Zdobycie statusu opiekuna prawnego dla starszego rodzica, jak zapewnić opiekę i ochronę bliskiej osobie?

Prowadzenie spraw i reprezentowanie osoby niedołężnej

Ma Pan dwie drogi uzyskania możliwości reprezentowania mamy:

1. Pełnomocnictwo notarialne – o ile mama jest świadoma podjętej czynności.
2. Ubezwłasnowolnienie i ustanowienie Pana opiekunem prawnym mamy, a przez to możliwość działania w jej imieniu.Masz problem prawny? Kliknij tutaj i zapytaj prawnika ›
   

Pełnomocnictwo notarialne

Co do pierwszego rozwiązania: należałoby z Pańską mamą udać się do notariusza albo wezwać go do dom. Fakt niemożności wyraźnego podpisania się nie ma znaczenia – podpisem może być odcisk palca. Istotne, aby mama była świadoma sporządzanego dokumentu.

Zgodnie z art. 82 Kodeksu cywilnego (K.c.) – nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. O świadomym powzięciu decyzji i wyrażeniu woli można mówić wtedy, gdy składający oświadczenie woli czyni to z pełnym rozeznaniem treści swojego oświadczenia i skutków, które chce przez nie osiągnąć. Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że brak świadomości i swobody w powzięciu decyzji i wyrażeniu woli musi być zupełny i wiązać się z całkowitym wyłączeniem świadomości i swobody, dlatego nie ma mowy o jakimkolwiek stopniowaniu tego stanu. Zazwyczaj najczęstszą przyczyną stanu wyłączającego normalne funkcjonowanie procesu decyzyjnego i mechanizmów uzewnętrzniania woli są choroby i różnego rodzaju zaburzenia psychiczne i nerwowe. Ustalenie stanu świadomości jest sprawą stanu faktycznego i jego oceny na podstawie przeprowadzonej oceny dowodów przez sąd, a ocena ta wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności towarzyszących złożeniu oświadczenia woli, mogących mieć wpływ na prawidłowe, tzn. w pełni świadome, powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Treść powyższego przepisu wskazuje, że stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli powinien być podyktowany przede wszystkim okolicznościami wewnętrznymi.

Zakres pełnomocnictwa należy ustanowić maksymalnie szeroki – reprezentowanie przed urzędami, sądami, składanie oświadczeń woli.

Ubezwłasnowolnienie osoby dorosłej, która nie jest w stanie kierować swym postępowaniem

Przejdźmy teraz do drugiej możliwości. Jeśli bowiem Pańska mama nie jest w stanie pojąć ani złożyć świadomie oświadczenia – pozostaje Panu ubezwłasnowolnienie i ustanowienie siebie jej opiekunem prawnym.

Stosownie do art. 13 § 1 K.c. – osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Natomiast konsekwencją ubezwłasnowolnienia całkowitego jest to, że osoba całkowicie ubezwłasnowolniona nie posiada zdolności do czynności prawnych (art. 12 K.c.). Ze względu na daleko posuniętą ingerencję w sferę praw osobistych osoby fizycznej, w razie jej ubezwłasnowolnienia całkowitego w orzecznictwie Sądu Najwyższego rygorystycznie podchodzi się do wykładni przesłanek ubezwłasnowolnienia wskazanych w art. 13 § 1 K.c. Podkreśla się m.in. że istnienie choroby psychicznej lub innej wskazanej w art. 13 § 1 K.c. przyczyny nie jest przesłanką wystarczającą do orzeczenia ubezwłasnowolnienia całkowitego. Musi jej jeszcze towarzyszyć powiązana z tymi przyczynami niemożność kierowania swoim postępowaniem przez osobę fizyczną, której wniosek dotyczy. Przy czym przez pojęcie „niemożność” rozumie się brak świadomego kontaktu z otoczeniem oraz brak intelektualnej oceny swojego zachowania i wywołanych nim następstw (tak m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17.05.2013r., (...)). Orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu całkowitym powinno następować tylko wtedy, gdy ochrony interesu osoby fizycznej nie da się zapewnić w stopniu właściwym przy zastosowaniu innych normatywnych instytucji ochronnych, w tym przykładowo instytucji ubezwłasnowolnienia częściowego (por. postanowienie SN z dnia 6.09.2017r. (...)). Należy bowiem wcześniej rozważyć, czy ochrona interesów osoby objętej wnioskiem w takich postępowaniach jest możliwa przy zastosowaniu instytucji prawnych, które w mniejszym stopniu ingerują w sferę jej dóbr osobistych i praw.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie należy złożyć do sądu rodzinnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania Pańskiej mamy.

Na koniec jeszcze dodam, że aby być pewnym jednego lub drugiego z podanych rozwiązań – proszę uzyskać zaświadczenie lekarza o możliwości (lub o jej brak) złożenia wymienionego oświadczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93