Choroba psychiczna a powstrzymanie rozwodu

Czy ze względu na chorobę psychiczną męża sąd może oddalić pozew o rozwód złożony przez żonę?

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeku rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.).

Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód. Jednakże mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

W pierwszej kolejności należy sobie odpowiedzieć na pytanie, czy w Pana małżeństwie mamy do czynienia z zupełnym i trwałym rozkładem pożycia małżeńskiego. Sąd w każdej sprawie o rozwód zobowiązany jest ustalić, kiedy doszło do rozkładu w sferze fizycznej, uczuciowej i gospodarczej. W praktyce przyjmuje się, choć brak jest na to konkretnego przepisu, że rozkład musi trwać co najmniej 6 miesięcy, by możliwe było orzeczenie rozwodu. Mniemam, że w Pana sytuacji z taką okolicznością nie mamy do czynienia.

Po drugie, może Pan próbować walczyć o oddalenie żądania rozwiązania małżeństw przez rozwód, wskazując na zasady współżycia społecznego. Czy zatem Pana choroba pozwala na samodzielne funkcjonowanie? Czy żona wiedziała o Pana chorobie w chwili zawierania małżeństwa? Jak dotychczas wyglądało Państwa pożycie małżeńskie? Odpowiedzi na te pytania będą miały decydujące znaczenie z punktu widzenia uwzględnienia Pana żądania o oddalenie powództwa o rozwód. Na Pańskim miejscu próbowałbym wskazywać, że żona próbuje wykorzystać sytuację, nad którą nie potrafił Pan zapanować, by rozwiązać małżeństwo przez rozwód. Innymi słowy żona od dawna czekała jedynie na okazję, by uzyskać rozwód. W toku postępowania powinien Pan wnioskować o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychiatry na okoliczność ustalenia, czy mógł Pan zahamować swoje zachowanie, czy miał Pan świadomość tego, co robi. W mojej ocenie, o ile biegły stwierdzić, że Pana zachowanie było spowodowane chorobą i nie panował Pan nad nim, wówczas nie widzę możliwości przypisania Panu wyłącznej winy, w sytuacji kiedy nie działał Pan świadomie.

Zobacz również: Rozwód z osobą chorą psychicznie

Udowodnienie winy za rozpad małżeństwa

Wyraźnie podkreślić należy, iż pojęcie winy nie ma definicji ustawowej nie tylko w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, ale i w Kodeksie cywilnym. Pojęcie to zostało natomiast wyjaśnione w doktrynie i orzecznictwie cywilistycznym. Wina rozkładu pożycia pozostaje w związku z naruszeniem obowiązków wynikających z zawarcia małżeństwa, i to zarówno tych, które sformułowane są w prawie, jak i tych, dla których źródłem są tylko zasady współżycia społecznego. Chodzi tu zwłaszcza o naruszenie obowiązków: wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy, lojalności i wierności, współdziałania dla dobra rodziny itd. (por. wyrok SN z dnia 21 września 1997 r., I CKN 646/97). Innymi słowy przypisanie wyłącznej winy Panu jest możliwe, tylko jeżeli Pana żonie nie można przypisać żadnej, nawet najmniejszej winy.

Wskazuje Pan, iż nie potrafi realnie ocenić swoich zachowań. Czy zatem są świadkowie, którzy potwierdzą, iż wówczas, kiedy „esemesował” Pan z osobami poznanymi za pośrednictwem portalu, zachowywał się Pan jakby był w ataku manii? Tę okoliczność na pewno trzeba będzie wykazać.

Reasumując, powinien się Pan skupić na wykazaniu, iż nie zachodzą przesłanki do rozwiązania małżeństwa, a nadto, nawet jeżeli zachodzą (czas postępowania także będzie brany przez sąd pod uwagę), to Pana stan zdrowia przemawia za oddalenie powództwo na zasadach współżycia społecznego. W tym miejscu wyraźnie podkreślić należy znaczenie wytycznych rozwodowych z 1969 r.:

„Sytuacje takie mogą zwłaszcza wchodzić w rachubę wtedy, gdy z zasadami tymi nie dałoby się pogodzić rażącej krzywdy, jakiej doznałby małżonek sprzeciwiający się żądaniu rozwodu, albo gdy przeciw rozwodowi przemawiają poważne względy natury społeczno-wychowawczej, które nie pozwalają na to, by orzeczenie rozwodu sankcjonowało stan faktyczny powstały na tle złego traktowania i złośliwego stosunku do współmałżonka lub dzieci albo innych przejawów lekceważenia instytucji małżeństwa i rodziny lub obowiązków rodzinnych.

Zobacz również: Rozwód a choroba dwubiegunowa

Niedopuszczalności rozwodu ze względu na rażące pokrzywdzenie współmałżonka

Należy przy tym mieć na uwadze, że sprzeczność rozwodu z zasadami współżycia społecznego z reguły nie zachodzi, gdy małżonek sprzeciwiający się rozwodowi ponosi wyłączną winę rozkładu pożycia albo gdy przy wspólnej winie brak podstaw do przyjęcia, że wina małżonka, który żąda rozwodu, jest znacznie cięższa” (wytyczne rozwodowe 1968, pkt II).

„Kwestię niedopuszczalności rozwodu ze względu na rażące pokrzywdzenie współmałżonka należy oceniać w świetle zasad humanitaryzmu z właściwym uwzględnieniem czasu trwania małżeństwa, rozkładu jego ciężarów, sytuacji obojga małżonków, a w szczególności ich wieku, stanu zdrowia, zdolności do zaspokajania potrzeb osobistych i innych okoliczności, mogących charakteryzować materialne i moralne warunki życiowe obojga małżonków” (wytyczne rozwodowe 1968, pkt II).

Należy również zwrócić uwagę na poglądy wyrażone w orzecznictwie. Sąd Najwyższy uznał, że wzajemna pomoc małżonków obejmuje w szczególności udzielenie pomocy materialnej współmałżonkowi w jego trudnościach i troskach życiowych, w tym obowiązek przyczyniania się do ulżenia w miarę możliwości jego losowi, za co w żadnym wypadku nie można uznać żądania rozwodu (orzeczenie SN z dnia 18 września 1952 r., C 1283/52, OSNCK 1953, nr 3, poz. 84). W tej sytuacji i w wielu innych jednym z motywów oddalenia powództwa jest potrzeba udzielenia ochrony także innej z podstawowych zasad pożycia małżeńskiego: wzajemnej lojalności małżonków (zob. np. wyrok SN z dnia 21 marca 2003 r., II CKN 1270/00, LEX nr 78843).

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Orzeczenie SN z dnia 18 września 1952 r., C 1283/52, OSNCK 1953
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2003 r., II CKN 1270/00