Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z rozdzielnością majątkową
lub intercyzą? Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zakończenie rozdzielności majątkowej

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2015-03-31

Ile kosztuje i jakie będą konsekwencje zakończenia rozdzielności majątkowej i powrotu do wspólnoty? Czy lepiej wrócić do stanu sprzed rozdzielności, czy zacząć wspólnotę na nowo, od bieżącej daty?

Z Pani relacji wynika, że będąc w ustroju wspólnoty, ustanowiła Pani z mężem rozdzielność majątkową w formie aktu notarialnego.

Obecnie zastanawia się Pani nad powrotem do ustroju wspólności majątkowej. Pozostaje dla Pani ważna kwestia, czy wracać do wspólności majątkowej, która miałaby objąć także okres, w którym istniał ustrój rozdzielności majątkowej, czy też zawrzeć umowę dotyczącą ustanowienia wspólności majątkowej jedynie od okresu jej podpisania.

Na początku pozwolę zaznaczyć, że zgodnie z art. 51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później”.

Ponadto według art. 511 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem”.

Ustrój rozdzielności majątkowej polega na tym, że małżonkowie nie mają majątku wspólnego, a każde z nich ma swój majątek osobisty, którym zarządza i rozporządza samodzielnie, tj. bez udziału drugiego małżonka.

Jeżeli umowa o ustanowieniu rozdzielności majątkowej została zawarta w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej (tak jak w Pani przypadku), to do majątków osobistych każdego z małżonków wejdą przedmioty majątkowe nabyte przez każde z nich przed powstaniem wspólności majątkowej, przedmioty majątkowe stanowiące majątek osobisty każdego z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej, udział przypadający jednemu z małżonków w majątku, który był dotychczas objęty wspólnością majątkową, i przedmioty majątkowe nabyte przez każde z małżonków po zawarciu umowy. Majątek, który był objęty wspólnością majątkową, może zostać podzielony między małżonkami i wówczas w skład majątków osobistych każdego z nich wejdą – na miejsce udziałów w majątku wspólnym – przedmioty majątkowe otrzymane w wyniku jego podziału.

W czasie trwania rozdzielności majątkowej małżonkowie mogą wspólnie nabywać przedmioty majątkowe. Przedmioty te jednak nie będą objęte małżeńską wspólnością majątkową, ale współwłasnością w częściach ułamkowych.

Następnie według art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

„§ 1. Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.

§ 2. Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej”.

Rodzaj ustroju umownego nie jest w pełni pozostawiony swobodnemu uznaniu umawiających się stron. Na podstawie art. 47 § 1 mogą one mianowicie jedynie:

  1. rozszerzyć wspólność ustawową,
  2. ograniczyć wspólność ustawową,
  3. ustanowić rozdzielność majątkową (nazywaną rozdzielnością zwykłą albo pełną) i
  4. ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Strony małżeńskiej umowy majątkowej natomiast nie mogą ustanowić innego, poza wymienionymi, rodzaju ustroju majątkowego. Nie mogą także jednocześnie częściowo rozszerzyć (co do pewnych przedmiotów majątkowych), a częściowo ograniczyć (co do innych przedmiotów) wspólności ustawowej. Małżonkowie, którzy pozostają w umownym ustroju majątkowym, mogą zaś – w drodze zmiany umowy – ustanowić ustrój wspólności ustawowej.

Małżeńska umowa majątkowa w zasadzie reguluje stosunki majątkowe między małżonkami na przyszłość, tj. umowa zawarta przed zawarciem małżeństwa – na czas od chwili zawarcia małżeństwa, a umowa zawarta w trakcie trwania małżeństwa – na czas od jej zawarcia. Strony jednak mogą określić inny, przyszły termin, z którego nadejściem umowa wejdzie w życie. Rozszerzając lub ograniczając wspólność ustawową, strony mogą także nadać umowie skutek wsteczny w tym sensie, że w pierwszym wypadku mogą włączyć do majątku wspólnego przedmioty należące przed zawarciem umowy do ich majątków osobistych, a w drugim wypadku mogą wyłączyć z majątku wspólnego przedmioty należące przed zawarciem umowy do tego majątku.

Małżeńska umowa majątkowa może w każdym czasie zostać zmieniona przez zawarcie nowej umowy. Zmiana może polegać bądź na zmianie rodzaju ustroju majątkowego, bądź jedynie na jego modyfikacji, jeżeli taka modyfikacja jest możliwa.

Małżeńska umowa majątkowa może w każdym czasie zostać rozwiązana. W umowie tej strony mogą postanowić, jaki będzie obowiązywać ich ustrój majątkowy, w szczególności że będzie to ustrój wspólności ustawowej. Ustalenie, że będzie obowiązywać inny niż dotychczas ustrój umowny, oznacza w istocie zawarcie umowy zmieniającej dotychczasową umowę.

Art. 47 § 2 przesądza, że „w razie rozwiązania umowy w czasie trwania małżeństwa, gdy strony nie postanowią inaczej, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązywał przed zawarciem umowy”.

Na podstawie powyższych obszernych rozważań należy zaznaczyć, iż umowa ustanawiająca rozdzielność majątkową wywołuje skutki na przyszłość. Jeżeli podczas trwania tej umowy nabywała Pani z mężem określone dobra majątkowe, to będą one stanowić współwłasność.

Moim zdaniem, obecnie rozwiązując umowę dotyczącą rozdzielności majątkowej, bez żadnych dodatkowych postanowień, powstanie wspólność ustawowa. Wspólność ustawowa"powstaje" a nie powróci w stanie przed ustanowieniem rozdzielności. Czyli od tego momentu nabywane przedmioty wejdą do majątku wspólnego małżonków, a nie uchyli Pani automatycznie skutków czynności podjętych w trakcie trwania rozdzielności majątkowej.

Jeżeli zdecyduje się Pani na powrót do wspólności i objęcie wspólnością przedmiotów majątkowych nabytych w czasie trwania rozdzielności majątkowej, to takie stwierdzenie musi wyraźnie wynikać z tej umowy (oczywiście w formie aktu notarialnego). Będzie to faktycznie umowa z rozszerzeniem wspólności majątkowej o przedmioty nabyte w trakcie trwania rozdzielności majątkowej.

Zgodnie z art. 49 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

„§ 1. Nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na:

1) przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny,

2) prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

3) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

4) wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,

5) niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

§ 2. W razie wątpliwości uważa się, że przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków nie zostały włączone do wspólności”.

Powyższy artykuł wyznacza więc granicę, do której można w drodze małżeńskiej umowy majątkowej rozszerzyć zakres wspólności ustawowej. Przepis ten ma charakter iuris cogentis (z łac. norma prawna bezwzględnie wiążąca). Postanowienia umowy włączające do wspólności przedmioty i prawa wymienione w tym przepisie są bezwzględnie nieważne, a gdy z okoliczności wynika, że bez tych postanowień umowa nie byłaby zawarta, nieważna jest cała umowa.

Z art. 49 § 1 a contrario wynika, że w zasadzie wszystkie inne, niewymienione w tym przepisie prawa majątkowe, mogą być objęte rozszerzoną wspólnością majątkową.

Tak więc rozwiązanie umowy małżeńskiej majątkowej nie oznacza, że wszystkie składniki majątkowe nabyte przez małżonków w czasie trwania ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej stają się wspólne (wchodzą w skład majątku wspólnego). Te składniki majątkowe będą stanowiły składniki majątków osobistych małżonków. Natomiast przedmioty majątkowe nabyte już po zawarciu umowy o rozwiązaniu umowy o rozdzielności majątkowej wejdą w skład majątku wspólnego małżeńskiego. Oczywiście nie będzie problemu z tym, aby zawierając umowę o rozwiązaniu umowy o rozdzielności majątkowej, jednocześnie zawrzeć umowę małżeńską o rozszerzeniu wspólności majątkowej na przedmioty nabyte przez małżonków w czasie trwania ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej.

Wracając do Pani pytania, czy wrócić do stanu sprzed rozdzielności, odpowiem: to zależy. Konieczne wtedy będzie zmiana umowy dotyczącej rozdzielności poprzez ustanowienie wspólności z rozszerzeniem wspólności. Powstanie wtedy stan, jakby do rozdzielności nie doszło.

Zgodnie z § 8 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej maksymalna stawka wynosi za sporządzenie aktu notarialnego dokumentującego umowę majątkową małżeńską 400 zł. Do tego trzeba doliczyć podatek VAT oraz koszty odpisów aktów notarialnych.

Samo rozszerzenie wspólności nie powoduje obowiązku zapłaty podatku. Ponadto umowne rozszerzenie wspólności ustawowej przez włączenie do niej np. mieszkania nie jest nabyciem tego mieszkania przez małżonka, który nie był wcześniej jego właścicielem. Pogląd ten wynika np. z interpretacji naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Krakowie z 4 stycznia 2007 r. (nr PD-2/415/28/06/EC) oraz dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 24 października 2010 r. (nr IPPB4/415-230/10-2/JC).

Podobnie będzie z drugim wariantem zaproponowanym przez Panią. W tym trybie chciałaby Pani spowodować powstanie „nowej” wspólnoty ustawowej, a to co było rozdzielone, zostawić. Taki skutek spowoduje samo oświadczenie Pani i Pani męża o rozwiązaniu umowy ustanawiającej rozdzielność bez dodatkowych postanowień. W takim przypadku powstanie z mocy prawa wspólność ustawowa, a skutki nabycia przedmiotów majątkowych w trakcie trwania rozdzielności pozostaną nienaruszone. Koszt takiej czynności będzie analogiczny (maksymalnie 400 zł + 23% VAT + opłata za odpisy aktu notarialnego dla stron czynności).

Na marginesie dodam, że notariusz jako osoba zaufania publicznego ma obowiązek informowania stron o skutkach dokonywanych przed nim czynności prawnych.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Brak odpowiedzialności za zobowiązania małżonka

Prowadzę działalność gospodarczą. Firmowe kredyty zabezpieczyłem na hipotece, tzn. na naszym domu. Spłacam go z dochodów firmy. Chcemy z żoną...

Unieważnienie umowy notarialnej o rozdzielności majątkowej

Pod koniec grudnia podpisaliśmy umowę notarialną o rozdzielności majątkowej. Czy możemy ją unieważnić, tzn. sprawić, by zaczęła obowiązywać...

Darowizna do majątku odrębnego współmałżonka

Kupujemy z żoną mieszkanie i chcemy, aby mieszkanie to stanowiło odrębny majątek żony. W akcie notarialnym oświadczyliśmy, że zakup...

Zabezpieczenie majątku na przyszłość

W maju tego roku biorę ślub konkordatowy. Mój przyszły małżonek ma nieślubne dziecko, z którym nie utrzymuje kontaktów. Chciałabym uchronić...

Koszty przeprowadzenia rozdzielności finansowej

Mój mąż zaciąga pożyczki i wydaje pieniądze bez opamiętania i konsultacji ze mną. Rozważam rozdzielność majątkową. Jak wygląda procedura jej...

Czy warto przeprowadzić rozdzielność majątkową?

Od kilkunastu lat prowadzę działalność gospodarczą; od pięciu lat jestem żonaty – nie przeprowadzaliśmy z żoną rozdzielności majątkowej....

Kredyt hipoteczny a rozdzielczość majątkowa

Bierzemy z mężem kredyt hipoteczny na dom w banku, w którym mąż ma już konto. Mąż chce, żeby kwota kredytu pobierana była właśnie...

Czy podpisać intercyzę przedmałżeńską?

Za miesiąc biorę ślub. Chciałem się dowiedzieć, czy powinienem podpisać intercyzę przedmałżeńską z moją przyszłą żoną? Nadmieniam, że mam...


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »