Ślub za granicą a rozwód w Polsce

Czy po ślubie za granicą można rozwieść się w Polsce?

Tak, ślub zawarty za granicą nie wyłącza możliwości przeprowadzenia rozwodu w Polsce. Sam fakt, że małżeństwo zostało zawarte w Austrii, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych albo innym państwie, nie przesądza jeszcze o tym, gdzie należy wnieść pozew. Kluczowe jest to, czy polski sąd ma jurysdykcję, czyli czy może rozpoznać sprawę rozwodową z elementem zagranicznym.

Jeżeli małżeństwo zostało wpisane do polskiego rejestru stanu cywilnego i posiada Pani polski odpis aktu małżeństwa, ułatwia to przygotowanie pozwu. Nie jest to jednak jedyna przesłanka decydująca o jurysdykcji. W sprawach Polska–Austria, ponieważ oba państwa należą do Unii Europejskiej, w pierwszej kolejności stosuje się rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111, nazywane potocznie rozporządzeniem Bruksela II ter.

W opisanej sytuacji istotne jest przede wszystkim to, że mieszka Pani w Polsce z dziećmi, a mąż mieszka w Austrii. Jeżeli ma Pani w Polsce miejsce zwykłego pobytu i jako obywatelka polska przebywa Pani tutaj co najmniej 6 miesięcy bezpośrednio przed wniesieniem pozwu, polski sąd może mieć jurysdykcję w sprawie o rozwód. Jeżeli powód nie jest obywatelem polskim, znaczenie może mieć roczny okres zwykłego pobytu w Polsce przed wszczęciem sprawy.

Zobacz również:
jurysdykcja gdy oboje mieszkają za granicą

Jurysdykcja polskiego sądu w sprawie rozwodowej

W przypadku rozwodu z elementem zagranicznym trzeba odróżnić dwie kwestie: jurysdykcję krajową oraz właściwość miejscową. Jurysdykcja odpowiada na pytanie, czy sprawą może zająć się sąd polski. Właściwość miejscowa wskazuje natomiast konkretny sąd okręgowy w Polsce.

W sprawach między państwami UE podstawy jurysdykcji w sprawach rozwodu, separacji i unieważnienia małżeństwa określa art. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. Polski sąd może być właściwy między innymi wtedy, gdy:

• małżonkowie mają miejsce zwykłego pobytu w Polsce,
• małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zwykłego pobytu w Polsce, a jedno z nich nadal tutaj przebywa,
• pozwany ma miejsce zwykłego pobytu w Polsce,
• powód ma miejsce zwykłego pobytu w Polsce co najmniej od roku bezpośrednio przed wniesieniem pozwu,
• powód jest obywatelem polskim i ma miejsce zwykłego pobytu w Polsce co najmniej od 6 miesięcy bezpośrednio przed wniesieniem pozwu,
• oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.

W praktyce najważniejsze jest wykazanie rzeczywistego centrum życia w Polsce. Liczy się nie tylko meldunek, ale przede wszystkim fakty: miejsce zamieszkania, praca, dzieci, szkoła dzieci, leczenie, rachunki, umowa najmu, własne mieszkanie, korespondencja i inne dowody związania z Polską.

Art. 1103¹ Kodeksu postępowania cywilnego nadal ma znaczenie, zwłaszcza w sprawach, w których nie stosuje się rozporządzenia unijnego ani odpowiedniej umowy międzynarodowej. Przepis ten przewiduje podobne podstawy jurysdykcji w sprawach małżeńskich, np. obywatelstwo polskie powoda i co najmniej 6-miesięczne miejsce zamieszkania lub zwykły pobyt w Polsce przed wszczęciem sprawy.

Do którego sądu w Polsce złożyć pozew?

Sprawę o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy. Właściwość miejscową w Polsce, czyli właściwy sąd w sprawie o rozwód, ustala się według art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego. Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal ma tam miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Powiązany problem omawia artykuł: rozwód w Niemczech po polskim ślubie.

Jeżeli takiej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej. Gdy pozwany mieszka za granicą i nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, w praktyce znaczenia nabiera sąd miejsca zamieszkania powoda. Jeżeli mimo to nie da się ustalić właściwego sądu, zastosowanie może mieć art. 45 KPC, czyli oznaczenie sądu przez Sąd Najwyższy.

Do pozwu należy dołączyć przede wszystkim aktualny odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia małoletnich dzieci, dowód uiszczenia opłaty sądowej od pozwu oraz dokumenty potwierdzające okoliczności, na które powód się powołuje. Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi obecnie 600 zł.

Dzieci, władza rodzicielska i alimenty przy rozwodzie transgranicznym

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd w wyroku rozwodowym powinien rozstrzygnąć także o władzy rodzicielskiej, miejscu pobytu dzieci, kontaktach oraz alimentach. Przy sprawach z elementem zagranicznym trzeba jednak osobno sprawdzić jurysdykcję dotyczącą odpowiedzialności rodzicielskiej.

W sprawach unijnych zasadą jest jurysdykcja sądu państwa, w którym dziecko ma miejsce zwykłego pobytu. Jeżeli dzieci od dłuższego czasu mieszkają z Panią w Polsce, chodzą tutaj do szkoły albo przedszkola i ich centrum życia znajduje się w Polsce, przemawia to za tym, aby polski sąd mógł rozpoznać również kwestie dotyczące dzieci.

W pozwie warto precyzyjnie opisać aktualną sytuację dzieci: z kim mieszkają, jak wyglądają kontakty z ojcem, kto ponosi koszty utrzymania, jakie są potrzeby dzieci oraz jakie dochody osiągają rodzice. Jeżeli drugi rodzic mieszka w Austrii, należy też praktycznie określić sposób kontaktów, np. kontakty w Polsce, za granicą, w wakacje, ferie, święta oraz kontakty online.

Rozwód bez orzekania o winie czy z winą?

Zgodnie z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rozwód jest możliwy, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Zupełny rozkład oznacza ustanie więzi emocjonalnej, fizycznej i gospodarczej. Trwałość oznacza, że powrót małżonków do wspólnego pożycia nie jest realny.

W pozwie można żądać rozwodu bez orzekania o winie, z winy pozwanego, z winy powoda albo z winy obojga małżonków. Rozwód bez orzekania o winie wymaga jednak zgodnego żądania obojga małżonków. Jeżeli mąż nie zgodzi się na takie rozwiązanie, sąd nie może po prostu pominąć winy na żądanie tylko jednej strony. Wtedy co do zasady bada, czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia.

Nie oznacza to automatycznie, że trzeba żądać winy męża. W niektórych sprawach sąd może dojść do wniosku, że żadnemu z małżonków nie da się przypisać winy, ale formalnie nie jest to to samo co rozwód bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron. Z punktu widzenia czasu i kosztów najprostszy jest zwykle rozwód bez orzekania o winie, lecz tylko wtedy, gdy druga strona rzeczywiście się na to zgadza.

Zobacz również:
rozwód z cudzoziemcem - praktyka
rozwód bez pozwanego

Czy choroba psychiczna małżonka blokuje rozwód?

Choroba psychiczna małżonka nie jest samodzielną przeszkodą do orzeczenia rozwodu. Sąd zawsze bada jednak, czy mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie byłby sprzeczny z dobrem wspólnych małoletnich dzieci albo z zasadami współżycia społecznego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że rozwód może być sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, jeżeli prowadziłby do rażącej krzywdy małżonka poważnie chorego, wymagającego realnej pomocy materialnej lub moralnej. Nie chodzi jednak o każdą chorobę ani o sam fakt leczenia psychiatrycznego. Znaczenie mają konkretne okoliczności: stan zdrowia, samodzielność, źródła utrzymania, możliwość uzyskania pomocy od innych osób oraz faktyczne zachowanie małżonków.

Jeżeli mąż tylko okazjonalnie odwiedza rodzinę, mieszka na stałe w Austrii, a wspólne pożycie od dłuższego czasu nie istnieje, sam brak zgody na rozwód nie musi zablokować sprawy. Trzeba jednak liczyć się z tym, że przy powoływaniu się przez męża na chorobę sąd może dokładniej badać, czy rozwód nie spowoduje po jego stronie rażącej krzywdy.

Brak zgody męża i postępowanie, gdy pozwany mieszka w Austrii

Brak zgody pozwanego na rozwód nie oznacza, że sprawa nie może się toczyć. Sąd bada, czy zostały spełnione przesłanki rozwodu i czy nie zachodzą przeszkody z art. 56 KRO. Jeżeli małżeństwo faktycznie nie funkcjonuje i nie ma realnych widoków na jego odbudowę, odmowa zgody na rozwód nie zawsze będzie skuteczna.

Jeżeli pozwany mieszka w Austrii, pozew i pisma sądowe będą doręczane za granicę. W praktyce może to oznaczać dłuższy czas oczekiwania i konieczność przygotowania tłumaczeń, zwłaszcza gdy pozwany nie posługuje się językiem polskim. W sprawach unijnych zastosowanie mają przepisy o doręczaniu dokumentów sądowych między państwami członkowskimi.

W sprawie rozwodowej sąd co do zasady przeprowadza dowód z przesłuchania stron. Jeżeli jedna ze stron przebywa za granicą, możliwe jest korzystanie z instrumentów pomocy prawnej, przesłuchania na odległość albo innych rozwiązań procesowych dopuszczalnych w danej sprawie. Jeżeli przesłuchanie jednej strony jest niemożliwe albo nadmiernie utrudnione, sąd ocenia, czy dowód można ograniczyć albo pominąć zgodnie z przepisami KPC.

Co powinien zawierać pozew o rozwód w Polsce?

W pozwie o rozwód w sprawie transgranicznej należy szczególnie zadbać o część dotyczącą jurysdykcji. Warto wskazać, dlaczego polski sąd może rozpoznać sprawę, od kiedy powód mieszka w Polsce, gdzie znajduje się centrum życia dzieci i gdzie przebywa pozwany.

Pozew powinien obejmować także żądanie dotyczące winy, władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dzieci, kontaktów, alimentów, sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, jeżeli takie istnieje, oraz ewentualnego zabezpieczenia na czas procesu. Im dokładniej zostaną opisane fakty i dowody, tym mniejsze ryzyko wezwania do uzupełnienia braków.

Jeżeli rozwód zostałby przeprowadzony za granicą, osobnym zagadnieniem byłoby jego uznanie albo ujawnienie w Polsce. W sprawach unijnych uznawanie orzeczeń jest znacznie uproszczone, ale w praktyce może być konieczne przedłożenie odpowiednich dokumentów w urzędzie stanu cywilnego. Więcej o tym zagadnieniu wyjaśnia artykuł: uznanie zagranicznego wyroku w PL. W podobnym kontekście przydatny jest tekst o rozwód w USA.

FAQ

Czy mogę złożyć pozew o rozwód w Polsce, jeżeli ślub był w Austrii?

Tak, jeżeli polski sąd ma jurysdykcję. W sprawie Polska–Austria podstawy jurysdykcji wynikają przede wszystkim z rozporządzenia UE 2019/1111. Znaczenie ma m.in. miejsce zwykłego pobytu powoda, obywatelstwo i okres pobytu w Polsce przed wniesieniem pozwu.

Czy polski akt małżeństwa jest konieczny?

Do pozwu należy dołączyć odpis aktu małżeństwa. Jeżeli ślub zawarty za granicą został transkrybowany w Polsce, korzysta się z polskiego odpisu aktu małżeństwa. Jeżeli nie, mogą być potrzebne zagraniczne dokumenty wraz z wymaganymi poświadczeniami i tłumaczeniem.

Czy mąż musi zgodzić się na rozwód?

Nie zawsze. Brak zgody pozwanego nie zamyka drogi do rozwodu, ale sąd bada przesłanki z art. 56 KRO. Zgoda męża jest natomiast potrzebna, jeżeli rozwód ma zostać orzeczony bez orzekania o winie.

Czy choroba psychiczna męża uniemożliwia rozwód?

Nie automatycznie. Choroba może mieć znaczenie, jeżeli rozwód spowodowałby rażącą krzywdę chorego małżonka albo byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Sąd ocenia konkretny stan faktyczny i dowody.

Czy pozwany mieszkający w Austrii musi przyjechać do Polski?

Nie zawsze. Sąd może prowadzić doręczenia za granicę i korzystać z instrumentów pomocy prawnej albo przesłuchania na odległość. Nieobecność pozwanego może jednak wydłużyć sprawę, zwłaszcza gdy konieczne są tłumaczenia i zagraniczne doręczenia.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji rozwód w Polsce jest możliwy, jeżeli zostanie wykazana jurysdykcja polskiego sądu. Przy sprawie Polska–Austria najważniejsze są obecnie przepisy rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111, a przepisy KPC mają znaczenie uzupełniające albo w sprawach spoza zakresu prawa unijnego. Jeżeli jako obywatelka polska mieszka Pani w Polsce od co najmniej 6 miesięcy przed wniesieniem pozwu, jest to istotna podstawa do skierowania sprawy do sądu polskiego.

Rozwód bez orzekania o winie jest możliwy tylko przy zgodnym żądaniu obojga małżonków. Jeżeli mąż się nie zgadza, sąd będzie badał winę albo ustali, czy w konkretnych okolicznościach żadnej ze stron nie można jej przypisać. Choroba męża nie blokuje rozwodu automatycznie, ale może wymagać dokładniejszej analizy, zwłaszcza jeżeli pozwany twierdzi, że rozwód byłby dla niego rażąco krzywdzący. Szerzej opisujemy to w artykule o chorobie psychicznej jako przeszkodzie rozwodowej.

Źródła:

1. Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej - EUR-Lex
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468 - Dziennik Ustaw
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 236 - Dziennik Ustaw
4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1784 z dnia 25 listopada 2020 r. dotyczące doręczania dokumentów - EUR-Lex
5. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1783 z dnia 25 listopada 2020 r. dotyczące przeprowadzania dowodów - EUR-Lex
6. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - art. 26 ust. 1 pkt 1
7. Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 18.03.1968 r., sygn. akt III CZP 70/66
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.05.1998 r., sygn. akt I CKN 704/97
9. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.06.2002 r., sygn. akt IV CKN 1192/00