Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem majątku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dorobek życia do podziału

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-02-13

Byliśmy małżeństwem ponad 25 lat. Rozwiedliśmy się dwa lata temu. W trakcie trwania małżeństwa poniosłem znaczne koszty na odrębny majątek byłej żony (remont i rozbudowa domu, zagospodarowanie terenu itp.) Jest to tzw. dorobek naszego życia. W trakcie rozwodu nie było podziału majątku. Obecnie była żona mieszka w tym domu (darowizna jej rodziców), ja zamieszkuję w mieszkaniu, które jest współwłasnością. W trakcie trwania małżeństwa ja utrzymywałem wszystko, żona zajmowała się domem. Dzieci już są dorosłe. Jest problem co do podziału majątku, proszę o objaśnienie, jak według przepisów należy podzielić dorobek życia i wykazać moje nakłady na majątek żony. Czy roszczenie o zwrot nakładów się przedawnia?

Z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje z mocy samego prawa ustrój małżeńskiej wspólności ustawowej, tzw. majątek wspólny, chyba że uprzednio zawarli oni między sobą umowę o rozdzielności majątkowej, tzn. intercyzę. Wspólność ta obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jedno z nich.

W ustroju małżeńskiej wspólnoty majątkowej istnieją trzy masy majątkowe: majątek wspólny małżonków oraz majątek osobisty każdego z osobna.

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

  1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
  2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
  3. środki zgromadzone na rachunku otwartym lub z pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków

Użyty zwrot – „w szczególności” oznacza, że katalog przedmiotów i praw majątkowych wchodzących do majątku wspólnego nie jest wyczerpujący, a jedynie przykładowy.

W celu ustalenia, jakie rzeczy i prawa mogą jeszcze wchodzić do tzw. wspólności ustawowej należy wyodrębnić przedmioty wchodzące w skład majątków osobistych małżonków. Katalog taki tworzy art. 33 Kodeku rodzinnego i opiekuńczego, i – co istotne – katalog ten należy uznać za zamknięty. Mianowicie do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

  1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
  2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,
  3. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
  4. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,
  5. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
  6. przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,
  7. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
  8. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,
  9. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
  10. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W przypadku ustania wspólności majątkowej – czy to na skutek ustania małżeństwa, separacji, czy też zawarcia w trakcie trwania małżeństwa umowy o rozdzielności majątkowej – może pojawić się kwestia rozliczenia nakładów poczynionych na majątek osobisty współmałżonka. Nakłady te mogą pochodzić zarówno z majątku wspólnego małżonka, jak i z majątku osobistego drugiego z małżonków.

Ważne, aby od roszczenia o zwrot nakładów poczynionych na majątek osobisty małżonka odróżnić roszczenie o zwrot nakładów poczynionych na majątek wspólny z majątku osobistego uprawnionego małżonka. Są to bowiem dwa odrębne roszczenia.

Różne są także podstawy prawne dochodzenia roszczeń: z tytułu zwrotu nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków, czy z tytułu zwrotu nakładów poczynionych z majątku osobistego jednego z małżonków na majątek osobisty drugiego z małżonków. Dla pierwszego roszczenia podstawę prawną stanowi art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dla drugiego – stosowne przepisy Kodeksu cywilnego. W tym miejscu – bez ustalenia charakteru poczynionych nakładów z majątku osobistego jednego z małżonków na majątek osobisty drugiego – nie jest zasadne podawanie konkretnego przepisu Kodeksu cywilnego, będącego podstawą żądania zwrotu nakładów.

Rozliczeń nakładów można dokonać nie tylko po ustaniu wspólności ustawowej, ale także w trakcie jej trwania, jeśli wymaga tego dobro rodziny (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 stycznia 2000 r., I CKN 376/98). Rozliczenie nakładów przed ustaniem wspólności majątkowej może nastąpić tylko i wyłącznie na drodze procesu na skutek wytoczenia powództwa jednego z małżonków przeciwko drugiemu.

W doktrynie przyjmuje się, że nakłady poczynione na rzecz są to koszty poniesione w związku z zachowaniem, używaniem lub ulepszeniem tej rzeczy.

Jeśli chodzi o zwrot nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty, to można żądać tylko tych, które nie były konieczne dla przedmiotów przynoszących dochód. Uzasadnieniem takiego rozwiązania jest fakt, że dochody z majątku osobistego stanowią majątek wspólny małżonków.

Wydatki konieczne to takie, które są niezbędne do utrzymania przedmiotu majątkowego w stanie umożliwiającym normalne korzystanie z niego. Obejmują więc remonty i naprawy, konserwację, wymianę zużytych elementów na nowe, a także ponoszone ze względu na dany przedmiot majątkowy podatki, opłaty i składki na ubezpieczenie.

Nadto obowiązek rozliczenia nie obejmuje wydatków poczynionych z tego majątku na utrzymanie i zaspokojenie normalnych potrzeb jednego z małżonków, np. naukę, leczenie, wypoczynek itp. (tak: Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 marca 1977 r., III CRN 31/77, OSNCP 1977, nr 12, poz. 243).

Jeśli nakłady, czy to z majątku wspólnego, czy z majątku osobistego, nie zostały rozliczone wcześniej, z roszczeniem o ich zwrot należy wystąpić jednocześnie z wnioskiem o podział majątku. Po wszczęciu postępowania o podział majątku nie jest bowiem dopuszczalne wszczęcie odrębnego postępowania o zwrot nakładów.

Jeżeli małżonkowie dokonują podziału majątku przed notariuszem, dopuszczalne jest również rozliczenie ich z tytułu poczynionych nakładów, bez potrzeby występowania na drogę postępowania sądowego.

Stosownie do art. 316 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przy dokonywaniu rozliczeń między małżonkami wartość wydatków i nakładów ustala się na podstawie stanu z chwili ich poczynienia i cen rynkowych z chwili orzekania w tym przedmiocie, tj. z chwili zamknięcia rozprawy.

Reasumując, w przypadku podziału majątku wspólnego – a więc wtedy, gdy ustała już wspólność małżeńska majątkowa – każdy z małżonków powinien zwrócić m.in. nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód.

Ponieważ zwrotu wydatków i nakładów oraz rozliczenia z zaspokojonych długów dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, przeto roszczenia z tego tytułu, niezależnie od chwili poczynienia wydatków lub nakładów albo zaspokojenia długów nie ulegają przedawnieniu do czasu podziału majątku wspólnego. Natomiast według poglądu wyrażonego przez J. St. Piątowskiego (w: System…, s. 502) roszczenia, o których mowa, ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych, przy czym termin przedawnienia biegnie dopiero od chwili ustania małżeństwa (art. 121 pkt 3 K.c.).

Zgodnie z art. 121 K.c. bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:

1) co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom – przez czas trwania władzy rodzicielskiej;

2) co do roszczeń, które przysługują osobom nie mającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę – przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;

3) co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu – przez czas trwania małżeństwa;

4)  co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju – przez czas trwania przeszkody.

Roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych (w opisanym przypadku lat 10).

Podsumowując, może Pan żądać od żony zapłaty części wartości nakładów poczynionych z majątku wspólnego małżeńskiego na nieruchomość wchodzącą w skład majątku osobistego żony, w wysokości odpowiadającej wielkości Pana udziału w majątku wspólnym (czyli ½).

Nakłady na majątek osobisty żony powinny być obliczone według stanu z chwili ich dokonania, a według cen z chwili orzekania o podziale majątku. Taki wniosek płynie z treści art. 316 §1 Kodeksu postępowania cywilnego. Tym samym należy ustalić, na czym konkretnie polegały ulepszenia majątku wspólnego (w formie nakładów) i zbadać, jaka jest aktualna wartość takich nakładów na dzień dzisiejszy.

Stosuje się odmienne reguły, jeśli nakłady z majątku wspólnego zostały poczynione na majątek odrębny w sytuacji, gdy małżonkowie wybudowali (rozbudowali) dom na działce stanowiącej majątek wyłącznie jednego z nich. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 16 grudnia 1980 r., III CZP 46/80, LexPolonica nr 303623, OSNCP 1981/11 poz. 206, OSNPG 1982/6 poz. 20 str. 25:

„W sytuacji, gdy małżonkowie w czasie trwania wspólności ustawowej wspólnie zbudowali dom na gruncie wchodzącym w skład majątku odrębnego jednego z nich, wartość nakładów określa się w ten sposób, że najpierw ustala się ułamkowy udział nakładów małżonków w wartości domu według cen rynkowych z czasu jego budowy, a następnie oblicza się ten sam ułamkowy udział w wartości domu według cen rynkowych z chwili podziału majątku wspólnego.”

Proszę więc przygotować się do udzielenia w sądzie informacji, jakie zostały poczynione nakłady i jaka jest ich aktualna wartość na dzień dzisiejszy. Jeśli Pana żona nie zgodzi się na zaproponowane przez Pana wyliczenia, sąd powoła biegłego. Sąd bez opinii biegłego nie wyceni tych nakładów samodzielnie. Po otrzymaniu wyceny biegłego sąd zasądzi odpowiednie kwoty dla Pana.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Równe udziały w mieszkaniu przy podziale majątku

Równe udziały w mieszkaniu przy podziale majątku

Przed ślubem mieszkałem w mieszkaniu, które otrzymałem od zakładu pracy. Po ślubie zamieniliśmy mieszkanie na większe i wykupiliśmy na...

Rozwód i mieszkanie na kredyt

W trakcie trwania małżeństwa (nie podpisywaliśmy intercyzy) kupiliśmy mieszkanie na kredyt – kredyt jest na nas oboje. Aktualnie chcemy się rozwieść;...

Podział wspólnej działki małżonków, którzy się rozwodzą

Przed ślubem mój mąż zakupił do swojego majątku osobistego działkę rekreacyjną. Później dbaliśmy o nią razem – rozbudowa domku, instalacja...

Umowa z byłą żoną odnośnie podziału majątku

Jestem po rozwodzie, ja i była żona mieszkamy za granicą. Posiadamy w Polsce mieszkanie po moich rodzicach. Była żona chce się na mocy umowy ze mną...

Ustalenie podziału majątku

Mój ojciec jest emerytem z PKP, był najemcą mieszkania, które wykupił na własność z 95% ulgą; zapłacił 5% jego wartości, czego potwierdzeniem...

Ponowny wniosek o podział majątku

Jestem dwa lata po rozwodzie. Złożyłam zaraz po nim wniosek o podział majątku wspólnego. Sędzia zaproponował ugodę i zdecydowaliśmy, że...

Rozliczenie majątku po rozwodzie

Mieszkanie zakupione było przed ślubem, mój wkład budowlany to darowizna od rodziców tylko dla mnie. Mieszkanie wycenione na 240 tys. zł, wartość kapitału...

Skutki rozdzielności majątkowej

W 2005 r. zawarliśmy z mężem rozdzielność majątkową. Mieliśmy dom, firmy (męża i moją) i działkę, na której stoi firma męża....


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »