Zgoda rodzica na adopcję ze wskazaniem

Adopcja ze wskazaniem po zmianach przepisów

W opisanej sytuacji trzeba rozróżnić dwie kwestie: zgodę biologicznego ojca na przysposobienie oraz tzw. adopcję ze wskazaniem. Dawniej w praktyce częściej mówiono o adopcji ze wskazaniem jako o sytuacji, w której rodzic biologiczny wskazuje konkretną rodzinę, która ma adoptować dziecko. Obecnie takie wskazanie jest wyraźnie ograniczone.

Zgodnie z art. 119^1a Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice mogą przed sądem opiekuńczym wskazać osobę przysposabiającego, ale może nią być wyłącznie krewny rodziców dziecka, za zgodą tej osoby złożoną przed sądem, albo małżonek jednego z rodziców. Oznacza to, że jeżeli rodzina zastępcza nie jest krewnymi rodziców dziecka ani małżonkiem jednego z rodziców, samo wskazanie przez ojca nie wystarczy do przeprowadzenia adopcji ze wskazaniem w ścisłym znaczeniu.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że rodzina zastępcza nie może starać się o adopcję dziecka. Jeżeli dziecko od urodzenia mieszka z Państwem, łączy je z Państwem silna więź i adopcja odpowiada jego dobru, należy rozważyć złożenie wniosku o przysposobienie oraz współpracę z ośrodkiem adopcyjnym. W ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przewidziano, że gdy gotowość do przysposobienia zgłasza rodzina zastępcza, u której dziecko jest umieszczone, ośrodek adopcyjny nie poszukuje innych kandydatów, jeżeli ta rodzina uzyska pozytywną wstępną ocenę.

Czy trzeba pozbawić ojca władzy rodzicielskiej?

Jeżeli ojciec biologiczny ma ograniczoną władzę rodzicielską, ale nie został jej pozbawiony, jego zgoda na przysposobienie co do zasady jest potrzebna. Wynika to z art. 119 K.r.o., zgodnie z którym do przysposobienia potrzebna jest zgoda rodziców przysposabianego, chyba że zostali oni pozbawieni władzy rodzicielskiej, są nieznani albo porozumienie się z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Jeżeli ojciec rzeczywiście zgadza się na adopcję dziecka przez rodzinę zastępczą, zwykle nie ma potrzeby wszczynania osobnej sprawy o pozbawienie go władzy rodzicielskiej tylko po to, aby przeprowadzić przysposobienie. Ojciec powinien zostać wezwany do sprawy o przysposobienie i złożyć zgodę przed sądem. Pisemne oświadczenie ojca może być pomocne jako dowód zamiaru, ale samo w sobie nie zastępuje czynności przed sądem.

Inaczej będzie wtedy, gdy ojciec zmieni zdanie, odmawia zgody albo nie współpracuje. Wówczas trzeba ocenić, czy istnieją podstawy do pozbawienia go władzy rodzicielskiej, czy porozumienie się z nim jest obiektywnie niemożliwe albo czy zachodzą inne ustawowe wyjątki. Sama okoliczność, że ojciec ma kontakty co kilka tygodni i ograniczoną władzę rodzicielską, nie usuwa automatycznie wymogu jego zgody.

Zgoda matki na przysposobienie dziecka

W artykułach i rozmowach potocznie często pojawia się określenie „zrzeczenie się praw do dziecka”. W prawie rodzinnym trzeba jednak ustalić, co dokładnie zostało złożone przed sądem. Matka mogła zostać pozbawiona władzy rodzicielskiej albo mogła wyrazić zgodę na przysposobienie dziecka w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającej, czyli tzw. zgodę blankietową.

Zgoda blankietowa ma szczególne skutki. Rodzicom, którzy ją wyrazili, nie przysługuje władza rodzicielska ani prawo do kontaktów z dzieckiem. Mogą ją odwołać przez oświadczenie złożone przed sądem opiekuńczym, ale nie później niż przed wszczęciem sprawy o przysposobienie. Bardzo ważne jest również to, że zgoda rodziców na przysposobienie dziecka nie może być wyrażona wcześniej niż po upływie 6 tygodni od urodzenia się dziecka.

Dlatego w opisanej sprawie należy sprawdzić akta i dokumenty dotyczące matki. Jeżeli matka skutecznie złożyła zgodę blankietową po upływie ustawowego terminu, sąd nie będzie wzywał jej na rozprawę w sprawie o przysposobienie i nie będzie ona uczestniczyć w postępowaniu. Jeżeli natomiast była to wyłącznie nieformalna deklaracja albo oświadczenie złożone zbyt wcześnie, konieczna może być dodatkowa analiza prawna.

Jak złożyć wniosek o przysposobienie dziecka?

Przysposobienie następuje wyłącznie przez orzeczenie sądu opiekuńczego wydane na wniosek przysposabiającego. Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla osoby przysposabiającej albo dla osoby, która ma być przysposobiona. Wspólnie przysposobić dziecko mogą tylko małżonkowie.

We wniosku należy wskazać dziecko, wnioskodawców, uczestników postępowania oraz opisać, dlaczego przysposobienie jest zgodne z dobrem dziecka. W przypadku rodziny zastępczej szczególnie ważne będą: długość sprawowanej pieczy, więź emocjonalna, stabilność środowiska domowego, sytuacja zdrowotna i szkolna dziecka, dotychczasowe kontakty z rodzicami biologicznymi oraz stanowisko ojca.

Jeżeli rodzic wskazuje osobę przysposabiającego w ramach art. 119^1a K.r.o., wskazanie następuje przed sądem opiekuńczym. Gdy wskazanie nastąpiło przed wszczęciem sprawy o przysposobienie, sąd wyznacza wskazanej osobie termin na złożenie wniosku o przysposobienie. Termin ten nie może przekraczać 2 tygodni. W przypadku rodziny zastępczej niebędącej osobą uprawnioną do adopcji ze wskazaniem lepszą podstawą jest jednak własny wniosek o przysposobienie oraz procedura adopcyjna z udziałem ośrodka.

Jakie dokumenty warto przygotować?

Dokładna lista dokumentów zależy od sądu, sytuacji rodzinnej i etapu postępowania adopcyjnego. W praktyce do wniosku warto przygotować przede wszystkim:

1. odpis zupełny aktu małżeństwa wnioskodawców, a jeżeli wniosek składa osoba samotna — odpis zupełny aktu urodzenia;
2. odpis zupełny aktu urodzenia dziecka;
3. orzeczenia dotyczące pieczy zastępczej, władzy rodzicielskiej, kontaktów oraz wcześniejszych zgód rodziców biologicznych;
4. dokumenty potwierdzające sytuację osobistą, zdrowotną, mieszkaniową i dochodową kandydatów;
5. zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego, jeżeli wymaga go ośrodek adopcyjny lub sąd;
6. opinię organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, opinie ze szkoły, poradni lub od specjalistów, jeżeli pokazują sytuację dziecka;
7. dokumenty z ośrodka adopcyjnego, w szczególności opinię kwalifikacyjną, a gdy jest wymagana — świadectwo ukończenia szkolenia.

Kandydaci do przysposobienia co do zasady muszą posiadać opinię kwalifikacyjną i świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny. Obowiązek szkolenia nie dotyczy jednak m.in. kandydatów sprawujących nad dzieckiem rodzinną pieczę zastępczą, z wyjątkiem szczególnych przypadków tymczasowego powierzenia funkcji rodziny zastępczej bez spełnienia warunków szkoleniowych. Mimo zwolnienia ze szkolenia sąd i tak bada kwalifikacje osobiste oraz dobro dziecka.

Rozprawa i rola sądu

Sąd opiekuńczy orzeka o przysposobieniu po przeprowadzeniu rozprawy. Na rozprawę wzywa przysposabiających oraz osoby, których zgoda jest potrzebna. W praktyce oznacza to, że jeżeli ojciec nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej i jego zgoda jest wymagana, sąd powinien umożliwić mu złożenie oświadczenia przed sądem.

Sąd przed wydaniem orzeczenia występuje o opinię do ośrodka adopcyjnego, a gdy wymaga tego dobro dziecka, może zasięgnąć opinii innej specjalistycznej placówki. Dziecko, które ukończyło 13 lat, musi wyrazić zgodę na przysposobienie. Dziecko młodsze, jeżeli może pojąć znaczenie przysposobienia, powinno zostać wysłuchane. W przypadku 7-letniego dziecka sąd może więc chcieć poznać jego sytuację i więź z rodziną zastępczą w sposób dostosowany do wieku.

W sprawie o przysposobienie nie pobiera się opłaty od wniosku. Trzeba jednak liczyć się z kosztami uzyskania dokumentów, odpisów aktów stanu cywilnego, zaświadczeń lub ewentualnej pomocy prawnej przy przygotowaniu wniosku.

Skutki przysposobienia

Po prawomocnym orzeczeniu przysposobienia powstaje między dzieckiem a przysposabiającymi taki stosunek jak między dzieckiem a rodzicami. Co do zasady ustaje dotychczasowa władza rodzicielska rodziców biologicznych oraz wynikające z niej prawa i obowiązki. Sąd może również rozstrzygać kwestie nazwiska, a w określonych przypadkach także imienia dziecka.

Dla biologicznego ojca oznacza to, że po przysposobieniu nie będzie już wykonywał władzy rodzicielskiej, a dotychczasowe kontakty oparte na wcześniejszym orzeczeniu nie będą funkcjonować tak jak przed adopcją. Dlatego jego zgoda powinna być świadoma, dobrowolna i złożona po zrozumieniu konsekwencji prawnych.

Warto również pamiętać, że przysposobienie wpływa na obowiązki alimentacyjne i relacje rodzinne. Jeżeli temat dotyczy skutków adopcji po stronie obowiązku utrzymania dziecka, pomocny może być także materiał o alimentach na dziecko przysposobione przez nowego męża matki.

FAQ

Czy rodzina zastępcza może adoptować dziecko, którym opiekuje się od lat?

Tak, jest to możliwe, jeżeli przysposobienie jest zgodne z dobrem dziecka, kandydaci spełniają wymagania i uzyskają pozytywną ocenę. Samo wieloletnie sprawowanie pieczy zastępczej jest bardzo ważnym argumentem, ale nie zastępuje orzeczenia sądu.

Czy ojciec biologiczny może wskazać rodzinę zastępczą do adopcji?

Może wyrazić zgodę na przysposobienie w sprawie sądowej, ale wskazanie konkretnej osoby przysposabiającej jest obecnie ograniczone do osób wymienionych w art. 119^1a K.r.o. Jeżeli rodzina zastępcza nie mieści się w tych kategoriach, sprawę należy prowadzić jako wniosek o przysposobienie z udziałem ośrodka adopcyjnego.

Czy potrzebna jest osobna sprawa o pozbawienie ojca władzy rodzicielskiej?

Nie zawsze. Jeżeli ojciec ma władzę rodzicielską ograniczoną, ale zgadza się na adopcję i złoży zgodę przed sądem, osobna sprawa o pozbawienie władzy rodzicielskiej zwykle nie jest konieczna. Może być potrzebna, gdy ojciec zgody nie wyraża albo jego sytuacja wymaga odrębnej oceny.

Czy pisemna zgoda ojca wystarczy?

Pisemne oświadczenie może pomóc w przygotowaniu sprawy, ale zasadnicza zgoda powinna zostać złożona przed sądem. Sąd musi mieć pewność, że ojciec działa dobrowolnie, świadomie i rozumie skutki przysposobienia.

Czy dziecko musi zgodzić się na adopcję?

Dziecko, które ukończyło 13 lat, musi wyrazić zgodę na przysposobienie. Młodsze dziecko powinno zostać wysłuchane, jeżeli potrafi zrozumieć znaczenie adopcji. Sąd zawsze bierze pod uwagę dobro dziecka i jego sytuację emocjonalną.

Czy wniosek o przysposobienie jest płatny?

Nie. Od wniosku o przysposobienie dziecka nie pobiera się opłaty sądowej. Mogą natomiast pojawić się koszty uzyskania dokumentów, zaświadczeń, odpisów aktów stanu cywilnego lub pomocy prawnej.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest to, że zgoda ojca biologicznego może ułatwić postępowanie, ale nie należy mylić jej z adopcją ze wskazaniem w obecnym, ograniczonym znaczeniu. Jeżeli rodzina zastępcza nie jest krewnymi rodziców dziecka ani małżonkiem jednego z rodziców, wskazanie przez ojca nie będzie samodzielną podstawą adopcji ze wskazaniem.

Rodzina zastępcza może jednak złożyć wniosek o przysposobienie i wykazywać, że adopcja jest najlepszym rozwiązaniem dla dziecka. Kluczowe będą dokumenty z dotychczasowej pieczy, stanowisko ojca, status prawny matki, opinia ośrodka adopcyjnego oraz ocena sądu, czy przysposobienie odpowiada dobru dziecka.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 114, art. 114¹, art. 115, art. 117, art. 118, art. 119, art. 119¹, art. 119^1a, art. 119², art. 120 i art. 123.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 585, art. 585¹, art. 585², art. 586 i art. 588.
3. Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - Dz.U. 2011 nr 149 poz. 887, w szczególności art. 169, art. 170, art. 172 i art. 172a.
4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398, w szczególności art. 95 ust. 1 pkt 2.
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1983 r., sygn. akt IV CR 245/83.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1969 r., sygn. akt II CR 465/69.