Rozwód za porozumieniem stron a bez orzekania o winie

Rozwód za porozumieniem stron a rozwód bez orzekania o winie

Polskie prawo nie zna osobnej instytucji „rozwodu za porozumieniem stron”. To potoczne określenie zgodnego zakończenia małżeństwa. Małżonkowie mogą być zgodni nie tylko co do samego rozwodu, lecz także co do dzieci, alimentów, mieszkania i kosztów postępowania.

Pojęciem ustawowym jest rozwód bez orzekania o winie. Zgodnie z art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd zaniecha ustalania winy wyłącznie na zgodne żądanie małżonków. Skutek prawny jest taki, jak gdyby żaden z nich nie ponosił winy za rozkład pożycia.

Zgoda na rozwód i zgoda na brak orzekania o winie to dwie różne kwestie. Małżonek może chcieć rozwiązania małżeństwa, a jednocześnie żądać ustalenia wyłącznej winy drugiej strony. W takim przypadku sąd będzie musiał przeprowadzić postępowanie dotyczące przyczyn rozpadu małżeństwa. Zakres dowodów i ryzyka takiego procesu opisuje artykuł o rozwodzie z orzekaniem o winie.

Nie składa się wspólnego pozwu o rozwód. Powództwo wytacza jeden małżonek przeciwko drugiemu, a pozwany przedstawia swoje stanowisko w odpowiedzi na pozew, innym piśmie procesowym albo na rozprawie.

Kiedy sąd może orzec rozwód mimo zgodnego stanowiska małżonków?

Porozumienie stron nie zastępuje ustawowych przesłanek rozwodu. Na podstawie art. 56 § 1 K.r.o. sąd może rozwiązać małżeństwo dopiero wtedy, gdy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia.

Rozkład jest zupełny, gdy ustały zasadnicze więzi uczuciowa, fizyczna i gospodarcza. Ocena zawsze zależy od konkretnych okoliczności. Sam fakt dalszego zamieszkiwania pod jednym adresem albo utrzymywania niezbędnych kontaktów ekonomicznych nie musi wykluczać zupełnego rozkładu, jeżeli wspólne życie małżeńskie faktycznie już nie istnieje. Trwałość oznacza natomiast, że według rozsądnej oceny nie ma realnej perspektywy powrotu małżonków do pożycia.

Nawet po stwierdzeniu zupełnego i trwałego rozkładu sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli:

• wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków,
• z innych względów rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
• rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody, chyba że odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Sprzeciw małżonka nie zawsze zatem blokuje rozwiązanie małżeństwa, ale wymaga odrębnej oceny przesłanek. Więcej praktycznych sytuacji omawia tekst o rozwodzie bez zgody małżonka.

Co powinno obejmować porozumienie małżonków?

Zgodne żądanie pominięcia winy rozwiązuje tylko jeden element sprawy. Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd nadal rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach oraz kosztach utrzymania i wychowania dzieci. Może uwzględnić pisemne porozumienie rodziców, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Na zgodny wniosek stron sąd może nie orzekać o kontaktach.

W wyroku sąd rozstrzyga także o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, jeżeli byli małżonkowie nadal mają w nim razem mieszkać. Podział majątku może zostać przeprowadzony już w sprawie rozwodowej tylko wtedy, gdy nie spowoduje nadmiernej zwłoki. Sporny podział wymagający wycen, opinii biegłego lub rozliczenia wielu nakładów najczęściej pozostaje do osobnego postępowania.

Orzeczenie o winie nie przesądza automatycznie o władzy rodzicielskiej ani o alimentach na dzieci. W tych sprawach najważniejsze są dobro dziecka, jego usprawiedliwione potrzeby oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców. Zestawienie dodatkowych żądań przedstawia poradnik o żądaniach przy rozwodzie bez winy.

Kiedy rozwód bez orzekania o winie ma sens i jakie wywołuje skutki?

Brak orzekania o winie warto rozważyć, gdy oboje małżonkowie chcą zakończyć związek bez prowadzenia dowodów dotyczących zdrady, przemocy, uzależnień albo innych przyczyn konfliktu. Zwykle ogranicza to zakres postępowania, zmniejsza napięcie i pozwala skoncentrować się na dzieciach oraz praktycznych skutkach rozstania.

Nie jest to jednak rozwiązanie korzystne w każdej sprawie. Najważniejsza różnica dotyczy alimentów między byłymi małżonkami. Gdy żaden z nich nie został uznany za wyłącznie winnego, alimentów można co do zasady żądać po wykazaniu niedostatku oraz możliwości zarobkowych i majątkowych drugiej strony. Obowiązek małżonka, który nie został uznany za winnego, zasadniczo wygasa po pięciu latach od rozwodu, chociaż sąd może ten termin przedłużyć z powodu wyjątkowych okoliczności.

Jeżeli natomiast jeden małżonek został uznany za wyłącznie winnego, a rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może zasądzić na jego rzecz odpowiednie świadczenie nawet bez wykazywania niedostatku. Obowiązek alimentacyjny zawsze wygasa w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa.

Jak przygotować pozew o rozwód bez orzekania o winie?

Pozew składa się do sądu okręgowego. Właściwy jest przede wszystkim sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal ma tam miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Jeżeli tej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a w dalszej kolejności sąd miejsca zamieszkania powoda.

Pozew powinien spełniać ogólne wymagania pisma procesowego, dokładnie określać żądania i wskazywać fakty, na których są one oparte. W typowej sprawie trzeba rozważyć następujące elementy:

• żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód bez orzekania o winie,
• wnioski dotyczące władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dziecka, kontaktów i alimentów, jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci,
• wniosek dotyczący sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, jeżeli strony nadal razem mieszkają,
• wniosek o podział majątku tylko wtedy, gdy możliwe jest jego sprawne rozpoznanie,
• wnioski dowodowe oraz żądanie dotyczące kosztów postępowania.

W uzasadnieniu należy opisać fakty potwierdzające zupełny i trwały rozkład pożycia: od kiedy ustała więź emocjonalna i fizyczna, czy strony prowadzą wspólne gospodarstwo, od kiedy żyją osobno oraz dlaczego powrót do małżeństwa nie jest realny. Jeżeli celem jest rozwód bez orzekania o winie, nie warto rozbudowywać opisu wzajemnych zarzutów, chyba że mają znaczenie dla bezpieczeństwa, dzieci albo innych żądań. Pomocne wskazówki zawiera artykuł o uzasadnieniu pozwu o rozwód.

Do pozwu zwykle dołącza się:

• odpis aktu małżeństwa,
• odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci,
• dowód uiszczenia opłaty sądowej albo wniosek o zwolnienie od kosztów wraz z wymaganym oświadczeniem,
• dokumenty dotyczące dochodów, kosztów utrzymania dzieci, leczenia, edukacji lub mieszkania, jeżeli są istotne dla zgłoszonych żądań,
• odpis pozwu i załączników dla drugiej strony, gdy pozew jest składany w postaci papierowej.

Jak przebiega postępowanie i czy można zmienić zdanie?

Po wniesieniu pozwu sąd sprawdza jego wymagania formalne i opłatę. Jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu, powód otrzyma wezwanie do poprawienia, uzupełnienia albo opłacenia pozwu, co do zasady w terminie tygodniowym. Bezskuteczny upływ terminu może prowadzić do zwrotu pisma.

Prawidłowy pozew jest doręczany drugiemu małżonkowi. Pozwany może poprzeć żądanie rozwodu bez orzekania o winie, zażądać orzekania o winie albo zakwestionować sam rozwód. Brak odpowiedzi na pozew lub niestawiennictwo nie oznacza automatycznej zgody na proponowaną formułę rozwodu.

W każdej sprawie o rozwód sąd zarządza dowód z przesłuchania stron. Rozstrzygnięcia nie można oprzeć wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu faktów. Sąd musi samodzielnie ustalić przesłanki rozwodu oraz sytuację wspólnych małoletnich dzieci.

Stanowisko w sprawie winy może zostać zmienione w toku postępowania. Jeżeli jeden z małżonków cofnie zgodę na pominięcie winy i zażąda jej ustalenia, sąd będzie musiał dopuścić odpowiednie dowody. Taka zmiana może znacząco wydłużyć sprawę. Z kolei ponowne zgodne żądanie stron pozwala zrezygnować z rozstrzygania o winie, o ile zostanie podtrzymane przy wydawaniu wyroku.

Ile kosztuje rozwód i co warto załatwić po wyroku?

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Jeżeli sąd prawomocnie orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, z urzędu zwraca powodowi połowę uiszczonej opłaty, czyli 300 zł. Ostateczne rozliczenie pozostałych kosztów między stronami zależy od treści wyroku i okoliczności postępowania.

Poza opłatą mogą pojawić się koszty pełnomocnika, mediacji, opinii specjalistów, tłumaczeń lub innych dowodów. Ich wysokość zależy od stopnia sporu, zwłaszcza w sprawach dotyczących dzieci, alimentów i majątku. Szersze zestawienie zawiera poradnik o kosztach rozwodu.

Małżonek, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił nazwisko, może w ciągu roku od uprawomocnienia się wyroku złożyć przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo konsulem oświadczenie o powrocie do nazwiska noszonego przed ślubem. Sam wyrok rozwodowy nie dzieli automatycznie majątku, jeżeli sąd nie zamieścił takiego rozstrzygnięcia w sentencji.

FAQ

Czy rozwód za porozumieniem stron i rozwód bez orzekania o winie to dokładnie to samo?

Nie. Pierwsze określenie jest potoczne i może oznaczać szerokie porozumienie małżonków. Drugie jest pojęciem prawnym odnoszącym się wyłącznie do zgodnego żądania, aby sąd nie ustalał winy za rozkład pożycia.

Czy możemy złożyć wspólny pozew o rozwód?

Nie. Pozew składa jeden małżonek przeciwko drugiemu. Drugi małżonek może poprzeć żądania w odpowiedzi na pozew lub na rozprawie.

Czy sąd musi orzec rozwód, jeżeli oboje tego chcemy?

Nie. Sąd musi ustalić zupełny i trwały rozkład pożycia oraz sprawdzić, czy rozwód nie naruszy dobra wspólnych małoletnich dzieci i nie będzie sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Czy małżonek może wycofać zgodę na brak orzekania o winie?

Tak. Zmiana stanowiska w toku sprawy jest możliwa. Jeżeli nie ma już zgodnego żądania zaniechania orzekania o winie, sąd powinien zbadać tę kwestię i może dopuścić dodatkowe dowody.

Czy rozwód bez orzekania o winie zawsze kończy się na jednej rozprawie?

Nie. Brak sporu o winę często skraca postępowanie, lecz liczba terminów zależy również od kwestii dzieci, alimentów, doręczeń, braków formalnych, dowodów i obciążenia sądu.

Czy po rozwodzie bez orzekania o winie można żądać alimentów od byłego małżonka?

Tak. Co do zasady uprawniony musi wykazać niedostatek, a sąd ocenia także możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Jest to węższa podstawa niż w przypadku żądania kierowanego przez małżonka niewinnego przeciwko małżonkowi wyłącznie winnemu.

Czy sąd może podzielić majątek przy rozwodzie bez orzekania o winie?

Tak, ale tylko wtedy, gdy podział nie spowoduje nadmiernej zwłoki. Jeżeli skład majątku, jego wartość lub rozliczenia są sporne, podział najczęściej odbywa się w odrębnym postępowaniu po rozwodzie.

Podsumowanie

„Rozwód za porozumieniem stron” to potoczne określenie, natomiast rozwód bez orzekania o winie jest rozwiązaniem przewidzianym w art. 57 § 2 K.r.o. i wymaga zgodnego żądania obojga małżonków. Sąd nie zatwierdza jednak samego porozumienia, lecz bada rozkład pożycia, dobro dzieci i pozostałe ustawowe przeszkody.

Przed wyborem tej formuły warto uzgodnić wszystkie możliwe kwestie dotyczące dzieci, alimentów i mieszkania, prawidłowo sformułować pozew oraz ocenić skutki alimentacyjne rezygnacji z ustalania winy. Dobre przygotowanie ogranicza ryzyko, że zgodna sprawa przekształci się w długi spór dowodowy.

Źródła:

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 56–60 – Dz.U. 2026 poz. 236.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 17, 41, 126, 130, 187 oraz 431–432 – Dz.U. 2026 poz. 468 ze zm.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 26 i 79 – Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.