Podział majątku po rozwodzie, rozdzielność majątkowa, roszczenia byłego małżonka

Zasada równych udziałów w majątku wspólnym

Jeżeli oba mieszkania stanowią wspólną własność byłych małżonków, co do zasady każdy z nich ma prawo do równego udziału w majątku wspólnym. Wynika to z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Zasada ta jest wyrazem równouprawnienia małżonków, jednak nie ma ona charakteru bezwzględnego.

Możliwość ustalenia nierównych udziałów

Zgodnie z art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym po ustaniu wspólności jest możliwe, jeżeli spełnione są łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze muszą istnieć ważne powody, a po drugie małżonkowie muszą w różnym stopniu przyczyniać się do powstania majątku wspólnego. Przy ocenie tej drugiej przesłanki uwzględnia się nie tylko dochody, lecz także osobisty nakład pracy, w tym pracę przy wychowywaniu dzieci i prowadzeniu gospodarstwa domowego, co pozostaje spójne z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ustalanie wartości majątku i nakładów

Sąd ustala wartość majątku podlegającego podziałowi według stanu na dzień ustania wspólności majątkowej oraz według cen obowiązujących w chwili zamknięcia rozprawy, co wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z 11 marca 2010 r., IV CSK 429/09. W sprawie o podział majątku sąd bierze również pod uwagę nakłady poczynione z majątku wspólnego lub osobistego na majątek drugiego małżonka, niezależnie od inicjatywy dowodowej stron, co potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z 21 lutego 2008 r., III CZP 148/07.

Roszczenie o zwrot poniesionych wydatków

W toku postępowania o podział majątku można zgłosić roszczenie o rozliczenie nakładów poniesionych z majątku osobistego na majątek wspólny. Dotyczy to w szczególności spłaconych rat kredytu hipotecznego, opłat eksploatacyjnych oraz innych kosztów utrzymania nieruchomości, które były regulowane samodzielnie, podczas gdy drugi małżonek nie partycypował w tych wydatkach. Takie rozliczenie może prowadzić do istotnego pomniejszenia należnej byłemu małżonkowi spłaty.

Rozwiązanie polubowne i ochrona nieruchomości

Niezależnie od możliwości sądowych warto rozważyć próbę polubownego porozumienia. Ustalenie spłaty w ograniczonym zakresie w zamian za przeniesienie udziałów w nieruchomościach może pozwolić na zabezpieczenie majątku przed ewentualną egzekucją komorniczą, zwłaszcza gdy były małżonek posiada znaczne zadłużenie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt IV CSK 429/09
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2008 r.,sygn. akt III CZP 148/07