Czynsz za wspólne mieszkanie po rozwodzie – kto płaci?

Nakaz zapłaty za czynsz – co zrobić w pierwszej kolejności?

Otrzymanie nakazu zapłaty za zaległe opłaty do spółdzielni wymaga szybkiej reakcji. W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić datę doręczenia, sąd, sygnaturę sprawy, kwotę żądania, okres zaległości oraz pouczenie o środku zaskarżenia. To pouczenie jest kluczowe, ponieważ wskazuje termin i sposób wniesienia sprzeciwu albo zarzutów.

Jeżeli nakaz został wydany w postępowaniu upominawczym, co do zasady sprzeciw wnosi się w terminie 2 tygodni od doręczenia nakazu. W sprzeciwie można kwestionować m.in. wysokość zadłużenia, przedawnienie części należności, nieprawidłowe naliczenia, brak legitymacji albo błędne oznaczenie strony. Sam argument, że z mieszkania faktycznie korzysta drugi małżonek, zwykle nie wystarczy do oddalenia powództwa spółdzielni, jeżeli osoba pozwana nadal jest współuprawniona do lokalu.

Jeżeli nakaz się uprawomocni, może stanowić podstawę egzekucji po nadaniu klauzuli wykonalności. Dlatego nie należy odkładać sprawy tylko dlatego, że faktycznie z lokalu korzysta wyłącznie żona albo mąż.

Kto odpowiada wobec spółdzielni za opłaty?

Podstawą obowiązku zapłaty opłat eksploatacyjnych jest art. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Przepis ten obciąża opłatami m.in. członków spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali, osoby niebędące członkami, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, właścicieli lokali oraz osoby korzystające z lokalu w przypadkach wskazanych w ustawie.

W praktyce oznacza to, że spółdzielnia patrzy przede wszystkim na tytuł prawny do lokalu, a nie wyłącznie na to, kto faktycznie w nim mieszka. Jeżeli mieszkanie jest wspólne, a oboje małżonkowie są współuprawnieni do lokalu, spółdzielnia może dochodzić zaległości od osób ujawnionych jako uprawnione lub zobowiązane do ponoszenia opłat. To, że jedno z małżonków wyprowadziło się kilka lat wcześniej, nie musi być skuteczną obroną wobec spółdzielni.

Inaczej może wyglądać rozliczenie wewnętrzne między małżonkami. To, czy osoba, która zapłaciła czynsz, może żądać zwrotu całości albo części kwoty od drugiego małżonka, zależy od daty powstania zaległości, ustroju majątkowego, tytułu prawnego do lokalu oraz tego, kto faktycznie z niego korzystał.

Czy wyprowadzka ze wspólnego mieszkania zwalnia z czynszu?

Sama wyprowadzka nie zwalnia z opłat wobec spółdzielni. Lokal może być pusty, może mieszkać w nim tylko jeden małżonek albo może korzystać z niego inna osoba, a obowiązek wobec spółdzielni nadal może obciążać osobę, której przysługuje prawo do lokalu.

Nie oznacza to jednak, że małżonek, który nie mieszka w lokalu, zawsze finalnie ponosi ekonomiczny ciężar całych opłat. Jeżeli drugi małżonek korzysta z mieszkania wyłącznie, a pierwszy płaci zadłużenie, można rozważyć rozliczenie tych wydatków w postępowaniu o podział majątku wspólnego albo, w niektórych sytuacjach, w osobnym postępowaniu o zapłatę.

Znaczenie ma także charakter opłat. Inaczej mogą być oceniane typowe ciężary związane z prawem do lokalu, a inaczej koszty zależne od faktycznego zużycia, np. wody, ogrzewania rozliczanego według zużycia, wywozu odpadów albo opłat za media. Warto więc zebrać zestawienia ze spółdzielni i oddzielić opłaty stałe od kosztów wynikających z faktycznego korzystania z mieszkania.

Rozwód nieprawomocny a wspólność majątkowa

Jeżeli rozwód został już orzeczony, ale wyrok nie jest prawomocny, co do zasady małżeństwo formalnie nadal trwa, a wspólność ustawowa nie ustaje jeszcze tylko z tego powodu. Wspólność majątkowa może ustać wcześniej, jeżeli małżonkowie zawarli umowę majątkową ustanawiającą rozdzielność, sąd ustanowił rozdzielność majątkową albo orzeczono separację.

To rozróżnienie jest bardzo ważne dla rozliczeń. Za okres trwania wspólności majątkowej rozliczenia między małżonkami są ograniczone i zależą od tego, z jakiego majątku rzeczywiście zapłacono zaległość. Jeżeli opłaty zostały uregulowane z majątku wspólnego, trudno mówić o prostym roszczeniu regresowym jednego małżonka wobec drugiego. Jeżeli natomiast jeden małżonek zapłacił po ustaniu wspólności z własnych środków za ciężary wspólnego prawa do lokalu, pojawia się podstawa do rozliczenia tych wydatków.

Podobne problemy występują nie tylko przy czynszu, ale również przy zobowiązaniach bankowych związanych z mieszkaniem. Zobacz również omówienie problemu: kredyt hipoteczny po rozwodzie.

Jak dochodzić zwrotu od małżonka korzystającego z lokalu?

Jeżeli zapłaci Pan lub Pani zaległy czynsz, trzeba zachować potwierdzenia przelewów, nakaz zapłaty, korespondencję ze spółdzielnią, zestawienie zadłużenia oraz dokumenty pokazujące, kto faktycznie mieszkał w lokalu. Te dokumenty będą potrzebne do późniejszego rozliczenia.

Po ustaniu wspólności majątkowej wydatki na wspólne mieszkanie mogą być rozliczane jako ciężary związane z rzeczą wspólną. Zgodnie z art. 207 Kodeksu cywilnego współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną stosownie do wielkości udziałów, chyba że z orzeczenia, umowy lub szczególnych okoliczności wynika inny sposób rozliczenia. Przy majątku wspólnym małżonków trzeba dodatkowo uwzględnić przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o rozliczeniach po ustaniu wspólności.

Najczęściej żądanie zwrotu zgłasza się w sprawie o podział majątku wspólnego. Można wtedy domagać się rozliczenia konkretnych wydatków poniesionych z majątku osobistego na wspólne prawo do lokalu. W pewnych sytuacjach można też rozważać wynagrodzenie za wyłączne korzystanie z lokalu przez jednego z byłych małżonków, zwłaszcza gdy drugi był faktycznie pozbawiony możliwości korzystania z mieszkania.

Jeżeli problem polega nie tylko na opłatach, lecz także na tym, że były małżonek zajmuje lokal i uniemożliwia korzystanie z niego, przydatne może być osobne omówienie: eksmisja małżonka korzystającego z lokalu.

Czy można przekierować płatności na żonę albo męża?

Nie można jednostronnie „przekierować” długu wobec spółdzielni na drugiego małżonka. Spółdzielnia nie musi respektować prywatnych ustaleń między małżonkami, jeżeli z dokumentów wynika, że do opłat zobowiązane są obie osoby albo osoba, która nadal ma tytuł prawny do lokalu.

Można natomiast podjąć działania wewnętrzne wobec małżonka: wezwać go do bieżącego regulowania opłat, złożyć w sądzie wniosek dotyczący sposobu korzystania z mieszkania, żądać rozliczenia opłat w podziale majątku albo dochodzić zwrotu zapłaconych kwot. Wybór drogi zależy od tego, czy sprawa rozwodowa jeszcze trwa, czy wyrok jest prawomocny oraz czy toczy się już postępowanie o podział majątku.

Jak zabezpieczyć bieżące opłaty?

W praktyce warto działać równolegle na kilku płaszczyznach. Po pierwsze, trzeba wyjaśnić sprawę ze spółdzielnią i uzyskać aktualne saldo zadłużenia. Po drugie, należy ustalić, czy nakaz zapłaty jest już prawomocny. Po trzecie, trzeba zdecydować, czy wnosić sprzeciw, czy zapłacić należność i rozliczać ją później z małżonkiem.

Jeżeli rozwód nadal trwa, można rozważyć złożenie wniosku w sprawie rodzinnej o uregulowanie korzystania ze wspólnego mieszkania albo o takie rozstrzygnięcie, które ograniczy narastanie nowych zaległości. W wyroku rozwodowym sąd może rozstrzygnąć o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków, a w wyjątkowych wypadkach również o eksmisji małżonka rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwiającego wspólne zamieszkiwanie.

Jeżeli rozwód jest już prawomocny, najczęściej kluczowe będzie postępowanie o podział majątku. W tym postępowaniu warto zgłosić roszczenia o rozliczenie opłat, nakładów i wydatków oraz przedstawić dowody, że z lokalu korzystał wyłącznie drugi małżonek.

Czy alimenty albo zabezpieczenie alimentacyjne mają znaczenie?

Płacenie alimentów albo zabezpieczenia alimentacyjnego na rzecz małżonka nie zwalnia automatycznie z opłat za wspólne mieszkanie. Są to dwa różne obowiązki. Alimenty służą utrzymaniu osoby uprawnionej, natomiast opłaty do spółdzielni są związane z tytułem prawnym do lokalu i kosztami jego utrzymania.

Może się jednak zdarzyć, że przy rozliczeniach sąd uwzględni całokształt sytuacji stron, w tym to, kto mieszkał w lokalu, kto ponosił koszty utrzymania, kto miał realną możliwość korzystania z mieszkania i czy jedna ze stron płaciła świadczenia na rzecz drugiej. Nie należy jednak zakładać, że samo płacenie alimentów automatycznie kompensuje czynsz.

FAQ

Czy muszę płacić czynsz, jeżeli nie mieszkam we wspólnym mieszkaniu?

Wobec spółdzielni lub wspólnoty sama wyprowadzka zwykle nie wystarcza do zwolnienia z opłat, jeżeli nadal przysługuje Panu lub Pani prawo do lokalu. Możliwe jest jednak późniejsze rozliczenie tych kosztów z małżonkiem, który faktycznie korzystał z mieszkania.

Czy mogę żądać, aby spółdzielnia pozwała tylko żonę albo męża?

Nie można narzucić spółdzielni, przeciw komu ma dochodzić należności, jeżeli z dokumentów wynika, że do opłat zobowiązane są obie osoby. Można natomiast bronić się w procesie, a następnie dochodzić rozliczenia od małżonka w relacji wewnętrznej.

Czy nieprawomocny rozwód kończy wspólność majątkową?

Co do zasady nie. Dopóki wyrok rozwodowy nie jest prawomocny, małżeństwo formalnie trwa. Wspólność może jednak ustać wcześniej na innej podstawie, np. wskutek umowy majątkowej, orzeczenia rozdzielności majątkowej albo separacji.

Czy lepiej zapłacić nakaz, czy wnieść sprzeciw?

To zależy od dokumentów. Jeżeli kwota jest prawidłowa, a ryzyko egzekucji duże, czasem praktyczne jest zapłacenie należności i późniejsze rozliczenie jej z małżonkiem. Jeżeli są błędy w naliczeniach, przedawnienie albo inne zarzuty, warto rozważyć sprzeciw w terminie wskazanym w pouczeniu.

Czy mogę rozliczyć czynsz w podziale majątku?

Tak, często jest to właściwa droga, zwłaszcza gdy chodzi o opłaty poniesione po ustaniu wspólności majątkowej albo wydatki z majątku osobistego na wspólne prawo do lokalu. Trzeba jednak dokładnie wykazać kwoty, daty płatności i związek wydatku ze wspólnym majątkiem.

Podsumowanie

W sprawie czynszu za wspólne mieszkanie po rozstaniu trzeba oddzielić dwie relacje: odpowiedzialność wobec spółdzielni oraz rozliczenia między małżonkami. Spółdzielnia może dochodzić należności od osoby, której przysługuje prawo do lokalu, nawet jeśli ta osoba od dawna nie mieszka w mieszkaniu. Nie oznacza to jednak, że małżonek faktycznie korzystający z lokalu jest bezpieczny od późniejszych rozliczeń.

Najważniejsze jest szybkie sprawdzenie nakazu zapłaty, zachowanie terminu na ewentualny sprzeciw, zebranie dowodów zapłaty i przygotowanie roszczeń do podziału majątku albo osobnego postępowania. Przy kilkuletnich zaległościach warto szczegółowo rozdzielić okresy sprzed i po ustaniu wspólności majątkowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, w szczególności art. 4 - ISAP
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31, art. 45, art. 46 i art. 58 - ISAP
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 207 - ISAP
4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o nakazie zapłaty i sprzeciwie - ISAP