Czy matka może zabronić dziecku kontaktu telefonicznego z ojcem?

Utrzymywanie kontaktów z dziećmi przez telefon i internet

Zgodnie z art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów niezależnie od władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że nawet ograniczenie władzy rodzicielskiej nie pozbawia automatycznie rodzica prawa do kontaktu z dzieckiem, chyba że sąd osobno ograniczył albo zakazał takich kontaktów.

Art. 113 § 2 K.r.o. wprost wskazuje, że kontakty z dzieckiem obejmują nie tylko spotkania, odwiedziny czy zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, ale także bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej.

W praktyce oznacza to, że rozmowy telefoniczne, wideorozmowy, wiadomości głosowe, komunikatory czy kontakt mailowy mogą być elementem kontaktów rodzica z dzieckiem. Nie oznacza to jednak automatycznie, że drugi rodzic musi przyjąć od ojca telefony komórkowe dla dzieci, zwłaszcza gdy dzieci są małe, a rodzice nie uzgodnili zasad korzystania z urządzeń.

W opisanej sytuacji dzieci mają 5 i 7 lat. Sąd będzie więc oceniał nie tylko prawo ojca do kontaktu, ale także wiek dzieci, bezpieczeństwo korzystania z telefonu, ryzyko nadmiernego czasu ekranowego, możliwość kontroli rodzicielskiej oraz to, czy kontakt można zapewnić w inny sposób — na przykład przez rozmowy z telefonu matki w ustalonych dniach i godzinach.

Czy matka może odmówić przyjęcia telefonu dla dziecka?

Matka może zgłaszać zastrzeżenia do przekazania dziecku telefonu, jeżeli podaje racjonalne powody związane z dobrem dziecka. Mogą to być na przykład: bardzo młody wiek dziecka, brak kontroli nad treściami w internecie, nadmierne korzystanie z urządzeń, obawa przed zakłócaniem nauki lub snu albo wcześniejsze nieprawidłowości w sposobie wykonywania kontaktów.

Nie powinna jednak wykorzystywać tych argumentów wyłącznie jako pretekstu do odcięcia ojca od dzieci. Jeżeli telefon miał służyć przede wszystkim rozmowom z ojcem, rozsądnym rozwiązaniem może być ustalenie kontaktów elektronicznych bez przekazywania dzieciom własnych urządzeń, np. rozmowa wideo dwa razy w tygodniu z telefonu matki, w ustalonych godzinach i bez przerywania rozmowy bez ważnego powodu.

Warto najpierw wystąpić do matki na piśmie lub w wiadomości elektronicznej z konkretną propozycją: dni, godziny, czas rozmowy, forma połączenia, zasady oddzwonienia w razie choroby dziecka lub zajęć dodatkowych. Taka korespondencja może później stanowić dowód, że ojciec próbował porozumieć się polubownie.

Jeżeli odmowa matki jest częścią szerszego problemu i prowadzi do trudności w utrzymaniu więzi z dzieckiem, warto dokumentować nie tylko pojedynczą odmowę przyjęcia telefonu, ale także wszystkie przypadki nieodebranych połączeń, odwołanych rozmów, blokowania komunikatora czy przekazywania dziecku negatywnych komunikatów o drugim rodzicu.

Zmiana albo uregulowanie kontaktów przez sąd

Jeżeli rodzice nie potrafią porozumieć się co do kontaktów elektronicznych, można złożyć do sądu rejonowego — wydziału rodzinnego i nieletnich — wniosek o uregulowanie kontaktów albo o zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w sprawie kontaktów. Co do zasady właściwy będzie sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka.

Podstawą jest art. 113¹ § 1 K.r.o., zgodnie z którym jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę rozsądne życzenia dziecka, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Jeżeli kontakty były już wcześniej ustalone, znaczenie ma także art. 113⁵ K.r.o. Sąd opiekuńczy może zmienić rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Zmiana może polegać na dodaniu rozmów telefonicznych, wideorozmów albo kontaktu przez komunikator w określonym harmonogramie.

We wniosku warto wskazać bardzo konkretnie, jak kontakty mają wyglądać. Przykładowe żądanie może obejmować rozmowę telefoniczną lub wideorozmowę w każdy wtorek i czwartek między 18:30 a 19:00 oraz w niedzielę między 10:00 a 10:30, z obowiązkiem zapewnienia dziecku spokojnych warunków rozmowy i oddzwonienia tego samego dnia, jeżeli rozmowa nie odbędzie się z przyczyn obiektywnych.

Kiedy sąd może ograniczyć albo zakazać kontaktu elektronicznego?

Prawo do kontaktu nie jest bezwzględne. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy może ograniczyć utrzymywanie kontaktów rodziców z dzieckiem. Wynika to z art. 113² K.r.o.

Sąd może w szczególności:

1. zakazać spotykania się z dzieckiem,
2. zakazać zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu,
3. zezwolić na spotykanie się tylko w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego lub innej osoby wskazanej przez sąd,
4. ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość,
5. zakazać porozumiewania się na odległość.

Jeżeli natomiast utrzymywanie kontaktów rodzica z dzieckiem poważnie zagraża dobru dziecka albo je narusza, sąd zakaże ich utrzymywania na podstawie art. 113³ K.r.o. W praktyce dotyczy to sytuacji poważnych, takich jak przemoc, silna manipulacja dzieckiem, nękanie, demoralizowanie, uzależnienia albo inne zachowania realnie zagrażające dziecku.

Samo przekonanie jednego rodzica, że drugi rodzic „nie powinien dzwonić”, zwykle nie wystarcza. Potrzebne są konkretne okoliczności i dowody. Z drugiej strony ojciec powinien wykonywać kontakty w sposób spokojny, przewidywalny i dostosowany do wieku dzieci, bez wypytywania ich o życie drugiego rodzica, konflikt dorosłych czy sprawy sądowe.

Kontakty elektroniczne a władza rodzicielska i informacje o dziecku

Kontakty z dzieckiem należy odróżnić od władzy rodzicielskiej. Kontakty służą utrzymywaniu więzi osobistej z dzieckiem. Władza rodzicielska obejmuje natomiast między innymi podejmowanie decyzji dotyczących dziecka, jego wychowania, edukacji, leczenia i istotnych spraw życiowych.

Dlatego czym innym jest rozmowa telefoniczna z dzieckiem, a czym innym dostęp do informacji szkolnych, ocen czy frekwencji. Jeżeli problem dotyczy szkoły i informacji o dziecku, przydatny może być osobny temat: dziennik elektroniczny a uprawnienia ojca.

Rodzic z ograniczoną władzą rodzicielską nadal może mieć prawo do kontaktów, o ile sąd ich nie ograniczył lub nie zakazał. Zakres jego uprawnień do informacji o dziecku zależy jednak od treści orzeczenia sądu i od tego, czy dana informacja mieści się w pozostawionym mu zakresie współdecydowania albo prawa do wiedzy o sytuacji dziecka. Gdy ustalenia nie są wykonywane, zastosowanie mają procedury dotyczące utrudniania kontaktów z dzieckiem.

Co zrobić, gdy matka blokuje telefony i rozmowy z dziećmi?

Najpierw warto oddzielić dwie sytuacje. Pierwsza: kontakty elektroniczne nie są jeszcze formalnie uregulowane. Wtedy najlepszym rozwiązaniem jest złożenie wniosku o ich ustalenie albo zmianę dotychczasowego postanowienia. Druga: kontakty elektroniczne są już wpisane w wyroku, postanowieniu albo ugodzie, ale drugi rodzic ich nie wykonuje. Wtedy można skorzystać z procedury wykonywania kontaktów.

Jeżeli matka nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody dotyczącej kontaktów, sąd opiekuńczy może zagrozić jej nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku. Podstawę stanowi art. 598¹⁵ Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli mimo takiego zagrożenia naruszenia nadal występują, można wystąpić o nakazanie zapłaty należnej sumy pieniężnej za konkretne naruszenia na podstawie art. 598¹⁶ K.p.c. W niektórych sytuacjach można także domagać się zwrotu uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem kontaktu, jeżeli do kontaktu nie doszło z winy osoby zobowiązanej.

Trzeba jednak pamiętać o istotnym zastrzeżeniu wynikającym z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Sankcja pieniężna nie powinna obejmować sytuacji, w których niewykonanie kontaktu wynika z zachowania dziecka, niewywołanego przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje. Dlatego sąd bada, czy odmowa kontaktu rzeczywiście pochodzi od dziecka, czy jest skutkiem działań lub zaniechań drugiego rodzica.

Jak przygotować wniosek do sądu?

Wniosek powinien być praktyczny i możliwy do wykonania. Nie wystarczy napisać, że ojciec chce „swobodnego kontaktu telefonicznego”. Takie sformułowanie może prowadzić do dalszych konfliktów, bo każdy z rodziców będzie inaczej rozumiał zakres obowiązków.

W treści wniosku warto wskazać:

• jak często mają odbywać się rozmowy telefoniczne lub wideorozmowy,
• w jakie dni i w jakich godzinach ma dochodzić do kontaktu,
• czy dziecko ma korzystać z własnego urządzenia, czy z urządzenia rodzica sprawującego pieczę,
• ile ma trwać rozmowa,
• co dzieje się, gdy dziecko choruje albo ma zajęcia w ustalonej godzinie,
• czy rozmowa ma odbywać się bez obecności drugiego rodzica, czy przy jego technicznej pomocy,
• jak rodzice mają przekazywać sobie informacje o przeszkodach w kontakcie.

W sprawach dotyczących małych dzieci sąd może uznać, że nie ma potrzeby przekazywania im własnych telefonów, ale jednocześnie może zobowiązać matkę do umożliwienia rozmów wideo lub telefonicznych w określonych terminach. Jeżeli konflikt jest silny, sąd może rozważyć dowód z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów albo opinię psychologiczną, ale nie w każdej sprawie jest to konieczne.

Sposób kontaktów z dzieckiem przez drugiego rodzica

Sposób kontaktów powinien uwzględniać dobro dziecka, jego wiek, plan dnia, obowiązki szkolne, stan zdrowia i relację z rodzicem. Sąd nie będzie oceniał sprawy wyłącznie z perspektywy wygody ojca albo matki. Najważniejsze będzie to, czy proponowany model kontaktu służy dziecku i daje się realnie wykonywać.

Jeżeli matka twierdzi, że dzieci nie chcą rozmawiać, trzeba ustalić przyczynę. Czym innym jest naturalna niechęć dziecka w danym dniu, a czym innym długotrwałe zniechęcanie dziecka do drugiego rodzica. W sprawach konfliktowych sąd może badać, czy rodzic sprawujący bieżącą pieczę wspiera kontakty, czy przeciwnie — utrudnia je albo przedstawia drugiego rodzica w złym świetle.

Jeżeli problem jest szerszy niż same telefony i dotyczy spotkań, odbioru dziecka, nocowania albo obecności osób trzecich, warto rozważyć całościowe uregulowanie kontaktów. Dobrze przygotowany wniosek powinien obejmować zarówno kontakty osobiste, jak i elektroniczne, aby uniknąć kolejnych sporów.

FAQ

Czy matka musi przyjąć telefon kupiony przez ojca dla dziecka?

Nie zawsze. Matka może odmówić przyjęcia urządzenia, jeżeli ma racjonalne argumenty związane z dobrem dziecka, zwłaszcza przy małych dzieciach. Nie może jednak wykorzystywać odmowy przyjęcia telefonu do całkowitego blokowania kontaktu ojca z dzieckiem.

Czy ojciec może żądać rozmów telefonicznych z dzieckiem?

Tak. Kontakty z dzieckiem obejmują także porozumiewanie się na odległość, w tym środki komunikacji elektronicznej. Jeżeli rodzice nie mogą się porozumieć, ojciec może wnioskować do sądu o ustalenie konkretnych terminów i zasad rozmów.

Czy kontakty elektroniczne muszą być wpisane w wyroku albo ugodzie?

Nie muszą, jeżeli rodzice potrafią je wykonywać dobrowolnie. W konflikcie warto jednak uregulować je formalnie, ponieważ precyzyjne orzeczenie albo ugoda ułatwia późniejsze egzekwowanie kontaktów.

Co zrobić, gdy dziecko nie chce rozmawiać przez telefon?

Trzeba ustalić przyczynę odmowy. Sąd inaczej oceni chwilową niechęć dziecka, a inaczej sytuację, w której drugi rodzic zniechęca dziecko do kontaktu. Przy młodszych dzieciach ważne jest stopniowe, spokojne budowanie kontaktu i unikanie rozmów o konflikcie dorosłych.

Czy sąd może zakazać kontaktu telefonicznego?

Tak, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Sąd może ograniczyć kontakty do określonych form albo zakazać porozumiewania się na odległość, ale wymaga to konkretnych powodów i ustaleń w sprawie.

Czy można ukarać rodzica za blokowanie kontaktów elektronicznych?

Jeżeli kontakty wynikają z orzeczenia sądu albo ugody, można żądać zagrożenia nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, a następnie nakazania zapłaty za konkretne naruszenia. Sąd bada jednak okoliczności sprawy, w tym to, czy brak kontaktu nie wynikał z zachowania dziecka niewywołanego przez rodzica sprawującego pieczę.

Podsumowanie

Matka nie powinna samowolnie uniemożliwiać dzieciom kontaktu elektronicznego z ojcem, jeżeli taki kontakt służy utrzymywaniu więzi i nie zagraża dobru dzieci. Może natomiast sprzeciwić się przekazaniu małym dzieciom własnych telefonów, jeżeli przemawiają za tym konkretne względy wychowawcze lub bezpieczeństwo dzieci.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zaproponowanie precyzyjnych zasad kontaktu: dni, godzin, długości rozmów i sposobu korzystania z urządzeń. Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, sprawę można skierować do sądu rodzinnego. We wniosku warto żądać nie ogólnego „kontaktu elektronicznego”, lecz konkretnych rozmów telefonicznych lub wideorozmów w ustalonym harmonogramie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 113–113⁶ — ISAP.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 582¹ oraz art. 598¹⁵–598²² — ISAP.

3. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20, dotyczący sankcji pieniężnych za niewykonywanie kontaktów w sytuacjach związanych z zachowaniem dziecka.