Nieznany adres pozwanego w sprawie o alimenty

Czy sąd może żądać od powoda aktualnego adresu pozwanego?

Tak. W sprawie o alimenty powód, czyli osoba wnosząca pozew, powinien podać w pierwszym piśmie procesowym adres zamieszkania pozwanego. Wynika to z art. 126 § 2 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Chodzi o adres, pod którym pozwany rzeczywiście mieszka, a nie wyłącznie o adres zameldowania.

Jeżeli powód sam informuje sąd, że pozwany prawdopodobnie nie mieszka pod adresem wskazanym w pozwie, sąd ma podstawę, aby zażądać wyjaśnienia tej kwestii i wskazania aktualnego adresu. Nie jest to przerzucenie na powoda obowiązków sądu, lecz konsekwencja tego, że pozew bez prawidłowego adresu pozwanego może nie nadawać się do dalszego biegu.

Takie stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 17 lipca 2014 r., sygn. III CZP 43/14, wskazując, że niewskazanie przez powoda w pozwie miejsca i adresu zamieszkania pozwanego będącego osobą fizyczną jest brakiem formalnym pozwu uniemożliwiającym nadanie mu prawidłowego biegu.

W praktyce oznacza to, że jeżeli matka pozywa pełnoletnią córkę o alimenty i wie, że córka nie mieszka pod adresem zameldowania, powinna podjąć próbę ustalenia rzeczywistego adresu albo złożyć do sądu odpowiedni wniosek, jeżeli adresu mimo starań nie da się ustalić.

Adres zameldowania a adres zamieszkania pozwanego

Adres zameldowania może być pomocny, ale nie przesądza jeszcze o tym, że jest to właściwy adres do doręczeń sądowych. Dla sądu kluczowe jest miejsce zamieszkania, czyli miejsce, w którym pozwany faktycznie przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Jeżeli sąd wysłał pozew pod adres zameldowania, a przesyłka wróciła nieodebrana, trzeba ocenić, czy adres ten nadal można uznać za aktualny adres zamieszkania. Jeżeli powód wie, że pozwany mieszka gdzie indziej, powinien przekazać sądowi nowy adres albo wyjaśnić, dlaczego nie jest w stanie go ustalić.

Nie należy zakładać, że osoba pozwana będzie mogła bez końca blokować sprawę przez nieodbieranie korespondencji. Obecne przepisy przewidują mechanizmy, które mają zapobiegać przewlekaniu postępowania, ale wymagają aktywności powoda.

Zobacz również: właściwość sądu w sprawie o alimenty

Czy nieodebrana przesyłka sądowa jest skutecznie doręczona?

To zależy od rodzaju pisma i etapu sprawy. Zgodnie z art. 139 § 1 K.p.c., jeżeli doręczenie nie jest możliwe, pismo składa się w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, a adresata zawiadamia się o możliwości odbioru. Po bezskutecznym upływie 7 dni zawiadomienie powtarza się. W wielu sytuacjach takie podwójne awizo prowadzi do skutku doręczenia.

W sprawach przeciwko osobom fizycznym istnieje jednak istotny wyjątek dotyczący pierwszego pisma w sprawie, zwłaszcza pozwu. Jeżeli pozwany nie odebrał pozwu wysłanego pod wskazany adres, a wcześniej nie doręczono mu skutecznie żadnego pisma w tej sprawie, zastosowanie może mieć art. 139¹ K.p.c. Wtedy sąd co do zasady zawiadamia powoda o problemie i zobowiązuje go do doręczenia pisma przez komornika.

Inaczej będzie, gdy aktualność adresu pozwanego nie budzi wątpliwości albo gdy powód przedstawi dowód na piśmie, że pozwany rzeczywiście mieszka pod adresem wskazanym w pozwie. Wówczas korespondencja przesłana w trybie art. 139 § 1 K.p.c. może zostać uznana za doręczoną.

Doręczenie pozwu przez komornika

Jeżeli sąd zastosuje art. 139¹ K.p.c., powód otrzyma odpis pisma dla pozwanego i zobowiązanie do doręczenia go za pośrednictwem komornika. Powód ma wtedy zasadniczo 2 miesiące od doręczenia mu zobowiązania, aby złożyć do akt:

• potwierdzenie doręczenia korespondencji pozwanemu przez komornika albo
• zwróconą korespondencję wraz z dowodem na piśmie, że pozwany zamieszkuje pod adresem wskazanym w pozwie.

Opłata stała za wniosek o osobiste doręczenie pisma przez komornika wynosi 60 zł za doręczenie na jeden adres. Jeżeli doręczenie okaże się bezskuteczne, powód może rozważyć także wniosek do komornika o podjęcie czynności zmierzających do ustalenia aktualnego adresu zamieszkania adresata; opłata stała za takie czynności wynosi 40 zł.

Jeżeli powód nie wykona zobowiązania w terminie, sąd może zawiesić postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 K.p.c. Następnie, jeżeli nie zostanie złożony wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania w ustawowym terminie, sprawa może zostać umorzona.

Co zrobić, gdy adres pozwanego jest nieznany?

Jeżeli nie da się ustalić miejsca pobytu pozwanego, można złożyć wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu na podstawie art. 144 K.p.c. Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że powód nie zna adresu. Trzeba uprawdopodobnić, że miejsce pobytu strony rzeczywiście nie jest znane.

W sprawach o roszczenia alimentacyjne ustawodawca przewidział dodatkową ochronę. Przed ustanowieniem kuratora przewodniczący powinien przeprowadzić stosowne dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego. Może to obejmować zwrócenie się o informacje do właściwych organów lub instytucji, zależnie od okoliczności sprawy.

We wniosku warto opisać, jakie działania zostały już podjęte, np. próby doręczenia pod znany adres, informacje od rodziny, ustalenia komornika, zwrot korespondencji, brak kontaktu telefonicznego lub mailowego, wyjazd za granicę bez pozostawienia adresu. Im konkretniejsze okoliczności, tym większa szansa, że sąd uzna, iż miejsce pobytu pozwanego jest rzeczywiście nieznane.

Zobacz również: gdy drugi rodzic odmawia podania adresu

Jak postąpić, aby sprawa o alimenty mogła toczyć się dalej?

Jeżeli sprawa nie została zakończona, lecz tylko odroczona albo zawieszona, należy działać w ramach tego samego postępowania. W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić treść zarządzenia lub postanowienia sądu: czy sąd wzywa do podania adresu, do doręczenia przez komornika, do uzupełnienia braków formalnych, czy sprawa została już zawieszona.

W zależności od sytuacji można złożyć:

• pismo z aktualnym adresem zamieszkania pozwanego, jeżeli został ustalony,
• wniosek o doręczenie przez komornika i następnie przekazać sądowi potwierdzenie doręczenia,
• pismo z dowodem, że pozwany mieszka pod adresem wskazanym w pozwie,
• wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, jeżeli adresu nie można ustalić,
• wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania, jeżeli ustała przyczyna zawieszenia.

Jeżeli pozew został zwrócony z powodu nieuzupełnienia braków formalnych, sytuacja jest inna niż przy odroczeniu rozprawy. Pismo zwrócone co do zasady nie wywołuje skutków związanych z jego wniesieniem, chyba że zostało poprawione lub uzupełnione w terminie. W takiej sytuacji trzeba ocenić, czy można jeszcze skutecznie zareagować na zarządzenie, czy konieczne będzie ponowne wniesienie pozwu.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak przepisy o doręczeniach i nieznanym adresie pozwanego mogą działać w praktycznych sprawach alimentacyjnych.

FAQ

Czy sąd miał prawo zobowiązać powódkę do podania aktualnego adresu pozwanej?

Tak, jeżeli sąd powziął wątpliwość, czy adres wskazany w pozwie jest rzeczywistym adresem zamieszkania pozwanej. Powód ma obowiązek oznaczyć stronę pozwaną w sposób pozwalający na doręczenie pozwu i nadanie sprawie prawidłowego biegu.

Czy adres zameldowania wystarczy w pozwie o alimenty?

Może wystarczyć, gdy nie ma podstaw, aby sądzić, że pozwany mieszka gdzie indziej. Jeżeli jednak wiadomo, że pozwany nie przebywa pod adresem zameldowania, należy podać adres faktycznego zamieszkania albo wyjaśnić sądowi, dlaczego jego ustalenie jest niemożliwe.

Czy podwójne awizo zawsze oznacza skuteczne doręczenie pozwu?

Nie zawsze. Przy pierwszym doręczeniu pozwu osobie fizycznej trzeba uwzględnić art. 139¹ K.p.c. Jeżeli pozwany nie odebrał pozwu, a nie był wcześniej skutecznie zawiadomiony o sprawie, sąd może zobowiązać powoda do doręczenia pisma przez komornika.

Ile czasu ma powód na doręczenie pisma przez komornika?

Co do zasady powód ma 2 miesiące od dnia doręczenia mu zobowiązania sądu. W tym terminie powinien złożyć do akt potwierdzenie doręczenia przez komornika albo zwrócić korespondencję wraz z pisemnym dowodem, że pozwany mieszka pod adresem wskazanym w pozwie.

Co grozi za niewykonanie zobowiązania sądu?

Sąd może zawiesić postępowanie, jeżeli z powodu braku lub wskazania złego adresu albo niewykonania zarządzeń powoda nie można nadać sprawie dalszego biegu. Dalsza bezczynność może doprowadzić do umorzenia postępowania.

Kiedy można żądać ustanowienia kuratora dla pozwanego?

Wtedy, gdy miejsce pobytu pozwanego rzeczywiście nie jest znane i zostanie to uprawdopodobnione. W sprawach alimentacyjnych przed ustanowieniem kuratora sąd powinien przeprowadzić dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego.

Czy sprawa będzie odraczana przez lata, jeżeli pozwana nie odbiera pism?

Nie powinno tak być. Przepisy przewidują doręczenie przez komornika, możliwość wykazania aktualności adresu oraz ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Warunkiem jest jednak podjęcie przez powoda właściwych działań w terminach wskazanych przez sąd.

Podsumowanie

W sprawie o alimenty nieznany albo nieaktualny adres pozwanego może czasowo zatrzymać postępowanie, ale nie oznacza, że sprawa musi być odraczana bez końca. Powód powinien wskazać aktualny adres zamieszkania pozwanego, wykazać, że pozwany nadal mieszka pod adresem z pozwu, skorzystać z doręczenia przez komornika albo wystąpić o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.

Najważniejsze jest szybkie ustalenie, jakiego działania oczekuje sąd i jaki termin został wyznaczony. Inaczej należy postąpić przy zwykłym odroczeniu rozprawy, inaczej przy zobowiązaniu z art. 139¹ K.p.c., a jeszcze inaczej wtedy, gdy pozew został już zwrócony albo postępowanie zawieszone.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 126, art. 130, art. 139, art. 139¹, art. 144, art. 177 i art. 182 - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
2. Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, w szczególności art. 3a i art. 3b
3. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, w szczególności art. 41
4. Uchwała Sądu Najwyższego z 17.07.2014 r., III CZP 43/14