Wniosek o badania DNA w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa

Wniosek o badanie DNA w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa

W sprawie o zaprzeczenie ojcostwa dowód z badań DNA jest jednym z najważniejszych dowodów. Jeżeli nie został zgłoszony w pozwie, można złożyć go później — w piśmie procesowym uzupełniającym pozew albo ustnie na rozprawie do protokołu.

Najbezpieczniej zrobić to pisemnie jeszcze przed pierwszą rozprawą. Pismo powinno zawierać oznaczenie sądu, stron, sygnaturę sprawy oraz wyraźny wniosek, aby sąd dopuścił i przeprowadził dowód z badań DNA dziecka i domniemanego ojca na okoliczność wykazania, że mąż matki nie jest ojcem biologicznym dziecka.

Jeżeli sygnatura sprawy nie jest jeszcze znana, warto poczekać na pierwsze pismo z sądu albo ustalić ją w sekretariacie wydziału. Brak sygnatury może utrudnić szybkie dołączenie pisma do właściwych akt.

Czy sąd musi dopuścić badania DNA?

O dopuszczeniu dowodu zawsze decyduje sąd. Samo złożenie wniosku nie oznacza jeszcze, że badanie zostanie automatycznie przeprowadzone. Sąd oceni, czy dowód jest istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, czy został prawidłowo zgłoszony i czy nie zmierza wyłącznie do przedłużenia postępowania.

Wniosek o badania DNA jest jednak w sprawach o zaprzeczenie ojcostwa zwykle dowodem bardzo istotnym, ponieważ zgodnie z art. 67 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka.

W praktyce samo twierdzenie, że matka dziecka utrzymywała kontakty z innymi mężczyznami, może nie wystarczyć. Takie okoliczności mogą uzasadniać wątpliwości, ale to dowód z badań DNA najczęściej przesądza o tym, czy domniemanie ojcostwa zostanie obalone.

Kiedy najlepiej złożyć dodatkowy wniosek dowodowy?

Wniosek można złożyć w toku sprawy, ale nie warto zwlekać. Po zmianach w procedurze cywilnej sąd może pominąć dowód między innymi wtedy, gdy jest spóźniony, nieistotny, nieprzydatny albo zmierza jedynie do przedłużenia postępowania.

Dlatego w piśmie warto krótko wyjaśnić, dlaczego dowód nie został zgłoszony wcześniej, a przede wszystkim wskazać, że badania DNA mają wykazać kluczową okoliczność: brak biologicznego ojcostwa męża matki.

W podobnych sprawach warto znać także szerszy kontekst, w tym postępowanie o zaprzeczenie ojcostwa, ponieważ samo urodzenie dziecka w czasie małżeństwa uruchamia ustawowe domniemanie ojcostwa.

Czy za dodatkowy wniosek o badania DNA trzeba zapłacić?

Sam dodatkowy wniosek dowodowy złożony w toku sprawy nie podlega osobnej opłacie sądowej. Opłacie podlega pozew o zaprzeczenie ojcostwa — obecnie jest to opłata stała 200 zł.

Trzeba natomiast liczyć się z tym, że sąd może zobowiązać stronę zgłaszającą dowód do uiszczenia zaliczki na koszt badań DNA lub opinii biegłego. Wysokość zaliczki zależy od praktyki danego sądu, liczby badanych osób i cennika podmiotu wykonującego badanie. W praktyce może to być od kilkuset do ponad tysiąca złotych, ale ostateczny koszt wynika z rachunku lub faktury za przeprowadzone badanie.

Ostateczne rozliczenie kosztów następuje w orzeczeniu kończącym sprawę. Sąd może obciążyć kosztami jedną ze stron albo rozdzielić je stosownie do wyniku sprawy i okoliczności konkretnego przypadku.

Domniemanie ojcostwa męża matki

Zgodnie z art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji.

Domniemanie ojcostwa można obalić tylko przez powództwo o zaprzeczenie ojcostwa. Nie wystarczy prywatne badanie DNA, oświadczenie matki ani zgodne stanowisko rodziny. Dopiero prawomocny wyrok sądu zmienia sytuację prawną dziecka i męża matki.

W sprawach, w których dziecko pochodzi od innego mężczyzny, istotna jest także mechanika ustalania ojcostwa po skutecznym obaleniu domniemania wynikającego z małżeństwa.

Czy brak pożycia po ślubie ma znaczenie?

Informacja, że małżeństwo nie zostało skonsumowane po ślubie, może mieć znaczenie dowodowe, ale nie zawsze będzie wystarczająca. Jeżeli dziecko urodziło się kilka miesięcy po ślubie, sąd będzie badał przede wszystkim okres możliwego poczęcia.

Jeżeli do poczęcia mogło dojść przed ślubem, sam fakt braku pożycia po ślubie nie obala jeszcze domniemania ojcostwa. W takiej sytuacji trzeba wykazać, że mąż matki nie jest ojcem biologicznym dziecka — najczęściej przez badania DNA, ewentualnie także przez inne dowody, np. dokumentację medyczną, zeznania świadków lub dowody potwierdzające brak kontaktów w okresie poczęcia.

Czy matka dziecka albo kurator mogą odmówić badań DNA?

Matka dziecka, pozwana strona albo kurator reprezentujący dziecko mogą sprzeciwiać się wnioskowi dowodowemu. Mogą twierdzić, że badanie jest zbędne, spóźnione albo sprzeczne z dobrem dziecka. Taki sprzeciw nie oznacza jednak, że sąd musi odmówić przeprowadzenia dowodu.

Sąd rozstrzyga, czy badanie jest potrzebne. Jeżeli osoba, której materiał biologiczny ma zostać pobrany, odmawia udziału w badaniu, sąd ocenia tę odmowę na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W postępowaniu cywilnym nie chodzi o fizyczne przymuszenie do badania, lecz o ocenę procesowych skutków odmowy.

Odmowa współpracy może więc mieć znaczenie dowodowe, zwłaszcza gdy badania DNA są najbardziej miarodajnym sposobem ustalenia prawdy biologicznej.

Kto może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa?

Powództwo o zaprzeczenie ojcostwa mogą wytoczyć między innymi mąż matki, matka dziecka, dziecko oraz prokurator. Terminy zależą od tego, kto wnosi pozew i kiedy dowiedział się o okolicznościach podważających ojcostwo.

Mąż matki powinien zwrócić szczególną uwagę na termin do wniesienia pozwu. Co do zasady wynosi on rok od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, ale nie może to nastąpić po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności. W szczególnych sytuacjach znaczenie może mieć także działanie prokuratora, zwłaszcza gdy ustawowe terminy dla stron już upłynęły.

Jeżeli biologiczny ojciec chce uregulować swoją sytuację, powinien wiedzieć, że najpierw trzeba zwykle obalić domniemanie ojcostwa męża matki, a dopiero później możliwe jest ustalenie ojcostwa przez biologicznego ojca w odpowiednim trybie.

FAQ

Czy mogę złożyć wniosek o badania DNA po wniesieniu pozwu?

Tak. Można złożyć pismo procesowe uzupełniające pozew albo zgłosić wniosek ustnie na rozprawie. Najlepiej zrobić to jak najszybciej, aby sąd nie uznał wniosku za spóźniony.

Czy dodatkowy wniosek o badania DNA kosztuje?

Sam wniosek dowodowy nie podlega osobnej opłacie. Trzeba jednak liczyć się z zaliczką na koszt badań DNA lub opinii biegłego, jeżeli sąd dopuści taki dowód.

Czy sąd może odmówić badań DNA?

Tak, jeżeli uzna dowód za nieistotny, nieprzydatny, spóźniony albo zmierzający tylko do przedłużenia sprawy. W sprawach o zaprzeczenie ojcostwa badania DNA są jednak z reguły bardzo ważnym dowodem.

Czy prywatny test DNA wystarczy do zaprzeczenia ojcostwa?

Prywatny test może być argumentem w sprawie, ale sam w sobie nie obala domniemania ojcostwa. Skutek prawny wywołuje dopiero prawomocny wyrok sądu zaprzeczający ojcostwu.

Co się stanie, gdy matka dziecka odmówi udziału w badaniu?

Sąd oceni odmowę razem z innymi dowodami. Odmowa nie zawsze automatycznie przesądza wynik sprawy, ale może działać na niekorzyść strony, która uniemożliwia przeprowadzenie istotnego dowodu.

Podsumowanie

Wniosek o przeprowadzenie badań DNA można zgłosić także po złożeniu pozwu o zaprzeczenie ojcostwa. Najlepiej zrobić to w piśmie procesowym przed rozprawą, jasno wskazując, że badanie ma wykazać brak biologicznego ojcostwa męża matki. Taki wniosek nie wymaga osobnej opłaty, ale może wiązać się z obowiązkiem uiszczenia zaliczki na koszt badań.

W sprawach o pochodzenie dziecka liczy się precyzja i terminowość. Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa, działa silne domniemanie prawne, którego nie można obalić samymi twierdzeniami stron. Potrzebne jest postępowanie sądowe i przekonujące dowody.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 62 i art. 67 — Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o postępowaniu dowodowym, w tym art. 235¹ i art. 235².

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — przepisy dotyczące opłat stałych w sprawach rodzinnych.