Rozwód z obywatelką Ukrainy w Polsce

Czy rozwód z obywatelką Ukrainy można przeprowadzić w Polsce?

Tak, rozwód z obywatelką Ukrainy może zostać przeprowadzony w Polsce, jeżeli polski sąd ma jurysdykcję do rozpoznania sprawy. Nie wystarczy jednak samo to, że małżeństwo zostało zawarte na Ukrainie albo że ukraiński akt małżeństwa został przeniesiony do polskiego rejestru stanu cywilnego. Transkrypcja aktu małżeństwa jest ważna dowodowo i praktycznie, bo pozwala uzyskać polski odpis aktu małżeństwa, ale nie zastępuje badania jurysdykcji. Powiązany problem omawia artykuł: alimenty na dziecko z Ukrainy.

W sprawach z elementem międzynarodowym sąd bada w pierwszej kolejności, czy może rozpoznać sprawę jako sąd polski. Jeżeli sprawa mieści się w zakresie prawa Unii Europejskiej, znaczenie ma przede wszystkim rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111. Jeżeli unijne przepisy nie dają odpowiedzi albo sprawa wymaga zastosowania prawa krajowego, podstawy jurysdykcji wynikają z Kodeksu postępowania cywilnego, w szczególności z art. 1103¹ K.p.c.

W praktyce polski sąd może mieć jurysdykcję między innymi wtedy, gdy małżonkowie mieli ostatnio wspólny zwykły pobyt w Polsce i jedno z nich nadal tu przebywa, gdy pozwany małżonek ma zwykły pobyt w Polsce, albo gdy powód mieszka w Polsce przez wymagany okres przed złożeniem pozwu. Przy obywatelu polskim mieszkającym w Polsce istotny może być także sześciomiesięczny okres zwykłego pobytu przed wniesieniem pozwu.

Jaki sąd w Polsce będzie właściwy?

Jeżeli ustalono już, że sprawę może rozpoznać sąd polski, należy wskazać właściwy sąd w sprawie o rozwód. Sprawę o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy. Zgodnie z art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w tym okręgu nadal ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu.

Jeżeli takiej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej. Gdy i tej podstawy nie można zastosować, pozew wnosi się do sądu miejsca zamieszkania powoda. Dlatego w pozwie warto krótko opisać, gdzie małżonkowie ostatnio mieszkali razem, gdzie obecnie mieszka powód i gdzie przebywa pozwana żona.

W opisanej sytuacji znaczenie ma więc nie tylko obywatelstwo żony, ale przede wszystkim fakty: gdzie małżonkowie mieszkali po ślubie, czy mąż nadal mieszka w Polsce, od kiedy tu przebywa oraz czy znany jest aktualny adres żony za granicą.

Ślub zawarty na Ukrainie i transkrypcja aktu małżeństwa

Ślub zawarty za granicą może być podstawą sprawy rozwodowej w Polsce, jeżeli małżeństwo jest ważne i można je wykazać odpowiednimi dokumentami. Jeżeli akt małżeństwa został przeniesiony do polskiego rejestru stanu cywilnego, do pozwu zwykle dołącza się odpis zupełny aktu małżeństwa wydany przez polski USC.

Jeżeli transkrypcji jeszcze nie dokonano, w wielu sytuacjach trzeba najpierw uporządkować dokumenty stanu cywilnego. Zagraniczny akt małżeństwa powinien być dokumentem urzędowym, a gdy jest sporządzony w języku obcym, konieczne może być tłumaczenie przysięgłe. Wątek dokumentacyjny szerzej omawia artykuł o tym, jak wygląda zalegalizowanie ślubu w polskim USC.

Doręczenie pozwu żonie mieszkającej za granicą

Jeżeli pozwana żona mieszka poza Polską, sąd musi prawidłowo doręczyć jej odpis pozwu z załącznikami. To jeden z elementów, który najczęściej wydłuża sprawy międzynarodowe. Sąd nie powinien opierać się wyłącznie na nieformalnej informacji, że pozwana wie o sprawie. Konieczne jest skuteczne doręczenie zgodne z przepisami właściwymi dla państwa, w którym przebywa adresatka.

W relacjach z Ukrainą zastosowanie ma zasadniczo Konwencja haska z 1965 r. o doręczaniu za granicą dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych. Jeżeli żona mieszka w innym państwie Unii Europejskiej, podstawą doręczeń może być unijne rozporządzenie dotyczące doręczania dokumentów. W praktyce trzeba ustalić aktualny adres żony i liczyć się z tym, że sąd może wymagać tłumaczenia pozwu lub załączników na język zrozumiały dla adresatki albo wymagany w danym trybie doręczenia.

Jeżeli adres żony nie jest znany, sprawa staje się trudniejsza. Należy wykazać, jakie działania podjęto, aby ustalić adres. Dopiero po spełnieniu określonych warunków sąd może rozważać dalsze rozwiązania procesowe, np. ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Nie jest to jednak sposób na pominięcie zwykłego doręczenia, gdy adres za granicą jest znany.

Jakie dokumenty przygotować do pozwu?

Do pozwu o rozwód z obywatelką Ukrainy najczęściej należy przygotować:

• przygotowanie pozwu rozwodowego z prawidłowo sformułowanymi żądaniami,
• odpis zupełny aktu małżeństwa, najlepiej wydany przez polski USC po transkrypcji zagranicznego aktu,
• odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci, jeżeli małżonkowie mają dzieci,
• dowód uiszczenia opłaty sądowej od pozwu w kwocie 600 zł,
• odpis pozwu i załączników dla strony pozwanej,
• aktualny adres żony za granicą,
• dowody potwierdzające rozkład pożycia, a przy żądaniu rozwodu z winy także dowody winy,
• tłumaczenia dokumentów obcojęzycznych, jeżeli są składane w sprawie.

Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, zakres dokumentów jest zwykle węższy. Jeżeli jednak są dzieci, sąd w wyroku rozwodowym musi rozstrzygnąć także o władzy rodzicielskiej, kontaktach i kosztach utrzymania dziecka, chyba że w danym zakresie zachodzą szczególne podstawy do innego rozstrzygnięcia.

Co trzeba wykazać, aby sąd orzekł rozwód?

Podstawową przesłanką rozwodu jest zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Oznacza to zerwanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej oraz brak realnych widoków na powrót małżonków do wspólnego pożycia. Sam fakt wyjazdu żony za granicę albo posiadania przez nią innego obywatelstwa nie wystarcza jeszcze do rozwodu, ale może być jedną z okoliczności potwierdzających trwały rozpad relacji.

W pozwie trzeba wskazać, czy powód żąda rozwodu bez orzekania o winie, czy z orzeczeniem winy. Jeżeli oboje małżonkowie zgodnie żądają rozwodu bez orzekania o winie, sąd zaniecha ustalania winy. Jeżeli takiej zgody nie ma, sąd co do zasady rozstrzyga, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia.

Warto pamiętać, że rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli miałoby wskutek niego ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo gdy z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Dodatkowe ograniczenie dotyczy sytuacji, w której rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody na rozwód.

Konsekwencje rozwodu z obywatelką Ukrainy

Rozwód powoduje ustanie małżeństwa. Po uprawomocnieniu się wyroku byli małżonkowie nie dziedziczą po sobie z ustawy jako małżonkowie. Jeżeli między stronami istniała wspólność majątkowa małżeńska, jej ustanie otwiera drogę do podziału majątku wspólnego. Gdy, jak w opisanej sytuacji, nie ma majątku nabytego w czasie małżeństwa, podział majątku może w praktyce nie być potrzebny. Powiązany problem omawia artykuł: rozwód w Niemczech po polskim ślubie.

Niepisana umowa o przekazywaniu żonie drobnych kwot, określanych jako kieszonkowe, nie jest tym samym co alimenty zasądzone przez sąd. Po rozwodzie alimenty między byłymi małżonkami mogą wchodzić w grę na zasadach określonych w art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Znaczenie ma między innymi to, czy jeden z małżonków znajduje się w niedostatku, czy rozwód został orzeczony z winy jednej strony oraz czy rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego.

Jeżeli żona po ślubie zmieniła nazwisko, po rozwodzie może wrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa przez oświadczenie złożone przed kierownikiem USC albo konsulem w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu. Jeżeli chodzi o pobyt cudzoziemca w Polsce, rozwód może mieć znaczenie administracyjne wtedy, gdy tytuł pobytowy był związany z małżeństwem, ale ocena tej kwestii należy do odrębnego postępowania pobytowego i zależy od podstawy wydanego zezwolenia.

FAQ

Podsumowanie

Rozwód z obywatelką Ukrainy może zostać przeprowadzony w Polsce, ale wymaga wcześniejszego sprawdzenia jurysdykcji i właściwości sądu. Kluczowe znaczenie mają miejsce zwykłego pobytu małżonków, ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, aktualny adres żony za granicą oraz dokumenty potwierdzające zawarcie małżeństwa.

W praktyce najwięcej problemów powodują doręczenia zagraniczne, tłumaczenia i nieprecyzyjnie sformułowany pozew. Warto więc przed złożeniem pozwu przygotować dokumenty, ustalić adres pozwanej i zdecydować, czy rozwód ma być bez orzekania o winie, czy z orzeczeniem winy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398
4. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego - Dz.U. 2014 poz. 1741
5. Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. - EUR-Lex
6. Ministerstwo Sprawiedliwości, informacje o doręczeniach zagranicznych - gov.pl