Utrudnianie kontaktu z wnuczką

Rozwód rodziców a kontakty dziadków z wnukiem

Dziadkowie nie muszą biernie akceptować sytuacji, w której po rozstaniu rodziców dziecka jeden z rodziców całkowicie odcina wnuka od rodziny drugiego rodzica. Polskie prawo przewiduje możliwość uregulowania kontaktów nie tylko rodziców z dzieckiem, ale także dziadków, rodzeństwa, powinowatych w linii prostej oraz innych osób, które przez dłuższy czas sprawowały pieczę nad dzieckiem.

Podstawowe znaczenie ma art. 113⁶ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym przepisy o kontaktach z dzieckiem stosuje się odpowiednio między innymi do kontaktów dziadków. Oznacza to, że dziadkowie mogą wystąpić do sądu o ustalenie konkretnych zasad widywania się z wnuczką, ale sąd zawsze bada przede wszystkim dobro dziecka, a nie sam interes dorosłych członków rodziny.

Jeżeli dziadkowie mieli z dzieckiem dobrą, bezpieczną i stabilną więź, pomagali w opiece albo byli obecni w jego codziennym życiu, są to okoliczności przemawiające za uregulowaniem kontaktów. Nie oznacza to jednak, że każdy konflikt z synową lub zięciem automatycznie uzasadnia szerokie kontakty. Sąd oceni wiek dziecka, jego potrzeby emocjonalne, dotychczasowe relacje, konflikt między dorosłymi oraz to, czy proponowany harmonogram nie będzie dla dziecka nadmiernym obciążeniem.

Jak mogą wyglądać kontakty dziadków z wnuczką?

Kontakty mogą przybrać różną formę. Zgodnie z art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, czyli odwiedziny, spotkania i zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, a także bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz korzystanie ze środków komunikacji na odległość, w tym komunikacji elektronicznej.

W praktyce dziadkowie mogą wnioskować na przykład o spotkania raz lub dwa razy w miesiącu, krótkie odwiedziny w miejscu zamieszkania dziecka, stopniowe wydłużanie kontaktów, rozmowy telefoniczne, wideorozmowy, kontakt w urodziny, Dzień Babci i Dzień Dziadka, część ferii albo pojedyncze dni wakacyjne. Przy małym dziecku często rozsądne jest wnioskowanie najpierw o krótsze spotkania, a dopiero po odbudowaniu więzi o dłuższy kontakt poza domem.

Przy tworzeniu harmonogramu warto znać mechanikę ustalania kontaktów, ponieważ sąd oczekuje propozycji możliwej do wykonania: z konkretnymi godzinami, miejscem przekazania dziecka, zasadami odbioru i odprowadzania oraz sposobem odrabiania spotkań, które nie odbyły się z przyczyn losowych.

Kiedy sąd może ograniczyć kontakty dziadków z dzieckiem?

Sąd może ograniczyć kontakty, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Ograniczenie może polegać między innymi na zakazie zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu, zgodzie na spotkania tylko w obecności rodzica, opiekuna, kuratora sądowego albo innej osoby wskazanej przez sąd, ograniczeniu kontaktów do rozmów telefonicznych lub komunikacji online, a w skrajnych sytuacjach także na zakazie kontaktów.

Na mocy decyzji sądu kontakty mogą więc odbywać się pod nadzorem lub w obecności określonej osoby, jeżeli konflikt rodzinny jest duży, dziecko dawno nie widziało dziadków albo potrzebny jest etap przejściowy. W takich sprawach znaczenie może mieć także kurator rodzinny w sprawach o kontakty, zwłaszcza gdy trzeba zapewnić bezpieczny przebieg spotkań albo kontrolę wykonywania orzeczenia. Powiązany problem omawia artykuł: wakacje dziecka z dziadkami. Gdy ustalenia nie są wykonywane, zastosowanie mają procedury dotyczące utrudniania kontaktów z dzieckiem.

Nie każdy zarzut rodzica wystarczy do ograniczenia kontaktów. Jeżeli matka lub ojciec twierdzi, że dziadkowie źle wpływają na dziecko, powinien wskazać konkretne fakty, a nie tylko ogólną niechęć. Z drugiej strony dziadkowie powinni unikać krytykowania rodzica przy dziecku, wciągania dziecka w konflikt dorosłych lub podważania decyzji wychowawczych rodzica. Takie zachowania mogą osłabić ich stanowisko w sądzie.

W sprawach rodzinnych zdarzają się również spory o to, czy dziecko może mieć kontakt z nowym partnerem rodzica lub osoby uczestniczącej w spotkaniach. Sama obecność partnera podczas kontaktów nie zawsze uzasadnia zakaz, ale sąd może wprowadzić ograniczenia, jeżeli konkretna sytuacja zagraża dobru dziecka albo wywołuje u niego silny stres.

Wniosek o umożliwienie utrzymywania kontaktów z wnuczką

Jeżeli rozmowy z rodzicem dziecka nie przynoszą rezultatu, dziadkowie mogą złożyć do sądu rodzinnego wniosek o uregulowanie kontaktów z wnuczką. We wniosku trzeba oznaczyć sąd, wnioskodawców, uczestników postępowania, czyli najczęściej rodziców dziecka, oraz dokładnie opisać żądanie.

Najważniejszą częścią wniosku jest konkretny harmonogram. Nie wystarczy napisać, że dziadkowie chcą widywać wnuczkę regularnie. Należy wskazać na przykład: pierwszą i trzecią sobotę miesiąca od godziny 10.00 do 14.00, miejsce odbioru i odprowadzenia dziecka, możliwość kontaktu telefonicznego w wybrany dzień tygodnia, zasady spotkań w święta oraz sposób postępowania, gdy dziecko choruje albo gdy termin kontaktu koliduje z ważnym wydarzeniem.

W uzasadnieniu warto opisać dotychczasową więź z dzieckiem, wcześniejsze spotkania, udział dziadków w opiece, próby polubownego porozumienia oraz to, na czym polega utrudnianie kontaktu. Przydatne są wiadomości SMS, e-maile, wydruki korespondencji, zdjęcia, potwierdzenia wcześniejszych spotkań, zeznania świadków oraz inne dowody pokazujące, że relacja z dziadkami jest dla dziecka bezpieczna i wartościowa.

Jeżeli sprawa może potrwać dłużej, dziadkowie mogą rozważyć także wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania. Pozwala to uregulować tymczasowe spotkania jeszcze przed końcowym postanowieniem. Warto też pamiętać, że po uzyskaniu orzeczenia problemem bywa późniejsze egzekwowanie ustalonych kontaktów, dlatego już na etapie wniosku harmonogram powinien być jasny i możliwy do wykonania.

Do którego sądu złożyć wniosek i ile wynosi opłata?

Sprawy o kontakty z dzieckiem rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich. Co do zasady właściwy jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka, a jeżeli dziecko nie ma miejsca zamieszkania w Polsce albo nie da się go ustalić — znaczenie może mieć miejsce jego pobytu. Wynika to z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących spraw opiekuńczych.

Aktualnie od wniosku wszczynającego postępowanie nieprocesowe pobiera się co do zasady opłatę stałą 100 zł, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jeżeli dziadkowie nie są w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, mogą złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Do wniosku należy dołączyć odpisy dla uczestników postępowania oraz dowód uiszczenia opłaty albo wniosek o zwolnienie od kosztów. Warto także dołączyć najważniejsze dowody już na początku sprawy, ponieważ pozwala to sądowi szybciej zorientować się w konflikcie i w potrzebach dziecka.

Czy sąd bierze pod uwagę zdanie dziecka?

Tak, ale zależy to od wieku, dojrzałości i stanu emocjonalnego dziecka. W sprawach rodzinnych sąd może wysłuchać dziecko, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają. Wysłuchanie powinno odbywać się w warunkach możliwie przyjaznych, bez wywierania presji i bez traktowania dziecka jako strony konfliktu dorosłych.

Przy trzyletnim dziecku sąd zazwyczaj większe znaczenie przypisuje ocenie więzi, opinii specjalistów, zachowaniu dorosłych i bezpieczeństwu dziecka niż bezpośrednim deklaracjom małoletniego. Przy starszych dzieciach ich rozsądne życzenia mogą mieć większą wagę, choć nadal nie są jedynym kryterium rozstrzygnięcia.

Co, jeśli rodzic nadal nie wykonuje postanowienia o kontaktach?

Jeżeli sąd ureguluje kontakty, a rodzic nadal bezpodstawnie je uniemożliwia, możliwe jest wszczęcie postępowania dotyczącego wykonywania kontaktów. W pierwszym etapie sąd może zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązków wynikających z orzeczenia albo ugody. Jeżeli naruszenia będą się powtarzać, sąd może nakazać zapłatę określonej kwoty.

W praktyce warto dokumentować każde niewykonane spotkanie: datę, godzinę, wiadomości do rodzica, odpowiedzi, stawienie się w miejscu odbioru dziecka oraz przyczynę odmowy. Taka dokumentacja może mieć kluczowe znaczenie, gdy trzeba wykazać, że utrudnianie kontaktów jest uporczywe i nie wynika z obiektywnych przyczyn, takich jak choroba dziecka.

FAQ

Podsumowanie

Dziadkowie mogą wystąpić do sądu rodzinnego o uregulowanie kontaktów z wnuczką, jeżeli rodzic bez uzasadnionej przyczyny uniemożliwia spotkania. Największe znaczenie ma dobro dziecka, dlatego wniosek powinien pokazywać nie tylko krzywdę dziadków, ale przede wszystkim korzyść dla dziecka: utrzymanie więzi rodzinnej, poczucie stabilności i bezpieczną relację z bliskimi osobami.

W sprawach o kontakty warto unikać ogólnych żądań. Im dokładniej opisany harmonogram, dowody i sposób wykonywania kontaktów, tym większa szansa na praktyczne rozstrzygnięcie, które rzeczywiście da się wykonać.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 113-113⁶.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 568, art. 569 oraz art. 598¹⁵-598¹⁶.
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398, w szczególności art. 23.
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1988 r., sygn. akt III CZP 42/88.