Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem majątku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podział majątku wbrew byłemu małżonkowi

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2015-09-02

Jestem 9 lat po rozwodzie. Nie przeprowadziłam dotąd sprawy o podział majątku, bo były mąż utrudniał i opóźniał rozwód, i z podziałem majątku będzie tak samo. Mamy wspólne, duże mieszkanie, z którego ja się wyprowadziłam – chciałaby, aby były mąż mnie z niego spłacił. On zapewne zrobi wszystko, by nic mi się z tego podziału nie dostało. Jest już emerytem, więc będzie udowadniał, że nie ma pieniędzy na spłatę zobowiązań wobec mnie. Proszę mi więc wyjaśnić, jakie mam możliwości działania. Jeśli sąd zasądzi na moją rzecz określoną kwotę, jakie mam środki prawne, by rzeczywiście wyegzekwować pieniądze? Mąż mieszkania na pewno nie sprzeda.

Po pierwsze należy zaznaczyć, że kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (K.r.o.).

Stosownie do art. 31 § 1 K.r.o. – z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).

„Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.”

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Zgodnie z art. 33 tej ustawy – „do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

Podział majątku może być przeprowadzony w drodze umowy (w Pani przypadku przed notariuszem), jeżeli istnieje zgoda byłych małżonków co do podziału. Jeżeli nie ma zgody, co do podziału pomiędzy byłymi małżonkami, to jedynym sposobem na dokonanie podziału majątku jest droga postępowania sądowego.

W postępowaniu takim, sąd rozstrzygnie, które przedmioty majątkowe należały do majątku osobistego małżonków, a które wchodzą w skład majątku wspólnego, a ponadto, w razie potrzeby orzeknie o odpowiednich spłatach i dopłatach między byłymi małżonkami.

Do podziału majątku wspólnego małżonków ma zastosowanie ponadto przepis art. 43 K.r.o., a mianowicie – oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z takim żądaniem tylko w wypadku, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji. Zaś przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Na podstawie powyższego artykułu należy stwierdzić, iż wyjątkiem od zasady równych udziałów małżonków w majątku wspólnym jest możliwość ustalenia innej wielkości tych udziałów, tj. nierównych udziałów.

Warunkiem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1) istnienie ważnych powodów i 2) przyczynienie się małżonków do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu.

Na podstawie przekazanych przez Panią informacji nie jestem w stanie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki do ustalenia nierównych udziałów, a jeżeli tak, to proszę o to wnosić przed sądem.

Ponadto we wniosku o podział majątku można żądać według art. 45 K.r.o., aby każdy z małżonków zwrócił wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.

Powyższy artykuł może mieć zastosowanie w Pani sprawie jedynie, gdy podczas trwania małżeństwa dokonywała Pani nakładów z Pani majątku osobistego na majątek wspólny, albo z majątku wspólnego dokonywano nakładów na majątek osobisty Pani męża.

Zgodnie z art. 566 Kodeksu postępowania cywilnego w sprawie o podziale majątku wspólnego rozstrzyga sąd miejsca położenia majątku, a jeżeli jeden z małżonków zmarł – sąd spadku. Właściwy do rozpoznania wniosku jest sąd rejonowy.

We wniosku o podział majątku należy dokładnie określić składniki majątku, podlegające podziałowi oraz przedstawić dowody prawa własności. Przede wszystkim do wniosku należy dołączyć odpis z księgi wieczystej, jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość.

W przypadku rzeczy ruchomych sądy w zasadzie nie wymagają specjalnych dokumentów. Jeżeli jednak dojdzie do sporu między małżonkami, konieczne będzie przedstawienie dowodów na poparcie swoich racji. Bardzo popularnym środkiem dowodowym jest przesłuchanie świadków wskazanych przez małżonków.

Wniosek powinien zawierać:

  • oznaczenie sądu, do którego jest skierowany, dane osobowe uczestników, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,
  • formułkę „Wniosek o podział majątku wspólnego”,
  • określenie wartości majątku podlegającego podziałowi,
  • przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie oraz przedstawienie dowodów na poparcie tych okoliczności,
  • podpis wnioskodawcy albo jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika,
  • załączniki.

Wraz z wnioskiem o podział majątku należy sądowi przedstawić dokument, który potwierdza ustanie wspólności majątkowej, np. wyrok rozwodowy, małżeńską umowę majątkową (w formie notarialnej), wyrok sądu ustanawiający rozdzielność majątkową w trakcie małżeństwa.

Skład i wartość majątku ulegającego podziałowi ustala sąd. Skład majątku ustala się według stanu na dzień ustania wspólności majątkowej, zaś jego wartość według cen rynkowych z daty podziału.

Jeśli między małżonkami istnieje rozbieżność co do wartości majątku, niezbędne może się okazać powołanie biegłego. Dotyczy to głównie wyceny nieruchomości. Za opinie sporządzoną przez biegłego płacą małżonkowie.

Podejmując decyzję o sądowym podziale majątku, małżonkowie powinni liczyć się z następującymi kosztami:

  • opłata sądowa,
  • wynagrodzenie biegłego,
  • koszty apelacji (w razie niekorzystnego rozstrzygnięcia sprawy).

Opłatę sądową od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej pobiera się w wysokości stałej w kwocie 1000 zł. Jeżeli zaś wniosek zawiera zgodny projekt podziału tego majątku, opłata stała wynosi 300 zł.

Koszty wynagrodzenia biegłego mogą wahać się od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych (szczególnie jeśli pojawią się spory między małżonkami i trzeba będzie powołać kilku biegłych).

W postępowaniu o podział majątku każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Regulują to odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

Co do sposobów podziału, należy wskazać, że zgodnie z art. 212 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

§ 2. Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

§ 3. Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych.”

Pani przy podziale będzie żądać spłaty od byłego męża, jednak obawia się Pani, że on nie jest w stanie Pani spłacić.

Zadaniem dopłaty jest wyrównanie różnicy między wartością udziału a wartością – w chwili zniesienia współwłasności – przyznanej współwłaścicielowi części rzeczy, natomiast spłata jest wyrażoną w sumie pieniężnej równowartością udziału we wspólnym prawie.

Taki sposób podziału nieruchomości (przyznanie jednej ze stron ze spłatą pozostałej) wydaje się trafny, kiedy jedna ze stron ma możliwość spłaty drugiej lub wie, że przynajmniej będzie miała zapewnione finansowanie tej transakcji poprzez kredyt lub sprzedaż nieruchomości.

Sąd oczywiście bada możliwości spłaty Pani byłego męża i weźmie pod uwagę to, że jest już emerytem. Sąd jednak wie, że aby zadośćuczynić Pani spłacie, Pani były mąż może zaciągnąć kredyt hipoteczny, sprzedać mieszkanie, kupić nowe – mniejsze, a za uzyskane pieniądze wypełnić spłatę.

Generalnie jeżeli spłata nie nastąpi, postanowienie o podziale i zasądzeniu spłaty jest tytułem wykonawczym po nadaniu mu klauzuli wykonalności i podlega egzekucji przez komornika. Komornik więc w celu wyegzekwowania należności mógłby nawet zlicytować nieruchomość przyznaną Pani byłemu mężowi. Oczywiście w praktyce mogą wystąpić problemy ze sprzedażą mieszkania z lokatorem, jednak prawnie jest to dopuszczalne i jeżeli znajdzie się kupiec, to komornik sprzeda taki lokal, a Pani uzyska spłatę.

Wysokość spłaty określa, jak już była o tym mowa, zawsze wartość udziału we własności.

W myśl utrwalonego orzecznictwa oznaczenie sposobu i terminu uiszczenia spłat powinno być dokonane przez sąd z urzędu, przy czym należy zbadać i rozważyć sytuację uczestników obciążonych spłatami i uprawnionych do spłat, a w konsekwencji tak rozłożyć ciężar spłat, aby nie doprowadzić gospodarstwa do ruiny, nie obniżyć jego zdolności produkcyjnej i nie pozbawić uczestników otrzymujących gospodarstwo możliwości dokonania niezbędnych gospodarczo inwestycji.

Wymaga to wyjaśnienia sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionych i zobowiązanych, przychodowości gospodarstwa, dochodów osiąganych z innych źródeł na tle aktualnej sytuacji rynkowej. Obciążenie bowiem gospodarstwa rolnego nadmiernymi spłatami byłoby niezgodne z interesem społeczno-gospodarczym, ale równie niezgodne z tym interesem byłoby rozłożenie spłat na wieloletnie raty, co w okresie inflacji stanowiłoby oczywiste pokrzywdzenie osoby uprawnionej do spłat. Jednakże w szczególnych sytuacjach Sąd Najwyższy dopuszcza możliwość obniżenia wysokości spłaty należnej w związku z wyrównaniem udziałów przy podziale majątku wspólnego na podstawie art. 5 k.c. (tak orzeczenie SN z 25 maja 1998 r., I CKN 684/97, niepubl.).

Powinna Pani bezwzględnie wnosić o zabezpieczenie spłat, gdyż takie zabezpieczenie następuje tylko w razie potrzeby, a więc z reguły gdy dopłata lub spłata zasądzona została w większej kwocie. Regułą jest zabezpieczenie w formie hipoteki przymusowej, jeżeli chodzi o nieruchomości, a zastawu – przy ruchomościach. Dopuszczalne jest także uzależnienie wydania rzeczy od zapłaty należności w pełnej wysokości lub w określonej części.

W Pani przypadku wystąpi potrzeba wystąpienia do sądu o ustanowienie na nieruchomości hipoteki przymusowej w celu zabezpieczenia zasądzonych dla Pani spłat. Hipoteka taka daje Pani pierwszeństwo przed innymi wierzycielami zaspokojenia się z sumy uzyskanej z ewentualnej sprzedaży nieruchomości.

Jeżeli nie wierzy Pani w możliwości spłaty przez Pani męża, może Pani oczywiście wnosić o przyznanie mieszkania w całości na Pani rzecz ze spłatą dla męża, lub o sprzedaż licytacyjną mieszkania. Ostatni sposób (sprzedaż przez sąd) jest jednak najmniej korzystnym sposobem podziału majątku, gdyż jest to postępowanie kosztowne a ceny nieruchomości uzyskane w toku takiego postępowania często odbiegają od cen rynkowych.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne tematy

Dylematy i niejasności związane z podziałem majątku

Mąż domaga się ustanowienia rozdzielności majątkowej. Zanim podejmę decyzję o zgodzie, chciałabym wiedzieć, jak w przypadku przyszłego podziału...

Podział majątku po uprzednim rozszerzeniu wspólności majątkowej

Jestem kilka lat po rozwodzie i chciałaby przeprowadzić podział majątku. Razem z mężem wybudowaliśmy dom na działce, którą dostałam od...

Podział działalności gospodarczej między małżonków

Jesteśmy małżeństwem od 25 lat, nie mamy rozdzielności majątkowej. Mąż prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Moje pytanie dotyczy sposobów...

Umowa notarialna dotycząca podziału majątku po rozwodzie

Moi rodzice niedawno się rozwiedli, obecnie trwa sprawa o podział majątku wspólnego, w skład którego wchodzi przede wszystkim mieszkanie, które...

Porzucenie pracy, likwidacja składek i opuszczenie rodziny

Mój mąż porzucił pracę. Zlikwidował składki z OFE i w końcu opuścił naszą rodzinę, zostawiając nas bez wsparcia. Czy mam prawo do...

Połowa domu oddana żonie a podział majątku

Jestem w związku małżeńskim. Kupiliśmy z żoną przed laty dom z działką – zarabiamy podobnie. Dom był wspólny. Później jednak...

Jak w razie rozwodu dokonać podziału domu?

Mamy z mężem rozdzielność majątkową. Budujemy dom – prace są na wykończeniu. Wybudowaliśmy go na działce, którą kupiliśmy na nas oboje za...

Współwłasność domu a zgoda na zamieszkanie w nim teściowej

Przed ślubem podpisaliśmy z mężem intercyzę, ale po ślubie wspólnie zakupiliśmy działkę i wybudowaliśmy dom (50/50). Czy mój mąż może bez...


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »