Rozwód w trakcie ciąży – czy sąd może go orzec?

Czy można dostać rozwód w trakcie ciąży?

Tak. Sam fakt, że żona jest w ciąży, nie blokuje rozwodu. Sąd nie oddala pozwu automatycznie tylko dlatego, że dziecko jeszcze się nie urodziło. Nadal stosuje się ogólne zasady z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: rozwód może zostać orzeczony, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia.

Zupełny rozkład pożycia oznacza, że ustały więzi duchowe, fizyczne i gospodarcze. Trwałość rozkładu polega na tym, że z okoliczności sprawy wynika brak realnych widoków na powrót małżonków do wspólnego życia. Ciąża, zwłaszcza w bardzo wczesnym etapie, może spowodować, że sąd będzie dokładniej badał, czy więź fizyczna rzeczywiście ustała i czy decyzja o rozwodzie jest przemyślana.

Nie oznacza to jednak, że rozwód w ciąży jest niemożliwy. Jeżeli małżonkowie są zgodni, nie prowadzą wspólnego życia, nie widzą szans na pojednanie i potrafią wyjaśnić przyczyny rozstania, sąd może orzec rozwód jeszcze przed narodzinami dziecka. W praktyce zdarza się też, że sąd odracza rozprawę albo prowadzi sprawę wolniej, aby po urodzeniu dziecka rozstrzygnąć od razu o alimentach, władzy rodzicielskiej i kontaktach.

Jak napisać pozew o rozwód bez orzekania o winie?

W pozwie należy przede wszystkim jasno wskazać żądanie, np. rozwiązanie małżeństwa przez rozwód bez orzekania o winie stron. Podstawą takiego rozstrzygnięcia jest art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd może zaniechać orzekania o winie tylko na zgodne żądanie obojga małżonków. Jeżeli mąż lub żona później zażąda orzekania o winie, sąd będzie musiał tę kwestię badać.

W uzasadnieniu pozwu trzeba opisać fakty, a nie tylko użyć formuły, że nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Warto wskazać od kiedy małżonkowie nie prowadzą wspólnego życia, czy ustały więzi uczuciowe i fizyczne, jak wygląda codzienne funkcjonowanie w jednym mieszkaniu, czy strony podejmowały rozmowy o ratowaniu małżeństwa oraz dlaczego powrót do pożycia nie jest realny.

Ciążę należy w pozwie ujawnić. Nie trzeba opisywać jej szeroko, ale warto wskazać przewidywany termin porodu, dołączyć dokument medyczny potwierdzający ciążę i wyjaśnić, czy strony zamierzają zgodnie uregulować sprawy dziecka po jego urodzeniu. Jeżeli małżeństwo trwa krótko i oboje małżonkowie chcą zakończyć związek polubownie, pomocny może być dobrze przygotowany opis okoliczności rozstania oraz konsekwentne stanowisko stron. Zobacz także, jak w praktyce wygląda szybki rozwód za porozumieniem.

Pozew powinien spełniać wymagania pisma procesowego oraz wymagania z art. 187 Kodeksu postępowania cywilnego. Trzeba oznaczyć strony, sąd, żądanie, przedstawić fakty uzasadniające pozew, powołać dowody oraz podać informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeżeli nie, wyjaśnić przyczyny. Powiązany problem omawia artykuł: odmowa mediacji przy rozwodzie.

Ciąża, dziecko i alimenty w sprawie rozwodowej

Jeżeli dziecko urodzi się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, co do zasady działa domniemanie, że pochodzi ono od męża matki. Wynika to z art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oznacza to, że po urodzeniu dziecka mąż matki będzie traktowany jako ojciec dziecka, chyba że domniemanie ojcostwa zostanie skutecznie obalone w odrębnym postępowaniu.

Jeżeli dziecko urodzi się przed wydaniem wyroku rozwodowego, sąd rozwodowy powinien rozstrzygnąć w wyroku o władzy rodzicielskiej, kontaktach rodziców z dzieckiem oraz kosztach utrzymania i wychowania dziecka. Małżonkowie mogą przedstawić pisemne porozumienie rodzicielskie, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka. W praktyce warto już wcześniej przemyśleć miejsce pobytu dziecka, sposób kontaktów drugiego rodzica i kwotę alimentów. Szersze omówienie tych kwestii znajdziesz w artykule o tym, jak wygląda władza rodzicielska po urodzeniu.

Jeżeli natomiast dziecko urodzi się już po prawomocnym rozwodzie, sąd rozwodowy nie rozstrzygnie o alimentach ani kontaktach w zakończonej sprawie. Wtedy konieczne może być osobne postępowanie rodzinne, np. o alimenty, kontakty albo ustalenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej. Powiązany problem omawia artykuł: alimenty i mieszkanie u teściów.

Czy w pozwie wpisywać alimenty na dziecko nienarodzone?

Co do zasady nie formułuje się w pozwie o rozwód klasycznego żądania zasądzenia alimentów na dziecko, które jeszcze się nie urodziło. Dziecko nienarodzone nie jest jeszcze stroną w takim zakresie, w jakim sąd mógłby w wyroku rozwodowym ustalić konkretną kwotę alimentów na jego utrzymanie po porodzie.

Można natomiast wyraźnie zaznaczyć w pozwie, że powódka jest w ciąży i że po urodzeniu dziecka żądania dotyczące alimentów, władzy rodzicielskiej oraz kontaktów zostaną uzupełnione. Jeżeli dziecko urodzi się w toku sprawy, warto niezwłocznie złożyć pismo procesowe z odpisem aktu urodzenia dziecka, propozycją alimentów, wnioskiem o zabezpieczenie alimentów oraz stanowiskiem w sprawie władzy rodzicielskiej i kontaktów.

Jeżeli jeszcze przed porodem mąż nie przyczynia się do zaspokajania potrzeb rodziny, można rozważyć odrębne roszczenia dotyczące obowiązku przyczyniania się do kosztów utrzymania rodziny albo odpowiednio sformułowany wniosek o zabezpieczenie. Zakres takiego żądania zależy jednak od dochodów stron, kosztów utrzymania, stanu zdrowia ciężarnej i konkretnej sytuacji domowej.

Właściwy sąd, opłata i złożenie pozwu

Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego. Zgodnie z art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal ma w tym okręgu miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Jeżeli nie da się zastosować tej zasady, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda.

Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Jeżeli rozwód zostanie orzeczony na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu się wyroku sąd z urzędu zwraca połowę uiszczonej opłaty, z zastrzeżeniem zasad dotyczących dodatkowych rozstrzygnięć kosztowych.

Pozew można złożyć w biurze podawczym sądu albo wysłać listem poleconym. W zwykłej sprawie rozwodowej bezpiecznym rozwiązaniem pozostaje forma pisemna z własnoręcznym podpisem i załącznikami w odpisach dla sądu oraz drugiej strony.

Wspólne mieszkanie, kredyt i podział majątku

Jeżeli małżonkowie mają wspólne mieszkanie kupione na kredyt, trzeba odróżnić rozwód od podziału majątku. Sąd rozwodowy może na wniosek jednego z małżonków dokonać podziału majątku wspólnego w wyroku rozwodowym, ale tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Przy zgodnym planie sprzedaży mieszkania i rozliczenia kredytu jest to bardziej realne niż przy sporze o wartość lokalu, nakłady, spłatę kredytu albo sposób korzystania z mieszkania.

Jeżeli strony nie są zgodne, zwykle lepiej nie komplikować pozwu rozwodowego żądaniem szczegółowego podziału majątku. Po prawomocnym rozwodzie można złożyć osobny wniosek o podział majątku wspólnego do sądu rejonowego. Sprzedaż nieruchomości obciążonej kredytem wymaga też uzgodnień z bankiem i nabywcą. W praktyce przydatne może być wcześniejsze ustalenie, czy możliwa jest sprzedaż wspólnego domu bez zgody małżonka.

Kiedy sąd może nie orzec rozwodu od razu?

Nawet przy zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego albo żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody i odmowa zgody nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

W sprawie, w której żona jest w ciąży, sąd może zwrócić szczególną uwagę na dobro dziecka, sytuację mieszkaniową i finansową stron, ich gotowość do współpracy po porodzie oraz realność trwałego rozkładu pożycia. Jeżeli ciąża jest wczesna, a małżonkowie mieszkają razem, sąd może zadawać pytania o to, kiedy faktycznie ustały więzi małżeńskie i czy rozstanie nie jest reakcją na przejściowy konflikt.

Jeżeli małżonkowie nie chcą mediacji, należy to wskazać w pozwie i krótko wyjaśnić. Mediacja jest dobrowolna, ale sąd może zachęcać strony do polubownego ustalenia spraw dziecka, mieszkania lub kosztów utrzymania. Odmowa mediacji nie blokuje rozwodu, jednak dobrze przygotowane porozumienie w sprawach rodzicielskich może przyspieszyć postępowanie.

FAQ

Czy sąd może orzec rozwód, gdy żona jest w ciąży?

Tak, jeżeli są spełnione przesłanki rozwodu. Ciąża nie jest ustawową przeszkodą, ale sąd może dokładniej badać trwałość rozkładu pożycia oraz wpływ rozwodu na dobro dziecka.

Czy sąd musi czekać z rozwodem do urodzenia dziecka?

Nie ma takiego obowiązku. W praktyce sąd może jednak odroczyć rozprawę albo poczekać z wyrokiem, jeżeli uzna, że po porodzie trzeba będzie od razu rozstrzygnąć o alimentach, władzy rodzicielskiej i kontaktach.

Czy w pozwie można żądać alimentów na dziecko przed jego narodzeniem?

Zwykle nie wpisuje się jeszcze konkretnego żądania alimentów na dziecko nienarodzone. Należy wskazać ciążę, a po urodzeniu dziecka uzupełnić żądania i złożyć wniosek o zabezpieczenie alimentów, jeżeli jest potrzebny.

Czy mąż będzie uznany za ojca dziecka, jeżeli rozwód zapadnie przed porodem?

Co do zasady tak, jeżeli dziecko urodzi się przed upływem 300 dni od ustania małżeństwa. Działa wtedy domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki, chyba że zostanie obalone w odrębnym postępowaniu.

Czy rozwód bez orzekania o winie jest możliwy, gdy małżonkowie są skonfliktowani?

Jest możliwy tylko wtedy, gdy oboje zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie. Jeżeli jedna ze stron chce ustalenia winy, sąd będzie prowadził postępowanie dowodowe w tym zakresie.

Czy podział wspólnego mieszkania można załatwić w wyroku rozwodowym?

Tak, ale tylko gdy podział majątku nie spowoduje nadmiernej zwłoki w sprawie rozwodowej. Przy sporze o mieszkanie, kredyt lub rozliczenia sąd często pozostawia majątek do osobnego postępowania po rozwodzie.

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy – art. 56, art. 57, art. 58 i art. 62.
• Kodeks postępowania cywilnego – art. 41 i art. 187.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – art. 26 i art. 79.