Zmiana zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem a zażalenie

Zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem – co oznacza w praktyce?

Zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem jest tymczasowym uregulowaniem sytuacji na czas trwania sprawy sądowej. Nie kończy ono postępowania co do istoty, ale do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia wskazuje, kiedy, gdzie i w jaki sposób rodzic ma kontaktować się z dzieckiem.

W sprawach o kontakty sąd może zastosować zabezpieczenie właściwe dla roszczeń niepieniężnych, czyli uregulować sytuację w sposób odpowiedni do okoliczności sprawy. W praktyce może to być np. ustalenie weekendów, dni powszednich, kontaktów telefonicznych, kontaktów online, odbioru dziecka z placówki albo obecności osoby trzeciej. Przy wstępie do tematu warto pamiętać, że mechanika postanowień o kontaktach zależy od wieku dziecka, relacji z rodzicem, dotychczasowego sposobu opieki i dobra dziecka.

W sprawach dotyczących pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem sąd zasadniczo orzeka o zabezpieczeniu po przeprowadzeniu rozprawy. Wyjątek dotyczy wypadków niecierpiących zwłoki. Oznacza to, że w pilnych sprawach sąd może działać szybciej, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub potrzeba natychmiastowego uporządkowania kontaktów.

Wniesienie zażalenia na postanowienie zmieniające zabezpieczenie

Kluczowe znaczenie ma art. 742 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten stanowi, że wniesienie zażalenia na postanowienie uchylające lub zmieniające postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia wstrzymuje wykonanie postanowienia. Dotyczy to także sytuacji, w której przedmiotem wcześniejszego rozstrzygnięcia było zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem w sprawie kontaktów z dzieckiem.

Skutek wstrzymania wykonania wynika z samej ustawy. Nie trzeba więc osobnego postanowienia sądu o wstrzymaniu, choć w praktyce warto złożyć do sądu pismo informujące o wniesieniu zażalenia i wskazujące, że strona powołuje się na art. 742 § 3 K.p.c. Takie pismo bywa przydatne, gdy druga strona twierdzi, że nowe postanowienie już obowiązuje, albo gdy sąd wcześniej zaopatrzył je we wzmiankę o wykonalności.

Na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia co do zasady przysługuje zażalenie. Termin do wniesienia zażalenia wynosi tydzień od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, także wtedy, gdy doręczenie nastąpiło z urzędu. Jeżeli sąd przy wydaniu postanowienia odstąpił od uzasadnienia, termin liczy się od ogłoszenia postanowienia, a gdy podlegało ono doręczeniu – od doręczenia.

Jeżeli zażalenie zostało wniesione po terminie, do niewłaściwego sądu bez skutecznego przekazania albo ma braki, które nie zostaną uzupełnione, nie należy bezpiecznie zakładać, że wykonanie zostało skutecznie wstrzymane. W takiej sytuacji trzeba ustalić, czy pismo rzeczywiście wywołało skutek procesowy.

Czy po zażaleniu obowiązuje stare zabezpieczenie?

Jeżeli nowe postanowienie jedynie zmieniało dotychczasowe zabezpieczenie kontaktów, a strona wniosła na nie skuteczne zażalenie, wykonanie tej zmiany zostaje wstrzymane. W praktyce oznacza to, że do czasu rozpoznania zażalenia przez sąd drugiej instancji należy kierować się wcześniejszym postanowieniem zabezpieczającym.

Nie oznacza to, że nowe postanowienie znika z obrotu prawnego. Ono nadal istnieje, ale jego wykonanie jest czasowo zablokowane. Jeżeli sąd drugiej instancji oddali zażalenie albo utrzyma zmianę w mocy, nowe zasady będą mogły być wykonywane zgodnie z rozstrzygnięciem sądu.

Wzmianka o wykonalności z art. 743 § 2 K.p.c. ma znaczenie techniczne: umożliwia przeprowadzenie postępowania, gdy postanowienie ze względu na swoją treść podlega wykonaniu w inny sposób niż przez klasyczną egzekucję. Nie wyłącza jednak skutku art. 742 § 3 K.p.c., jeżeli później wniesiono skuteczne zażalenie na zmianę albo uchylenie zabezpieczenia.

Jeżeli druga strona mimo zażalenia próbuje wykonywać nowe postanowienie, warto zebrać dokumenty: odpis zażalenia, potwierdzenie nadania albo złożenia pisma, datę doręczenia postanowienia oraz poprzednie postanowienie o zabezpieczeniu. Te dokumenty mogą być potrzebne, gdy konieczne okaże się egzekwowanie postanowień sądu albo wyjaśnienie, które rozstrzygnięcie powinno być aktualnie wykonywane.

Naruszanie postanowień o kontaktach z dzieckiem

Osobnym problemem jest sytuacja, w której jeden z rodziców nie wykonuje obowiązków wynikających z orzeczenia, ugody albo zabezpieczenia. Może chodzić zarówno o niewydawanie dziecka, spóźnienia, odwoływanie kontaktów bez ważnej przyczyny, utrudnianie rozmów telefonicznych, jak i o niewłaściwe wykonywanie kontaktów przez rodzica uprawnionego.

W praktyce częste są spory powstające gdy ojciec łamie ustalenia kontaktów, ale te same zasady mogą dotyczyć również matki albo innej osoby uprawnionej lub zobowiązanej do kontaktu. Sąd może najpierw zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku, a przy dalszych naruszeniach nakazać zapłatę należnej sumy. Może też przyznać zwrot uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem kontaktu, jeżeli do kontaktu nie doszło z powodu niewykonania obowiązków.

Trzeba jednak uwzględnić aktualne stanowisko wynikające z orzecznictwa. Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 3/20 zakwestionował stosowanie sankcji pieniężnej w zakresie, w jakim niewykonywanie kontaktów wynika z zachowania dziecka niewywołanego przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje. Z kolei Sąd Najwyższy w uchwale z 3 października 2025 r., III CZP 20/25, wskazał, że postawa dziecka nie zawsze wyłącza możliwość nakazania zapłaty, zwłaszcza gdy wynika także z zachowań rodziców. W praktyce sąd powinien badać przyczyny braku kontaktu, zachowanie obojga rodziców i dobro dziecka.

Co warto zrobić po otrzymaniu nowego postanowienia?

Po doręczeniu postanowienia zmieniającego zabezpieczenie kontaktów należy przede wszystkim ustalić datę doręczenia, sprawdzić pouczenie sądu, termin na zażalenie i to, czy postanowienie zawiera uzasadnienie. Od tych elementów zależy prawidłowe liczenie terminu.

W zażaleniu warto precyzyjnie wskazać, jakiej zmiany żąda strona: uchylenia nowego postanowienia, zmiany jego punktów albo przywrócenia poprzednich zasad kontaktów. Trzeba też przedstawić argumenty dotyczące dobra dziecka, dotychczasowego przebiegu kontaktów, stabilności opieki, ewentualnych trudności organizacyjnych oraz ryzyka, jakie niesie natychmiastowe wykonanie nowego modelu kontaktów.

Jeżeli postanowienie zostało już zaopatrzone we wzmiankę o wykonalności, a zażalenie wniesiono później, warto w osobnym piśmie do sądu wskazać, że zachodzi skutek z art. 742 § 3 K.p.c. i zażądać odnotowania tego w aktach. W razie konfliktu między rodzicami dobrze jest także zachować spokojną, pisemną komunikację i nie podejmować działań, które mogłyby zostać ocenione jako utrudnianie kontaktów.

FAQ

Podsumowanie

W przypadku zmiany zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem najważniejsze jest szybkie ustalenie, czy postanowienie rzeczywiście uchyla albo zmienia wcześniejsze zabezpieczenie oraz czy zażalenie zostało wniesione w terminie. Jeżeli tak, art. 742 § 3 K.p.c. wstrzymuje wykonanie nowego postanowienia do czasu rozpoznania zażalenia. Powiązany problem omawia artykuł: umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym.

W praktyce oznacza to, że rodzice powinni zachować szczególną ostrożność, dokumentować swoje działania i nie wykorzystywać niejasności proceduralnych do eskalowania konfliktu. Sprawy o kontakty są oceniane przede wszystkim przez pryzmat dobra dziecka, a nie wygody jednego z rodziców.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. 2026 poz. 468, w szczególności art. 394, art. 578, art. 598¹⁵–598¹⁷, art. 741–743, art. 755, art. 756¹ i art. 756² – tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20, Dz.U. 2022 poz. 1371 – komunikat Trybunału Konstytucyjnego.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 3 października 2025 r., III CZP 20/25 – informacja w bazie Sądu Najwyższego.