Czy matka może wyrzucić dorosłe dziecko z mieszkania?

Czy matka może wyrzucić dorosłe dziecko z mieszkania?

Jeżeli pełnoletnie dziecko mieszka w lokalu należącym do rodziców, a rodzice pozwalali mu tam przebywać bez płacenia czynszu, najczęściej mamy do czynienia z dorozumianą umową użyczenia lokalu albo z tolerowanym zamieszkiwaniem. Nie oznacza to jednak, że rodzic może samodzielnie wymienić zamki, wyrzucić rzeczy dziecka albo siłą uniemożliwić mu powrót do mieszkania.

W praktyce trzeba odróżnić trzy kwestie: prawo do mieszkania, meldunek oraz ewentualną eksmisję. Meldunek jest tylko czynnością ewidencyjną i nie tworzy prawa do lokalu. Z kolei brak meldunku sam w sobie nie oznacza, że dana osoba może zostać usunięta z mieszkania bez zachowania właściwej procedury.

Jeżeli mieszkanie jest współwłasnością obojga rodziców, sytuacja może być bardziej złożona. Przy czynnościach przekraczających zwykły zarząd rzeczą wspólną zastosowanie może mieć art. 199 Kodeksu cywilnego. W sprawach spornych znaczenie będzie miało m.in. to, kto jest właścicielem lokalu, kto faktycznie zgodził się na zamieszkiwanie dziecka, czy dziecko ponosi koszty utrzymania oraz czy doszło do skutecznego wypowiedzenia zgody na dalsze korzystanie z mieszkania.

Użyczenie mieszkania dorosłemu dziecku

Zgodnie z art. 710 Kodeksu cywilnego przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony albo nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu rzeczy. W realiach rodzinnych taka umowa często nie jest zawierana na piśmie. Może wynikać z samego zachowania stron, np. z wieloletniego pozwalania pełnoletniemu dziecku na mieszkanie w domu rodziców.

Jeżeli użyczenie zawarto na czas nieoznaczony, rodzic co do zasady może je wypowiedzieć, ale powinien zrobić to w sposób możliwy do udowodnienia. W razie sporu przydatne jest pisemne wypowiedzenie, wskazanie terminu na opuszczenie lokalu oraz zachowanie dowodu doręczenia. Gdy dorosłe dziecko po wypowiedzeniu nadal odmawia wyprowadzki, właściciel nie powinien działać siłowo, lecz może rozważyć pozew o opróżnienie lokalu.

Warto też pamiętać, że użyczenie może zakończyć się wcześniej w szczególnych przypadkach, np. gdy biorący używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową, przeznaczeniem albo właściwościami rzeczy, powierza lokal innej osobie bez zgody użyczającego albo lokal stał się potrzebny użyczającemu z powodów nieprzewidzianych w chwili zawierania umowy.

Czy rodzice mogą wymeldować pełnoletnie dziecko z mieszkania?

Rodzice nie mogą skutecznie wymeldować pełnoletniego dziecka tylko dlatego, że chcą, aby się wyprowadziło. Wymeldowanie w trybie administracyjnym jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy osoba opuściła miejsce pobytu stałego albo czasowego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wynika to z art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Organ gminy bada więc, czy osoba faktycznie opuściła lokal. Sam konflikt rodzinny, groźby ze strony rodzica albo żądanie wyprowadzki nie wystarczą. Jeżeli pełnoletnie dziecko nadal mieszka w lokalu, ma tam swoje rzeczy, wraca do mieszkania i nie przeniosło centrum swoich spraw życiowych w inne miejsce, wymeldowanie może być kwestionowane.

W orzecznictwie podkreśla się, że opuszczenie lokalu powinno mieć charakter trwały. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 634/13, wskazano, że opuszczenie lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, lecz także zamiar zerwania z dotychczasowym lokalem i urządzenia centrum spraw osobistych oraz majątkowych w innym miejscu.

Znaczenie może mieć również to, czy dana osoba korzystała z dostępnych środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jeżeli ktoś został faktycznie pozbawiony dostępu do mieszkania, a następnie nie podejmował żadnych działań w celu powrotu, organ może badać, czy doszło do trwałego opuszczenia lokalu. Każda taka sprawa zależy jednak od konkretnych dowodów.

Wymeldowanie a eksmisja

Wymeldowanie i eksmisja to dwie różne sprawy. Wymeldowanie dotyczy ewidencji ludności i nie rozstrzyga o prawie do lokalu. Eksmisja natomiast dotyczy obowiązku opróżnienia lokalu i co do zasady wymaga orzeczenia sądu, jeżeli osoba nie chce wyprowadzić się dobrowolnie.

Dlatego nawet jeśli rodzic uważa, że dorosłe dziecko nie ma już prawa mieszkać w lokalu, nie powinien stosować działań siłowych. Bezpieczniejsza procedura polega zwykle na wypowiedzeniu podstawy zamieszkiwania, wezwaniu do dobrowolnego opuszczenia lokalu, a w razie odmowy — skierowaniu sprawy do sądu.

Jeżeli w mieszkaniu dochodzi do przemocy, gróźb, niszczenia mienia, nadużywania alkoholu albo innych zachowań zagrażających domownikom, mogą wchodzić w grę dodatkowe środki prawne, w tym interwencja Policji, zawiadomienie o przestępstwie lub środki przewidziane w przepisach dotyczących przeciwdziałania przemocy domowej. Taka sytuacja wymaga jednak odrębnej oceny.

Czy dorosłe dziecko może powoływać się na alimenty?

Pełnoletniość nie zawsze kończy obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka. Jeżeli dorosłe dziecko nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać, np. uczy się, studiuje albo z obiektywnych przyczyn nie może podjąć pracy, może w określonych sytuacjach żądać alimentów. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do dalszego mieszkania w lokalu rodziców.

Z drugiej strony dorosłe dziecko, które pracuje, może utrzymać się samodzielnie i odmawia partycypowania w kosztach, ma słabszą pozycję w sporze o dalsze bezpłatne korzystanie z mieszkania. Sąd będzie oceniał konkretną sytuację, w tym wiek, zdrowie, wykształcenie, dochody, realne możliwości zarobkowe oraz dotychczasowe ustalenia rodzinne.

Co zrobić, gdy rodzic grozi wyrzuceniem z mieszkania?

W pierwszej kolejności warto ustalić stan prawny lokalu: kto jest właścicielem, czy jest to lokal własnościowy, spółdzielczy, komunalny czy wynajmowany. Następnie trzeba sprawdzić, czy rodzic skierował jakiekolwiek pisemne wypowiedzenie zgody na zamieszkiwanie albo wezwanie do opuszczenia lokalu.

Jeżeli pełnoletnie dziecko nadal mieszka w lokalu, powinno zadbać o dowody faktycznego pobytu: korespondencję, dokumenty, rzeczy osobiste, opłaty, wiadomości, potwierdzenia rozmów lub interwencji. Może to mieć znaczenie zarówno w sprawie o wymeldowanie, jak i w ewentualnym sporze o eksmisję.

Nie należy ignorować pism z urzędu ani z sądu. W sprawie wymeldowania trzeba wykazać, że lokal nie został trwale opuszczony. W sprawie o eksmisję trzeba natomiast przedstawić argumenty dotyczące podstawy zamieszkiwania, sytuacji osobistej oraz ewentualnych uprawnień do lokalu socjalnego, jeżeli takie kwestie pojawią się w postępowaniu.

FAQ

Czy matka może wymeldować mnie, jeśli nadal mieszkam w mieszkaniu?

Co do zasady nie powinno dojść do wymeldowania tylko dlatego, że matka tego chce. Organ bada, czy osoba faktycznie opuściła lokal i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Jeżeli nadal mieszkasz w lokalu, warto przedstawić dowody faktycznego pobytu.

Czy meldunek daje prawo do mieszkania?

Nie. Meldunek potwierdza miejsce pobytu dla celów ewidencyjnych, ale nie tworzy prawa własności, najmu ani innego tytułu do lokalu. Może jednak mieć znaczenie dowodowe przy ustalaniu, gdzie dana osoba faktycznie mieszka.

Czy rodzic może wymienić zamki i nie wpuścić dorosłego dziecka?

Takie działanie jest ryzykowne prawnie, jeżeli dorosłe dziecko faktycznie mieszka w lokalu i nie opuściło go dobrowolnie. Właściciel powinien korzystać z przewidzianych prawem procedur, a nie usuwać osobę z mieszkania samodzielnie.

Czy rodzic musi zapewnić dorosłemu dziecku inne mieszkanie?

Nie zawsze. To zależy od podstawy prawnej zamieszkiwania, sytuacji rodzinnej i ewentualnego obowiązku alimentacyjnego. Sam fakt, że dorosłe dziecko nie ma dokąd pójść, nie zawsze oznacza, że rodzic ma obowiązek bezterminowo udostępniać mu mieszkanie.

Co zrobić, jeśli dostałem pismo z urzędu w sprawie wymeldowania?

Nie należy go ignorować. Trzeba odpowiedzieć w terminie, wskazać, że lokal nie został trwale opuszczony, oraz przedstawić dowody pobytu, np. dokumenty, korespondencję, rzeczy osobiste, potwierdzenia opłat lub zeznania świadków.

Podsumowanie

Matka nie może po prostu wyrzucić dorosłego dziecka z mieszkania, jeżeli dziecko faktycznie w nim mieszka. Może natomiast, zależnie od sytuacji, wypowiedzieć zgodę na dalsze korzystanie z lokalu i dochodzić opróżnienia mieszkania na drodze prawnej. Wymeldowanie jest odrębną procedurą i wymaga ustalenia, że osoba opuściła lokal.

Najważniejsze jest ustalenie, czy dorosłe dziecko ma jakikolwiek tytuł do mieszkania, czy doszło do skutecznego wypowiedzenia użyczenia oraz czy faktycznie nastąpiło trwałe opuszczenie lokalu. W sporach rodzinnych o mieszkanie drobne różnice w stanie faktycznym mogą całkowicie zmienić ocenę prawną.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - art. 35
3. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 634/13
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99
5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2006 r., sygn. akt II OSK 65/05
6. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1895/07