustalenie ojcostwa. Sądowego ustalenia ojcostwa mogą żądać dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec dziecka.

Razem z uznaniem ojcostwa rodzice składają oświadczenia o nazwisku dziecka. Mogą wskazać nazwisko matki, nazwisko ojca albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca. Jeżeli rodzice nie złożą zgodnych oświadczeń, dziecko nosi nazwisko składające się z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca. Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, do zmiany nazwiska potrzebna jest jego zgoda.

W razie sądowego ustalenia ojcostwa sąd nadaje dziecku nazwisko w wyroku, stosując odpowiednio zasady z art. 89 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Praktyczne problemy związane z tym etapem omawia szerzej tekst o tym, czy można ustalić nazwisko dziecka po zaprzeczeniu ojcostwa.

Ustalenie ojcostwa wpływa nie tylko na nazwisko. Może mieć znaczenie dla władzy rodzicielskiej, alimentów, kontaktów z dzieckiem, dziedziczenia oraz obowiązków rodzica wobec dziecka. Przed złożeniem oświadczeń warto znać konsekwencje ustalenia ojcostwa.

Co powinien zrobić biologiczny ojciec krok po kroku?

Jeżeli matka dziecka jest mężatką, biologiczny ojciec powinien najpierw ustalić, czy dziecko urodzi się w czasie trwania małżeństwa, przed upływem 300 dni od rozwodu lub unieważnienia małżeństwa, po orzeczeniu separacji albo po zawarciu przez matkę kolejnego małżeństwa. Od tego zależy, czy zadziała domniemanie ojcostwa męża matki.

Jeżeli domniemanie zadziała, typowa kolejność działań wygląda następująco:

• urodzenie dziecka i sporządzenie aktu urodzenia zgodnie z domniemaniem ojcostwa,
• wniesienie pozwu o zaprzeczenie ojcostwa przez osobę uprawnioną, najczęściej matkę albo męża matki,
• przeprowadzenie postępowania dowodowego, zwykle z badaniem DNA,
• uzyskanie prawomocnego wyroku zaprzeczającego ojcostwo męża matki,
• ustalenie ojcostwa biologicznego ojca przez uznanie w USC albo przez wyrok sądu,
• złożenie oświadczeń o nazwisku dziecka albo rozstrzygnięcie tej kwestii w wyroku ustalającym ojcostwo.

Jeżeli matka i jej mąż są zgodni co do tego, że mąż nie jest ojcem dziecka, sprawa może być prostsza organizacyjnie. Nie znaczy to jednak, że sąd pominie postępowanie dowodowe. Pochodzenie dziecka jest elementem stanu cywilnego, dlatego wymaga formalnego i prawomocnego rozstrzygnięcia.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli matka dziecka jest mężatką, biologiczny ojciec nie może automatycznie zostać wpisany do aktu urodzenia ani nadać dziecku swojego nazwiska. Najpierw trzeba ustalić, czy działa domniemanie ojcostwa męża matki. Jeżeli tak, konieczne jest jego obalenie w sądzie przez powództwo o zaprzeczenie ojcostwa.

Dopiero po prawomocnym wyroku biologiczny ojciec może uznać ojcostwo w USC albo dochodzić sądowego ustalenia ojcostwa. Wtedy można też skutecznie rozstrzygnąć nazwisko dziecka, z uwzględnieniem zasad wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz, przy dziecku powyżej 13 lat, jego zgody. W podobnym kontekście przydatny jest tekst o kontaktów z dzieckiem.