Fałszywe oskarżenia konkubiny o znęcanie się, jak się bronić?

Pan Adam pozostaje od wielu lat w związku partnerskim z kobietą, która formalnie nadal jest mężatką. Razem wychowują dwoje dzieci w wieku 6 i 7 lat i mieszkają u rodziców pana Adama. Niedawno otrzymał wezwanie do GOPS w związku z podejrzeniem przemocy domowej. Partnerka pojawiła się w domu w asyście policji, chciała zabrać swoje rzeczy i dzieci, a następnie zarzuciła panu Adamowi przemoc wobec niej i małoletnich.

Pan Adam twierdzi, że zarzuty są nieprawdziwe, a ich tłem może być konflikt partnerski i planowana wyprowadzka partnerki. Wskazuje, że dzieci nadal przebywają w domu, chodzą do przedszkola, a partnerka pozostawia je pod jego opieką, mimo że jednocześnie deklaruje obawę o ich bezpieczeństwo. Zastanawia się, jak zachować się przed organami pomocy społecznej, czy angażować swoich rodziców jako świadków i jak bronić się przed zarzutami, które uważa za fałszywe.

Fałszywe oskarżenie o znęcanie – od czego zacząć?

Najważniejsze jest to, aby nie reagować impulsywnie. Nawet gdy zarzuty są bezpodstawne, agresywne wiadomości, nachodzenie partnerki, wyzwiska, groźby albo próby wymuszenia wycofania zgłoszenia mogą zostać później wykorzystane przeciwko osobie oskarżanej. Bezpieczniej jest odpowiadać rzeczowo, zachowywać potwierdzenia rozmów i przygotować chronologię zdarzeń.

W praktyce pan Adam powinien przygotować na spotkanie krótkie, uporządkowane wyjaśnienia: kiedy doszło do interwencji, kto był obecny, gdzie w tym czasie były dzieci, kto sprawował nad nimi opiekę, czy były wcześniejsze interwencje policji, czy w przedszkolu albo u lekarza zauważono jakiekolwiek niepokojące objawy. Warto zabrać dokumenty, wezwania, notatki, korespondencję oraz listę osób, które mogą potwierdzić sytuację w domu.

W opisywanej sprawie ważne jest też ustalenie statusu prawnego dzieci. Jeżeli partnerka pana Adama nadal pozostaje w małżeństwie, trzeba sprawdzić akty urodzenia dzieci i to, kto jest wpisany jako ojciec. W polskim prawie działa domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki, jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania, z wyjątkami przewidzianymi w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Jeżeli pan Adam nie jest prawnym ojcem, jego możliwości działania w sprawach władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dzieci i kontaktów mogą być inne niż wtedy, gdy ojcostwo jest prawnie ustalone.

Art. 207 Kodeksu karnego – kiedy mówimy o znęcaniu?

W sprawach tego typu najczęściej pojawia się art. 207 Kodeksu karnego. Zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisu, kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą albo nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Surowsza odpowiedzialność dotyczy znęcania nad osobą nieporadną ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny, znęcania połączonego ze szczególnym okrucieństwem oraz sytuacji, w której następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie.

Samo użycie przez partnerkę słowa „przemoc” albo „znęcanie” nie wystarcza jednak do skazania. Organ musi ustalić konkretne zachowania, czas, miejsce, sposób działania, pokrzywdzonych oraz dowody. W typowych sprawach o znęcanie istotna jest powtarzalność lub szczególna intensywność zachowań, przewaga sprawcy nad pokrzywdzonym, skutki dla pokrzywdzonego oraz ogólny obraz relacji domowej. Zwykły konflikt partnerski, spór o rozstanie, jednorazowa kłótnia albo wzajemne pretensje nie zawsze wypełniają znamiona przestępstwa z art. 207 K.k.

Pan Adam nie powinien zakładać, że skoro zarzuty są nieprawdziwe, sprawa sama się wyjaśni. Domniemanie niewinności z art. 5 Kodeksu postępowania karnego oznacza, że winę trzeba udowodnić, ale w praktyce osoba pomówiona powinna aktywnie wskazywać fakty i dowody, które pozwalają organom rzetelnie ocenić sprawę.

Wezwanie do GOPS i procedura „Niebieskie Karty”

Jeżeli w sprawie pojawia się GOPS, OPS albo zespół interdyscyplinarny, bardzo często chodzi o procedurę „Niebieskie Karty”. Po zmianach w przepisach używa się pojęcia przemocy domowej, a działania prowadzi przede wszystkim grupa diagnostyczno-pomocowa powołana przy zespole interdyscyplinarnym. Dlatego potoczne określenie „komisja” może oznaczać właśnie spotkanie lub czynności w ramach tej procedury.

Procedura „Niebieskie Karty” nie jest wyrokiem i nie przesądza, że dana osoba popełniła przestępstwo. Jej celem jest sprawdzenie sytuacji domowej, ocena bezpieczeństwa osób wskazanych jako doznające przemocy oraz podjęcie działań pomocowych. Grupa diagnostyczno-pomocowa może również rozstrzygnąć o braku zasadności podejmowania dalszych działań, jeżeli z diagnozy sytuacji wynika, że zarzuty nie znajdują potwierdzenia.

Aktualna procedura przewiduje m.in., że formularz „Niebieska Karta – A” jest przekazywany grupie diagnostyczno-pomocowej niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni roboczych od jego otrzymania, a pierwsze posiedzenie grupy powinno odbyć się niezwłocznie, nie później niż w terminie 5 dni roboczych od otrzymania formularza. Wszystkie działania w ramach procedury są dokumentowane, a zakończenie lub odstąpienie od dalszych działań wymaga protokołu.

Jak zachować się na spotkaniu w GOPS?

Pan Adam powinien stawić się na wezwanie, zachować spokój i nie traktować spotkania jak prywatnej konfrontacji z partnerką. Najlepiej mówić konkretnie: co jest nieprawdą, jakie fakty temu przeczą i jakie dowody można przeprowadzić. Warto poprosić o zaprotokołowanie kluczowych wyjaśnień oraz wskazać świadków, którzy mogą zostać wysłuchani, np. rodziców, sąsiadów, nauczycieli przedszkolnych, osoby z rodziny lub znajomych mających rzeczywistą wiedzę o relacjach domowych.

Jeżeli rodzice pana Adama mieszkają z rodziną i byli świadkami codziennego funkcjonowania domowników, ich relacja może mieć znaczenie. Oczywiście organ oceni ją z uwzględnieniem pokrewieństwa, ale nie oznacza to, że takie osoby są z góry niewiarygodne. Jeżeli są starsze i schorowane, można wskazać ich jako świadków, a następnie wyjaśnić, czy możliwa jest rozmowa w sposób dla nich najmniej obciążający. Powiązany problem omawia artykuł o przepustka z zakładu karnego na ślub.

Nie warto składać ogólnych oświadczeń w rodzaju „ona wszystko wymyśliła”, bez wskazania konkretnych faktów. Silniejsze są proste informacje: partnerka pozostawiała dzieci pod opieką pana Adama, dzieci normalnie uczęszczały do przedszkola, nie było interwencji medycznych, nie zgłaszano obrażeń, domownicy nie obserwowali przemocy, a przebieg zdarzeń można potwierdzić wiadomościami, rozmowami z placówką, nagraniami monitoringu zgodnie z prawem albo zeznaniami świadków.

Jakie dowody mogą pomóc w obronie?

W sprawie o rzekome znęcanie znaczenie mogą mieć dowody pokazujące faktyczny sposób funkcjonowania rodziny. Nie chodzi o tworzenie „haków” na drugą stronę, lecz o zebranie materiału, który pozwoli oddzielić konflikt partnerski od przemocy domowej.

• Chronologia zdarzeń – daty wyprowadzek, interwencji, kłótni, wezwań, rozmów z GOPS, policją lub przedszkolem.
• Korespondencja – SMS-y, e-maile, komunikatory, z których wynika rzeczywisty przebieg konfliktu, opieka nad dziećmi albo brak obaw partnerki przed pozostawieniem dzieci z panem Adamem.
• Świadkowie – osoby, które nie tylko „dobrze znają” pana Adama, lecz faktycznie widziały codzienne relacje w domu lub konkretne zdarzenia.
• Dokumenty z placówek – informacje z przedszkola, szkoły, poradni, dokumentacja medyczna dzieci, jeżeli ma znaczenie dla zarzutów.
• Wywiad środowiskowy – może pomóc ocenić warunki domowe i relacje rodzinne, zwłaszcza gdy zarzuty są ogólne.
• Opinia psychologiczna lub biegły psycholog – w postępowaniu karnym albo rodzinnym może być potrzebna, gdy organ musi ocenić dobro dzieci, więzi rodzinne lub wpływ konfliktu na małoletnich.

Należy zachować ostrożność przy nagrywaniu rozmów i montowaniu monitoringu. Nagranie rozmowy, w której osoba nagrywająca sama uczestniczy, bywa wykorzystywane jako dowód, ale każdorazowo trzeba ocenić okoliczności, sposób uzyskania nagrania, prywatność domowników i ewentualne ryzyko naruszenia dóbr osobistych. Monitoring w domu, zwłaszcza obejmujący miejsca prywatne lub dzieci, powinien być oceniony bardzo ostrożnie.

Czy dzieci będą przesłuchiwane?

W samej procedurze „Niebieskie Karty” małoletniego nie zaprasza się na posiedzenie grupy diagnostyczno-pomocowej. Nie oznacza to jednak, że sytuacja dzieci nie będzie badana. Grupa może kontaktować się z placówką oświatową, pracownikiem socjalnym, policją, kuratorem lub innymi osobami, które mają wiedzę o sytuacji rodziny.

Jeżeli sprawa trafi do postępowania karnego, dzieci mogą zostać przesłuchane tylko wtedy, gdy ich zeznania mają istotne znaczenie. W sprawach o przestępstwa z użyciem przemocy lub z rozdziału dotyczącego rodziny i opieki małoletni świadek, który nie ukończył 15 lat, powinien być przesłuchiwany w szczególnych warunkach, co do zasady przez sąd, z udziałem biegłego psychologa, a przebieg przesłuchania utrwala się w formie obrazu i dźwięku. Celem jest ograniczenie stresu i unikanie wielokrotnego wypytywania dziecka.

Pan Adam nie powinien przygotowywać dzieci do składania zeznań, sugerować im odpowiedzi ani wypytywać ich po każdej rozmowie z dorosłymi. Może to zostać odebrane jako wywieranie wpływu. Bezpieczniej zadbać o spokój dzieci i pozostawić ocenę specjalistom.

Fałszywe oskarżenie a odpowiedzialność osoby zgłaszającej

Jeżeli partnerka świadomie składa nieprawdziwe oskarżenia przed organami ścigania lub organami orzekającymi, w grę może wchodzić art. 234 Kodeksu karnego, czyli fałszywe oskarżenie innej osoby o czyn zabroniony. Jeżeli ktoś zawiadamia o przestępstwie, wiedząc, że go nie popełniono, znaczenie może mieć również art. 238 K.k. Natomiast osoba składająca zeznania w postępowaniu, po prawidłowym pouczeniu o odpowiedzialności karnej, może odpowiadać za fałszywe zeznania na podstawie art. 233 K.k.

Nie każde nieprawdziwe twierdzenie automatycznie oznacza jednak przestępstwo po stronie zgłaszającej. Trzeba wykazać m.in. świadomość nieprawdy, konkretną treść oskarżenia, organ, przed którym je złożono, oraz skutki procesowe. Z tego powodu zawiadomienie o fałszywym oskarżeniu warto składać dopiero po analizie dokumentów i dowodów, a nie jako emocjonalną odpowiedź na konflikt.

Alimenty, wyprowadzka i kontakty z dziećmi

Straszenie alimentami nie powinno być mieszane z odpowiedzialnością karną za znęcanie. Alimenty na dzieci wynikają z obowiązku rodziców względem małoletnich i mogą być dochodzone niezależnie od tego, czy toczy się jakakolwiek sprawa karna. Jeżeli pan Adam jest prawnym ojcem dzieci, powinien liczyć się z tym, że po rozstaniu sąd może rozstrzygać o alimentach, miejscu pobytu dzieci, kontaktach i władzy rodzicielskiej.

Jeżeli ojcostwo pana Adama nie jest prawnie ustalone, bo zadziałało domniemanie ojcostwa męża matki, najpierw trzeba ustalić sytuację w aktach stanu cywilnego. W praktyce może to wymagać odrębnych działań prawnych dotyczących zaprzeczenia ojcostwa, ustalenia ojcostwa albo uregulowania kontaktów, zależnie od dokumentów i terminów.

W sprawach rodzinnych kluczowe jest dobro dziecka. Jeżeli organy uznają, że istnieje realne zagrożenie dla dzieci, mogą pojawić się działania sądu opiekuńczego, zabezpieczenia dotyczące miejsca pobytu, kontaktów albo władzy rodzicielskiej. Jeżeli zarzuty są fałszywe, tym bardziej trzeba pokazać stabilne warunki opieki i unikać eskalacji konfliktu przy dzieciach.

FAQ

Podsumowanie

Fałszywe oskarżenie o znęcanie może poważnie wpłynąć na życie rodzinne, relacje z dziećmi i sytuację procesową, ale nie oznacza automatycznej winy. Osoba oskarżana powinna potraktować sprawę poważnie, stawić się na wezwania, przedstawić dowody i nie podejmować działań, które mogłyby zostać odczytane jako presja, groźba albo utrudnianie postępowania.

W sprawie pana Adama kluczowe będzie wykazanie rzeczywistego przebiegu zdarzeń, sprawdzenie statusu prawnego ojcostwa, przygotowanie świadków oraz oddzielenie kilku wątków: procedury „Niebieskie Karty”, ewentualnego postępowania karnego, alimentów i przyszłych spraw dotyczących dzieci. Im wcześniej te kwestie zostaną uporządkowane, tym łatwiej uniknąć decyzji podjętych wyłącznie na podstawie jednostronnych twierdzeń.

Źródła

Stan prawny aktualny na 7 czerwca 2026 r.
1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 207, art. 212, art. 233, art. 234 i art. 238 – tekst jednolity w ISAP.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 5, art. 6 oraz art. 185a–185f – tekst jednolity Sejmu RP.
3. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej – tekst jednolity w ISAP.
4. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” – tekst rozporządzenia.
5. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 62 – tekst jednolity Sejmu RP.