Nieobecność na sprawie rozwodowej a wyrok zaoczny

Rozprawa rozwodowa bez obecności strony

W pozwie o rozwód można zamieścić wniosek o przeprowadzenie rozprawy także pod nieobecność strony. Podstawę ogólną daje art. 209 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym każda ze stron może w piśmie procesowym żądać przeprowadzenia rozprawy w jej nieobecności.

W sprawach rozwodowych decydują jednak przede wszystkim przepisy szczególne o postępowaniu w sprawach małżeńskich. Zgodnie z art. 428 § 1 K.p.c. rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Oznacza to, że sąd nie musi odraczać sprawy tylko dlatego, że nie stawił się powód albo pozwany.

Trzeba jednak odróżnić zwykłą nieobecność strony od nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na pierwsze posiedzenie sądowe wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy. W takiej sytuacji postępowanie ulega zawieszeniu. Wynika to wprost z art. 428 § 1 K.p.c. i jest to rozwiązanie szczególne wobec ogólnej regulacji art. 177 § 1 pkt 5 K.p.c.

Jeżeli więc powód wie, że nie może przyjść na pierwszą rozprawę, powinien z wyprzedzeniem złożyć pismo do sądu, wyjaśnić przyczynę nieobecności, załączyć dokumenty potwierdzające przeszkodę i wnieść o przeprowadzenie rozprawy pod jego nieobecność albo o zmianę terminu. Przy dłuższym pobycie za granicą warto rozważyć reprezentowanie przez pełnomocnika na sprawie rozwodowej.

Nieobecność powoda na pierwszej rozprawie

Największe ryzyko dotyczy powoda, czyli osoby, która wniosła pozew o rozwód. Jeżeli powód nie stawi się bez usprawiedliwienia na pierwsze posiedzenie wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy, sąd zawiesi postępowanie.

Po zawieszeniu powód może złożyć wniosek o podjęcie postępowania, ale nie wcześniej niż po upływie trzech miesięcy od dnia zawieszenia. Jeżeli wniosek nie zostanie złożony w ciągu roku po zawieszeniu, sąd umorzy postępowanie. W praktyce oznacza to realne opóźnienie sprawy, a czasem konieczność ponownego podejmowania czynności procesowych.

Usprawiedliwienie nieobecności powinno być konkretne. Może nim być np. choroba, pobyt w szpitalu, nagła sytuacja rodzinna, obowiązek zawodowy niemożliwy do przełożenia albo pobyt za granicą połączony z brakiem realnej możliwości stawienia się w terminie. W przypadku choroby samo ogólne oświadczenie strony bywa niewystarczające; znaczenie ma właściwe udokumentowanie przeszkody. Szerzej ten problem omawia artykuł o tym, kiedy nieobecność z powodu choroby może wpłynąć na przebieg rozprawy.

Nieobecność pozwanego a przebieg sprawy

Nieobecność pozwanego nie powoduje automatycznie zawieszenia sprawy rozwodowej. Jeżeli pozwany został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, sąd może prowadzić sprawę dalej. Dotyczy to także sytuacji, w której pozwany nie składa odpowiedzi na pozew i nie bierze aktywnego udziału w postępowaniu.

Warto jednak pamiętać, że prawidłowe doręczenie pism ma ogromne znaczenie. Jeżeli pozwany nie odbiera korespondencji z sądu, mogą powstać skutki procesowe, które później trudno odwrócić. Typową sytuację omawia artykuł o tym, jakie znaczenie ma nieodebrana korespondencja w sprawie rozwodowej.

Jeżeli pozwany nie odpowie na pozew, nie stawi się na rozprawie i nie przedstawi swojego stanowiska, sąd nadal musi zbadać, czy istnieją przesłanki rozwodu. Brak aktywności pozwanego może jednak ułatwić powodowi przeprowadzenie sprawy, o ile pozew, dowody i przesłuchanie powoda pozwalają sądowi ustalić zupełny i trwały rozkład pożycia.

Obowiązkowe przesłuchanie stron w sprawie rozwodowej

W sprawach o rozwód i separację obowiązuje art. 432 K.p.c. Zgodnie z nim w każdej sprawie o rozwód lub separację sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. To ważne, ponieważ rozwód nie jest zwykłą sprawą cywilną, w której sąd może poprzestać wyłącznie na dokumentach i zgodnych oświadczeniach stron.

Jeżeli jednej strony nie da się przesłuchać z przyczyn faktycznych lub prawnych, stosuje się odpowiednio art. 302 § 1 K.p.c. Sąd ocenia wtedy, czy przesłuchać tylko jedną stronę, czy pominąć dowód z przesłuchania w całości. Tak samo sąd może postąpić, gdy druga strona nie stawiła się na przesłuchanie albo odmówiła zeznań.

W praktyce powód powinien zakładać, że sąd będzie chciał go przesłuchać, zwłaszcza gdy chodzi o przyczyny rozkładu pożycia, sytuację dzieci, wykonywanie władzy rodzicielskiej, alimenty albo sposób korzystania ze wspólnego mieszkania. W sprawach mniej spornych sądy czasem ograniczają postępowanie dowodowe, ale nie oznacza to, że strona może z góry zignorować wezwanie do osobistego stawiennictwa.

Wyrok zaoczny w sprawie rozwodowej

Wyrok zaoczny może zostać wydany, gdy pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę albo mimo stawienia się nie bierze udziału w rozprawie. Wynika to z art. 339 § 1 K.p.c. Jeżeli jednak pozwany żądał przeprowadzenia rozprawy pod jego nieobecność albo składał już w sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie, wyrok wydany pod jego nieobecność nie będzie zaoczny. Tak stanowi art. 340 K.p.c.

W sprawach rozwodowych trzeba jednak pamiętać o szczególnym ograniczeniu z art. 431 K.p.c. W sprawach małżeńskich rozstrzygnięcia nie można oprzeć wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu faktów, a art. 339 § 2 K.p.c. nie ma zastosowania. Oznacza to, że sąd nie może po prostu przyjąć za prawdziwe wszystkich twierdzeń powoda tylko dlatego, że pozwany się nie stawił.

Dlatego wniosek w pozwie o „wydanie wyroku zaocznego w razie zaistnienia ustawowych przesłanek” nie jest konieczny. Sąd ocenia przesłanki zaoczności z urzędu. Taki zapis nie zaszkodzi, ale nie zastąpi prawidłowego doręczenia pozwu, wykazania przesłanek rozwodu i przeprowadzenia potrzebnych dowodów.

Jeżeli pozwany nie odpowiada na pozew, warto zadbać o precyzyjne twierdzenia, dowody i wnioski w pozwie, bo brak odpowiedzi na pozew - konsekwencje nie oznacza jeszcze automatycznego rozwodu bez badania sprawy przez sąd.

Jak sformułować wniosek w pozwie?

W pozwie można użyć prostego i bezpiecznego sformułowania: „Wnoszę o przeprowadzenie rozprawy również pod moją nieobecność, jeżeli sąd uzna, że nie zachodzi konieczność mojego osobistego stawiennictwa”. Jeżeli strona wie już, że nie będzie mogła stawić się na określonym terminie, powinna dodać konkretne uzasadnienie i załączniki.

Można też wskazać: „W przypadku niestawiennictwa pozwanego i zaistnienia ustawowych przesłanek wnoszę o wydanie wyroku zaocznego”. Trzeba jednak pamiętać, że w sprawie rozwodowej sąd i tak samodzielnie bada przesłanki rozwodu, dobro wspólnych małoletnich dzieci oraz ewentualne przeszkody z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Wniosek o rozpoznanie sprawy pod nieobecność nie powinien być traktowany jako sposób na uniknięcie udziału w całej sprawie. Jeżeli sąd wezwie stronę do osobistego stawiennictwa, należy stawić się albo złożyć rzetelne usprawiedliwienie i wniosek o odroczenie lub inną organizację czynności, np. przesłuchanie w trybie zdalnym, jeżeli sąd dopuści taką możliwość.

FAQ

Podsumowanie

Wniosek o przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność strony może być przydatny, ale w sprawie rozwodowej nie rozwiązuje wszystkich problemów. Powód musi szczególnie uważać na pierwszą rozprawę, ponieważ jego nieusprawiedliwiona nieobecność prowadzi do zawieszenia postępowania. Pozwany z kolei powinien pamiętać, że brak udziału w sprawie może skutkować prowadzeniem postępowania bez niego, a w odpowiednich warunkach także wydaniem wyroku zaocznego.

Najbezpieczniej jest reagować na każde pismo z sądu, usprawiedliwiać nieobecność konkretnymi dokumentami i nie zakładać, że rozwód zostanie orzeczony wyłącznie dlatego, że druga strona milczy albo nie przyszła na rozprawę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 209, art. 302, art. 339-340, art. 428, art. 431 i art. 432.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 56.