Zdrada w separacji a rozwód z orzeczeniem o winie

Czy nowy związek w separacji zawsze oznacza winę?

Nie. Sam fakt rozpoczęcia nowej relacji w czasie separacji nie oznacza automatycznie, że sąd orzeknie rozwód z winy tego małżonka. W sprawie rozwodowej najważniejsze jest ustalenie przyczyn zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego. Jeżeli rozkład nastąpił wcześniej, a nowy związek pojawił się dopiero po faktycznym rozstaniu, związek ten może nie mieć decydującego znaczenia dla winy.

Inaczej będzie wtedy, gdy relacja z inną osobą zaczęła się jeszcze w czasie realnego pożycia małżeńskiego, doprowadziła do zerwania więzi między małżonkami albo pogłębiła kryzys w taki sposób, że przekreśliła szanse na utrzymanie małżeństwa. Wówczas zdrada może być istotnym argumentem w sprawie o rozwód z orzeczeniem o winie.

Trzeba też pamiętać, że małżeństwo trwa aż do prawomocnego rozwodu. Separacja faktyczna ani rozdzielność majątkowa podpisana u notariusza nie są rozwodem. Nie przesądzają więc same przez się o braku winy, ale mogą pomóc wykazać, że wspólne pożycie ustało wcześniej.

Kiedy sąd orzeka rozwód z winy małżonka?

Przy rozwodzie sąd bada, czy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Zupełny rozkład oznacza ustanie trzech podstawowych więzi: uczuciowej, fizycznej i gospodarczej. Trwałość oznacza, że w świetle okoliczności sprawy nie ma realnych widoków na powrót małżonków do wspólnego życia.

Jeżeli choć jeden z małżonków domaga się orzeczenia winy, sąd ustala, który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Winą mogą być objęte m.in. zdrada, przemoc, nadużywanie alkoholu, uporczywe zaniedbywanie rodziny, opuszczenie małżonka, brak lojalności lub inne zachowania sprzeczne z obowiązkami małżeńskimi. Nie wystarczy jednak samo wykazanie nagannego zachowania. Trzeba jeszcze powiązać je z rozkładem pożycia.

Jeżeli sąd uzna, że małżonek żądający rozwodu jest wyłącznie winny rozkładu pożycia, rozwód może nie zostać orzeczony, gdy drugi małżonek nie wyrazi zgody, chyba że odmowa zgody byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. To ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy jedna strona chce rozwodu, a druga konsekwentnie się temu sprzeciwia.

Nieformalna separacja a zdrada małżeńska

Separacja nieformalna, nazywana też faktyczną, polega na tym, że małżonkowie żyją osobno, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa, nie współżyją i nie utrzymują relacji typowej dla małżeństwa, ale nie mają sądowego orzeczenia separacji. Taki stan może trwać wiele miesięcy albo lat.

Jeżeli w chwili rozpoczęcia nowego związku pożycie małżeńskie było już całkowicie zerwane, sąd powinien ocenić, czy nowa relacja rzeczywiście wywołała rozpad małżeństwa. Jeżeli do rozpadu doszło wcześniej z innych powodów, późniejsze wejście w związek może być potraktowane jako następstwo rozstania, a nie jego przyczyna.

Nie oznacza to jednak, że można z góry wykluczyć ryzyko sporu o winę. Drugi małżonek może twierdzić, że rozkład pożycia nie był jeszcze trwały, istniała szansa na powrót do małżeństwa albo że nowa relacja ujawniła wcześniejszą zdradę. Dlatego znaczenie mają konkretne daty, dokumenty i świadkowie.

Separacja sądowa bez orzekania o winie a późniejszy rozwód

Separacja sądowa jest odrębnym postępowaniem od rozwodu. Do orzeczenia separacji wystarczy zupełny rozkład pożycia; przy rozwodzie rozkład musi być zarówno zupełny, jak i trwały. Choć separacja wywołuje wiele skutków podobnych do rozwodu, małżeństwo nadal istnieje, a małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć nowego małżeństwa. Jeżeli małżonkowie uzyskali separację bez orzekania o winie, nie oznacza to automatycznie, że późniejszy rozwód również będzie bez winy. Powiązany problem omawia artykuł o udział małżonka w rozprawie.

W sprawie o rozwód sąd może ponownie badać przyczyny rozpadu małżeństwa, zwłaszcza gdy jeden z małżonków zażąda orzeczenia winy. Wcześniejsza separacja bez winy jest ważną okolicznością, bo pokazuje, że pożycie już wcześniej było zerwane, ale nie zamyka drugiemu małżonkowi drogi do podnoszenia zarzutów dotyczących okresu przed separacją albo po niej.

Nowy związek nawiązany po prawomocnej separacji sądowej może mieć mniejsze znaczenie dla winy, jeżeli separacja była skutkiem wcześniejszego rozpadu małżeństwa. Może jednak stać się przedmiotem sporu, jeśli druga strona będzie wykazywała, że relacja rozpoczęła się wcześniej albo faktycznie uniemożliwiła pojednanie.

Jakie znaczenie ma rozdzielność majątkowa?

Podpisanie aktu notarialnego ustanawiającego rozdzielność majątkową nie jest równoznaczne z separacją ani rozwodem. Nie przesądza też o winie za rozkład pożycia. Może natomiast stanowić jeden z dowodów, że małżonkowie już wcześniej oddzielili swoje sprawy majątkowe i funkcjonowali osobno. Jeżeli problem dotyczy również rozliczeń między małżonkami, warto osobno sprawdzić, jak wygląda separacja a podział majątku.

W praktyce rozdzielność majątkowa ma znaczenie pomocnicze. Sąd i tak będzie badał, czy ustały więzi osobiste i fizyczne, czy małżonkowie mieszkali razem, czy prowadzili wspólne gospodarstwo, czy podejmowali próby pojednania oraz kiedy pojawiła się nowa osoba w życiu jednego z małżonków.

Jak przygotować się do sprawy o rozwód bez orzekania o winie?

Rozwód bez orzekania o winie wymaga zgody obojga małżonków. Jeżeli drugi małżonek żąda winy, sąd co do zasady będzie musiał tę winę badać. W takiej sytuacji celem nie jest samo twierdzenie, że nowy związek nie ma znaczenia, lecz wykazanie, że rozkład pożycia nastąpił wcześniej i z innych przyczyn.

Przydatne mogą być dowody potwierdzające osobne zamieszkiwanie, brak wspólnego gospodarstwa, brak więzi fizycznej i emocjonalnej, wcześniejszą korespondencję o rozstaniu, dokumenty dotyczące rozdzielności majątkowej, zeznania świadków oraz wcześniejsze orzeczenie o separacji. Jeżeli problemem jest także brak zgody na rozwód, warto zapoznać się z sytuacją, w której małżonek nie zgadza się na rozwód.

W pozwie i w toku sprawy należy unikać niespójnych twierdzeń. Jeżeli małżonek najpierw wskazuje, że małżeństwo rozpadło się dopiero niedawno, a jednocześnie twierdzi, że od kilku lat nie było żadnego pożycia, druga strona może wykorzystać taką sprzeczność przeciwko niemu.

FAQ

Podsumowanie

Zdrada lub nowy związek w czasie separacji nie są oceniane w oderwaniu od historii małżeństwa. Najważniejsze jest ustalenie, czy w chwili rozpoczęcia nowej relacji małżeństwo już faktycznie się rozpadło, czy też relacja ta dopiero doprowadziła do rozpadu. To właśnie związek przyczynowy między zachowaniem małżonka a rozkładem pożycia decyduje o znaczeniu zdrady w sprawie o winę.

W praktyce osoba pozostająca w separacji faktycznej albo sądowej powinna przygotować się na wykazanie daty i przyczyn rozpadu pożycia. Im dokładniej można udowodnić, że więzi małżeńskie ustały przed rozpoczęciem nowego związku, tym większa szansa na ograniczenie znaczenia tego zarzutu w sprawie rozwodowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 23, art. 56, art. 57, art. 61¹, art. 61³ i art. 61⁴ - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1949 r., sygn. akt Wa.C.103/49.