Eksmisja małżonka po rozwodzie – kiedy jest możliwa?

Eksmisja małżonka a prawo do mieszkania

W sprawach rozwodowych trzeba odróżnić prawo do lokalu od prawa do faktycznego zamieszkiwania w lokalu. Jeżeli małżonkowie mają wspólne spółdzielcze lokatorskie prawo do mieszkania, wspólne prawo najczęściej trwa nadal do czasu podziału majątku wspólnego albo innego prawnego rozliczenia lokalu. Samo orzeczenie rozwodu nie powoduje więc automatycznie, że jeden z małżonków traci swoje uprawnienia majątkowe do mieszkania. Powiązany problem omawia artykuł o psy w trakcie rozwodu.

Inaczej wygląda kwestia codziennego korzystania z mieszkania. Sąd rozwodowy może w wyroku określić sposób korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania przez czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. Może przykładowo wskazać, z których pomieszczeń ma korzystać każde z małżonków. Takie rozstrzygnięcie ma jednak charakter tymczasowy i nie przesądza jeszcze, komu przypadnie lokal po podziale majątku.

Jeżeli problemem jest nie tylko brak porozumienia, ale agresja, przemoc psychiczna, nadużywanie alkoholu, uporczywe awantury albo zastraszanie domowników, samo ustalenie sposobu korzystania z mieszkania może być niewystarczające. W takiej sytuacji należy rozważyć żądanie eksmisji albo środki ochrony przewidziane dla osób doznających przemocy domowej.

Czy sąd może eksmitować małżonka w wyroku rozwodowym?

Tak, ale tylko w wyjątkowych wypadkach. Zgodnie z art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka.

W praktyce oznacza to, że w sprawie rozwodowej trzeba wyraźnie zgłosić żądanie eksmisji i opisać, na czym polega zachowanie drugiego małżonka. Nie wystarczy ogólne twierdzenie, że dalsze mieszkanie razem jest trudne. Sąd będzie badał, czy zachowanie jest na tyle poważne, uporczywe albo niebezpieczne, że faktycznie uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

Za rażąco naganne zachowanie mogą zostać uznane zwłaszcza: przemoc fizyczna, przemoc psychiczna, groźby, stałe poniżanie domowników, niszczenie rzeczy, wszczynanie awantur, nadużywanie alkoholu połączone z agresją, uporczywe zakłócanie spokoju albo zachowania zagrażające dzieciom. Każdorazowo decydują jednak konkretne okoliczności i dowody.

Eksmisja byłego małżonka po rozwodzie

Jeżeli rozwód jest już prawomocny, a eksmisja nie została orzeczona w wyroku rozwodowym, potrzebna może być odrębna sprawa o opuszczenie i wydanie lokalu. Podstawa żądania zależy przede wszystkim od tytułu prawnego byłego małżonka do mieszkania oraz od tego, czy jego zachowanie rażąco uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

Ten artykuł pozostaje skoncentrowany na eksmisji w związku ze sprawą rozwodową i pilnych środkach ochrony. Szczegółową procedurę po prawomocnym rozwodzie przedstawia poradnik o tym, jak doprowadzić do wyprowadzki byłego małżonka.

Przemoc psychiczna i domowa jako podstawa nakazu opuszczenia mieszkania

Przemoc psychiczna może być podstawą eksmisji albo nakazu opuszczenia mieszkania, ale trzeba ją możliwie konkretnie wykazać. Nie musi chodzić wyłącznie o przemoc fizyczną. Długotrwałe poniżanie, groźby, zastraszanie, izolowanie, kontrolowanie, wywoływanie awantur, niszczenie poczucia bezpieczeństwa domowników lub nękanie mogą uzasadniać interwencję sądu, jeżeli powodują, że wspólne zamieszkiwanie staje się niemożliwe albo szczególnie uciążliwe.

W sprawach związanych z przemocą domową można powołać się również na art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Jeżeli osoba stosująca przemoc domową wspólnie zajmuje mieszkanie i swoim zachowaniem czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, osoba doznająca przemocy może żądać, aby sąd zobowiązał tę osobę do opuszczenia mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakazał jej zbliżania się do mieszkania.

W sytuacji nagłego zagrożenia warto wezwać Policję. Policjant może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia oraz zakaz zbliżania się do mieszkania. Taki środek co do zasady obowiązuje 14 dni, ale osoba doznająca przemocy może równolegle wystąpić do sądu o dalszą ochronę, w tym o zabezpieczenie.

Jakie dowody przygotować?

W sprawie o eksmisję lub nakaz opuszczenia mieszkania warto zebrać dowody pokazujące nie pojedynczą nieprzyjemną sytuację, lecz rzeczywisty wpływ zachowania małżonka na życie domowników. Przydatne mogą być w szczególności:

• zeznania świadków, np. pełnoletnich dzieci, sąsiadów, członków rodziny lub osób, które widziały skutki awantur,
• notatki policyjne z interwencji, dokumentacja procedury Niebieskiej Karty, zawiadomienia o przestępstwie,
• dokumentacja medyczna, zaświadczenia psychologa, terapeuty lub pracownika socjalnego,
• wiadomości SMS, e-maile, nagrania, zdjęcia zniszczeń albo inne materiały dokumentujące zachowanie sprawcy,
• własna chronologia zdarzeń z datami, opisem incydentów i wskazaniem świadków.

Dowody należy dobierać ostrożnie i zgodnie z prawem. Jeżeli sytuacja dotyczy przemocy, priorytetem powinno być bezpieczeństwo domowników, a nie samodzielne prowokowanie kolejnych zdarzeń dla celów dowodowych.

Eksmisja a podział majątku

Nakaz opuszczenia mieszkania nie oznacza automatycznie, że osoba eksmitowana traci udział w majątku wspólnym albo prawo do rozliczenia wartości lokalu. Jeżeli mieszkanie albo spółdzielcze prawo do lokalu wchodzi w skład majątku wspólnego, jego ostateczne rozliczenie następuje w ramach podziału majątku. Sąd może przyznać prawo jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego albo zastosować inne rozliczenie zależne od rodzaju prawa do lokalu i żądań stron.

Dlatego sprawę eksmisji warto oddzielić od sprawy majątkowej. Pierwsza dotyczy bezpieczeństwa i możliwości dalszego zamieszkiwania, druga – tego, komu przypadnie składnik majątku i jakie rozliczenia finansowe będą należne. Zobacz również, jak w praktyce wygląda ustalenie wartości majątku do podziału.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli rozwód jeszcze trwa, należy rozważyć zgłoszenie w sprawie rozwodowej żądania eksmisji męża na podstawie art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trzeba jednocześnie przedstawić konkretne zdarzenia: obrażanie, awantury, groźby, nadużywanie alkoholu, zachowania wobec dziecka, interwencje Policji oraz inne okoliczności wskazujące, że wspólne zamieszkiwanie jest niemożliwe.

Jeżeli przemoc psychiczna lub domowa jest aktualna i powoduje zagrożenie albo szczególną uciążliwość, można niezależnie rozważyć tryb z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. W pilnej sytuacji należy wezwać Policję i zadbać o dokumentowanie zdarzeń. Jeżeli wyrok rozwodowy już zapadnie bez eksmisji, nadal możliwe może być powództwo z art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów.

W przypadku mieszkania lokatorskiego trzeba pamiętać, że nakaz opuszczenia mieszkania nie rozwiąże automatycznie sprawy wspólnego prawa do lokalu. Ta kwestia wymaga późniejszego rozliczenia, najczęściej w ramach podziału majątku wspólnego.

FAQ

Czy rozwód automatycznie oznacza eksmisję jednego z małżonków?

Nie. Rozwód nie usuwa automatycznie żadnego z małżonków z mieszkania. Potrzebne jest wyraźne żądanie eksmisji, ustalenie sposobu korzystania z lokalu albo osobne postępowanie po rozwodzie.

Czy można żądać eksmisji małżonka, który ma prawo do mieszkania?

Tak, w określonych sytuacjach. Eksmisja dotyczy faktycznego obowiązku opuszczenia lokalu, a nie zawsze pozbawia osobę praw majątkowych do mieszkania. Rozliczenie prawa do lokalu może wymagać podziału majątku.

Czy przemoc psychiczna wystarczy do eksmisji?

Może wystarczyć, jeżeli jest konkretna, poważna i udowodniona. Sąd będzie badał, czy zachowanie małżonka uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie albo czyni je szczególnie uciążliwym w rozumieniu przepisów o przemocy domowej.

Co zrobić, gdy sytuacja w domu jest nagła i niebezpieczna?

W razie zagrożenia należy wezwać Policję. Policjant może wydać nakaz natychmiastowego opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się do niego, a osoba doznająca przemocy może wystąpić do sądu o dalszą ochronę.

Czy po eksmisji trzeba jeszcze dzielić majątek?

Jeżeli mieszkanie lub prawo do lokalu wchodzi w skład majątku wspólnego, tak. Eksmisja rozwiązuje problem dalszego wspólnego zamieszkiwania, ale nie zastępuje podziału majątku i rozliczeń finansowych między byłymi małżonkami.

Podsumowanie

Eksmisja małżonka po rozwodzie albo w trakcie rozwodu jest możliwa, ale wymaga odpowiedniej podstawy prawnej i dowodów. W sprawie rozwodowej podstawą może być art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a po rozwodzie lub w osobnym procesie – art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów. Jeżeli w sprawie występuje przemoc domowa, trzeba dodatkowo rozważyć tryb z art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz interwencyjne środki policyjne.

Najważniejsze jest dobranie właściwego trybu do sytuacji. Inaczej prowadzi się sprawę o podział majątku, inaczej żądanie eksmisji w rozwodzie, a jeszcze inaczej wniosek o natychmiastową ochronę przed przemocą domową. Im lepiej opisane zdarzenia i im mocniejsze dowody, tym większa szansa na skuteczne rozstrzygnięcie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 58 § 2 - ISAP
2. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 13 ust. 2 - ISAP
3. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, w szczególności art. 11a-11aa - ISAP
4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, przepisy o postępowaniu w sprawach z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej - ISAP
5. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, przepisy o nakazie natychmiastowego opuszczenia mieszkania i zakazach ochronnych - ISAP