Wycofanie pozwu o rozwód – skutki i zgoda pozwanego

Cofnięcie pozwu o rozwód – podstawowe zasady

Podstawową regulację zawiera art. 203 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli cofnięcie jest połączone ze zrzeczeniem się roszczenia – aż do wydania wyroku. W sprawach o rozwód trzeba jednak pamiętać, że nie jest to zwykła sprawa o zapłatę: pozwany ma własne uprawnienie do żądania rozwodu albo separacji na podstawie art. 439 K.p.c.

Cofnięcie pozwu jest oświadczeniem procesowym powoda. Powinno zostać złożone do sądu w piśmie procesowym albo ustnie do protokołu na posiedzeniu. W praktyce warto krótko wskazać przyczynę cofnięcia, zwłaszcza gdy powodem jest pojednanie małżonków, podjęcie terapii, próba ratowania małżeństwa albo zawarcie porozumienia co do dalszego życia rodzinnego.

Jeżeli cofnięcie pozwu jest skuteczne, sąd co do zasady umarza postępowanie. Pozew cofnięty nie wywołuje skutków, które ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Oznacza to, że sprawa rozwodowa zostaje zakończona bez merytorycznego rozstrzygnięcia, a małżeństwo nadal trwa.

Czy pozwany może nie zgodzić się na cofnięcie pozwu?

Jeżeli powód cofa pozew przed rozpoczęciem rozprawy, zasadą z art. 203 K.p.c. jest brak konieczności uzyskania zgody pozwanego. Rozpoczęcie rozprawy następuje dopiero wtedy, gdy na pierwszym terminie rozprawy strony przechodzą do merytorycznego przedstawiania stanowisk. Samo doręczenie pozwu, złożenie odpowiedzi na pozew albo wydanie postanowienia zabezpieczającego nie zawsze oznacza jeszcze rozpoczęcie rozprawy.

W sprawach rozwodowych istotny jest jednak art. 439 K.p.c. Powództwo wzajemne o rozwód jest niedopuszczalne, ale pozwany w sprawie o rozwód może również żądać rozwodu albo separacji. Dlatego jeżeli pozwany w odpowiedzi na pozew wyraźnie domaga się rozwodu, sąd nie powinien automatycznie umarzać sprawy wyłącznie dlatego, że powód zmienił zdanie. Wynika to także z uchwały Sądu Najwyższego z 23 listopada 1983 r., sygn. akt III CZP 59/83, zgodnie z którą żądanie rozwodu przez stronę pozwaną wyłącza dopuszczalność umorzenia postępowania na skutek cofnięcia pozwu.

W praktyce oznacza to, że pozwany nie tyle „blokuje cofnięcie pozwu” w zwykłym znaczeniu, ile podtrzymuje własne żądanie rozwodu lub separacji. Jeżeli pozwany chce rozwodu, sprawa może dalej się toczyć mimo zmiany stanowiska powoda. Jeżeli natomiast pozwany nie żąda rozwodu, żąda oddalenia pozwu albo nie zajmuje stanowiska, cofnięcie pozwu przed rozpoczęciem rozprawy zwykle prowadzi do zakończenia postępowania.

Doręczenie pozwu i cofnięcia – co, jeśli pismo dotarło tylko e-mailem?

Dla skutków procesowych decydujące znaczenie ma to, co zostało skutecznie złożone w sądzie i doręczone przez sąd zgodnie z przepisami. Prywatna wiadomość e-mail od małżonka, skan pisma albo informacja przekazana nieformalnie nie przesądzają jeszcze, że sąd przyjął cofnięcie pozwu i umorzył postępowanie.

Jeżeli pozew został wysłany na nieaktualny albo nieprawidłowy adres, warto ustalić w sądzie, czy doręczenie było skuteczne, czy wydano zarządzenia dotyczące ponownego doręczenia oraz czy zapadło już postanowienie o umorzeniu postępowania. Pomocne może być sprawdzenie akt sprawy, kontakt z sekretariatem wydziału albo dostęp do Portalu Informacyjnego Sądów Powszechnych. Podobny problem omawia artykuł o tym, jak sprawdzić, czy do sądu wpłynął pozew rozwodowy.

Strona pozwana nie powinna opierać się wyłącznie na wiadomości elektronicznej od powoda. Najbezpieczniej uzyskać z sądu informację, czy cofnięcie pozwu rzeczywiście wpłynęło, czy sąd uznał je za skuteczne oraz czy biegnie termin na złożenie wniosku o zwrot kosztów.

Co z odpowiedzią na pozew, zabezpieczeniem i sprawami dzieci?

Odpowiedź na pozew ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy pozwany sam żąda rozwodu albo separacji. Sam fakt, że pozwany odpowiedział na pozew, nie zawsze oznacza, że cofnięcie pozwu wymaga jego zgody. Jeżeli jednak w odpowiedzi na pozew pozwany jasno wskazał, że także chce rozwodu, sąd powinien rozpoznać to żądanie.

Jeżeli w toku sprawy sąd wydał postanowienie o zabezpieczeniu, na przykład dotyczące miejsca pobytu dzieci, kontaktów, alimentów albo sposobu korzystania z mieszkania, cofnięcie pozwu może mieć wpływ również na te rozstrzygnięcia. Po umorzeniu sprawy rozwodowej zabezpieczenia wydane na potrzeby tej sprawy co do zasady tracą praktyczne znaczenie, ale w razie sporu o dzieci konieczne może być złożenie odrębnych wniosków do sądu rodzinnego.

Gdy małżonkowie mają małoletnie dzieci, sąd może szczególnie uważnie badać, czy istnieją widoki na utrzymanie pożycia małżeńskiego i czy strony rzeczywiście dążą do porozumienia. W takich sprawach znaczenie ma dobro dzieci, stabilność opieki oraz sposób wykonywania kontaktów. Szerzej o tym, jak sąd patrzy na sytuację dzieci, piszemy w artykule o rozwodzie małżonków mających małe dzieci.

Mediacja i pojednanie małżonków

Jeżeli z zachowania stron wynika, że istnieją realne widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może rozważać działania sprzyjające porozumieniu, w tym mediację. Mediacja nie służy zmuszaniu małżonków do pozostania razem, ale może pomóc ustalić, czy decyzja o rozwodzie jest ostateczna, jak uregulować sprawy dzieci i czy możliwe jest cofnięcie pozwu za zgodą obu stron.

Jeżeli jeden małżonek chce ratować małżeństwo, a drugi nadal żąda rozwodu, samo cofnięcie pozwu przez pierwszą stronę nie musi zakończyć sprawy. Wtedy sąd będzie badał przesłanki rozwodu, czyli przede wszystkim to, czy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego oraz czy orzeczenie rozwodu nie jest niedopuszczalne z przyczyn przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Przy sporze o dalszy los małżeństwa pomocna może być mediacja rozwodowa, zwłaszcza gdy strony nie są zgodne co do winy, opieki nad dziećmi, alimentów albo sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania.

Cofnięcie pozwu po rozpoczęciu rozprawy albo po wyroku

Po rozpoczęciu rozprawy cofnięcie pozwu co do zasady wymaga zgody pozwanego. Jeżeli pozwany nie zgodzi się na zakończenie sprawy albo sam żąda rozwodu, sąd nie powinien poprzestać na samym oświadczeniu powoda. Im późniejszy etap postępowania, tym większe znaczenie ma stanowisko obu stron oraz ocena sądu.

Cofnięcie pozwu może być rozważane także po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji, ale przed jego uprawomocnieniem, zwłaszcza gdy małżonkowie pojednali się i zgodnie nie chcą już rozwodu. W takiej sytuacji trzeba działać ostrożnie, ponieważ po prawomocnym zakończeniu sprawy samo cofnięcie pozwu nie wystarczy do odwrócenia skutków wyroku. Osobnym zagadnieniem jest to, czy i kiedy można mówić o anulowaniu rozwodu.

Sąd może uznać cofnięcie pozwu za niedopuszczalne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że czynność jest sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. W praktyce dotyczy to sytuacji nietypowych, na przykład gdy cofnięcie pozwu miałoby służyć pokrzywdzeniu drugiej strony albo instrumentalnemu prowadzeniu kilku postępowań.

Koszty po cofnięciu pozwu rozwodowego

Cofnięcie pozwu nie zawsze jest finansowo obojętne. Zgodnie z art. 203 K.p.c. pozwany może żądać zwrotu kosztów, jeżeli sąd wcześniej prawomocnie nie orzekł o obowiązku ich poniesienia przez pozwanego. Gdy pozew cofnięto poza rozprawą, sąd zawiadamia pozwanego o cofnięciu, a pozwany może w terminie 2 tygodni złożyć wniosek o przyznanie kosztów.

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Zwrot opłaty sądowej zależy od podstawy i momentu zakończenia sprawy. Jeżeli pozew został cofnięty bardzo wcześnie, przed wysłaniem jego odpisu drugiej stronie, możliwy jest zwrot całej opłaty na zasadach ogólnych. Jeżeli pismo cofnięto przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, zasadą może być zwrot połowy opłaty. W sprawach rozwodowych szczególne znaczenie ma także pojednanie stron: w razie cofnięcia pozwu o rozwód na skutek pojednania się stron w pierwszej instancji sąd zwraca całą uiszczoną opłatę od pozwu, a w razie pojednania przed zakończeniem postępowania apelacyjnego zwraca połowę opłaty od apelacji.

Niezależnie od zwrotu opłaty sądowej należy odróżnić koszty procesu poniesione przez drugą stronę, na przykład koszty zastępstwa procesowego. Pozwany, który musiał przygotować odpowiedź na pozew, ustanowić pełnomocnika albo stawić się w sprawie, może domagać się rozliczenia tych kosztów.

FAQ

Czy można cofnąć pozew o rozwód przed pierwszą rozprawą?

Tak. Co do zasady powód może cofnąć pozew bez zgody pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy. W sprawie rozwodowej trzeba jednak sprawdzić, czy pozwany sam nie zażądał rozwodu albo separacji.

Czy odpowiedź na pozew oznacza, że cofnięcie wymaga zgody pozwanego?

Nie zawsze. Sama odpowiedź na pozew nie przesądza sprawy. Kluczowe jest to, czy pozwany w tej odpowiedzi domaga się rozwodu albo separacji. Jeżeli tak, cofnięcie pozwu przez powoda nie musi prowadzić do umorzenia postępowania.

Czy pozwany może żądać kosztów po cofnięciu pozwu?

Tak. Pozwany może żądać zwrotu kosztów, jeżeli poniósł je w związku ze sprawą. Gdy pozew cofnięto poza rozprawą, pozwany ma 2 tygodnie od zawiadomienia przez sąd na złożenie wniosku o przyznanie kosztów.

Czy sąd zwróci opłatę 600 zł od pozwu o rozwód?

To zależy od momentu i przyczyny cofnięcia pozwu. Szczególna zasada dotyczy pojednania małżonków: jeżeli pozew o rozwód zostanie cofnięty na skutek pojednania w pierwszej instancji, sąd zwraca całą uiszczoną opłatę od pozwu.

Czy e-mail od małżonka o wycofaniu pozwu wystarczy?

Nie. Dla sądu znaczenie ma formalne pismo procesowe złożone do akt albo oświadczenie złożone do protokołu. E-mail może informować o zamiarze cofnięcia pozwu, ale warto sprawdzić w sądzie, czy cofnięcie rzeczywiście wpłynęło i jakie decyzje zapadły.

Co się dzieje z zabezpieczeniem po cofnięciu pozwu?

Jeżeli sprawa rozwodowa zostanie umorzona, zabezpieczenia wydane na potrzeby tej sprawy mogą stracić praktyczne znaczenie. Jeśli spór o dzieci, alimenty albo kontakty nadal istnieje, często trzeba rozważyć osobne postępowanie przed sądem rodzinnym.

Podsumowanie

Cofnięcie pozwu o rozwód jest możliwe, ale nie zawsze kończy sprawę automatycznie. Przed rozpoczęciem rozprawy powód zasadniczo może cofnąć pozew bez zgody pozwanego, lecz w sprawach rozwodowych decydujące znaczenie może mieć to, czy pozwany sam żąda rozwodu albo separacji. Jeżeli takie żądanie zostało zgłoszone, sąd może prowadzić sprawę dalej mimo zmiany stanowiska powoda.

Osoba pozwana powinna zwrócić uwagę na trzy kwestie: czy cofnięcie pozwu zostało formalnie złożone do sądu, czy sąd wydał postanowienie o umorzeniu postępowania oraz czy warto złożyć wniosek o zwrot kosztów. W sprawach z dziećmi, zabezpieczeniem albo konfliktem co do dalszego trwania małżeństwa szczególnie ważna jest analiza akt i stanowisk obu stron.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 203 i art. 439 – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.
2. Art. 203 Kodeksu postępowania cywilnego – cofnięcie pozwu.
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 26 i art. 79 – Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398.
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1983 r., sygn. akt III CZP 59/83 – żądanie rozwodu przez stronę pozwaną a cofnięcie pozwu.