Koszty komornicze przy alimentach – kto je płaci?

Czy komornik może pomniejszyć przelew z alimentów?

Tak, w praktyce może się zdarzyć, że rodzic uprawniony do odbioru alimentów otrzyma od komornika kwotę niższą niż wynika z wyroku lub ugody. Nie oznacza to jednak, że dziecko prawnie ponosi koszty komornicze. Opłata egzekucyjna za egzekucję świadczeń pieniężnych obciąża dłużnika, czyli osobę zobowiązaną do zapłaty alimentów.

Różnica wynika z technicznego sposobu rozliczania pieniędzy uzyskanych w egzekucji. Jeżeli komornik ściągnie od dłużnika kwotę wystarczającą zarówno na alimenty, jak i na opłatę egzekucyjną oraz wydatki, wierzyciel powinien otrzymać należne alimenty. Jeżeli jednak udało się uzyskać tylko część środków, z tej samej puli rozliczane są także koszty egzekucyjne. Dlatego przelew do wierzyciela może być mniejszy, a pozostała część alimentów nadal powinna być wykazywana jako zaległość dłużnika.

Ważne jest więc odróżnienie dwóch rzeczy: kwoty pobranej od dłużnika oraz kwoty przekazanej wierzycielowi. Dług alimentacyjny powinien zmniejszać się przede wszystkim o to, co faktycznie zostało przekazane na rzecz uprawnionego, a nie o część zatrzymaną na koszty komornicze.

Ile obecnie wynosi opłata komornicza przy alimentach?

W aktualnym stanie prawnym nie stosuje się już do nowych spraw dawnej zasady 15% albo 8% z uchylonej ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Obecnie podstawą jest ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych.

W egzekucji świadczeń pieniężnych, w tym zaległych i bieżących alimentów, komornik ściąga od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 10% wartości wyegzekwowanego świadczenia. Jeżeli dłużnik w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji wpłaci całość lub część należności do rąk komornika albo na rachunek bankowy komornika, opłata od tej wpłaty wynosi 3%.

Przykładowo: jeżeli komornik wyegzekwuje od dłużnika 1000 zł alimentów, podstawowa opłata egzekucyjna wyniesie 100 zł. Jeżeli dłużnik szybko wpłaci tę kwotę bezpośrednio komornikowi w terminie miesiąca od zawiadomienia, opłata od tej wpłaty wyniesie 30 zł. Do rozliczenia mogą dojść także niezbędne wydatki, na przykład koszty korespondencji, uzyskania informacji lub innych czynności przewidzianych w ustawie.

Jeżeli sprawa egzekucyjna została wszczęta przed 1 stycznia 2019 r. i nie została zakończona, trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy przejściowe. W takich starszych postępowaniach mogą mieć znaczenie przepisy dotychczasowe, dlatego sama informacja o potrąceniu 15% nie wystarczy do oceny, czy komornik działa prawidłowo.

Dlaczego alimenty wpływają w niższej kwocie?

Najczęstsza przyczyna jest prosta: komornikowi nie udało się uzyskać od dłużnika pełnej kwoty potrzebnej do pokrycia alimentów i kosztów egzekucji. Zgodnie z kolejnością zaspokajania należności z kwoty uzyskanej z egzekucji w pierwszej kolejności zaspokaja się koszty egzekucyjne, a następnie wymagalne należności alimentacyjne. Alimenty mają więc bardzo wysokie pierwszeństwo, ale nie wyprzedzają samych kosztów egzekucji.

Jeżeli z pensji, rachunku bankowego albo innego składnika majątku dłużnika udało się pobrać tylko ograniczoną kwotę, komornik rozlicza ją zgodnie z przepisami. W efekcie do rodzica reprezentującego dziecko trafia mniej pieniędzy, ale niewypłacona część nie powinna znikać z rozliczenia. Powinna pozostać jako zaległość alimentacyjna, którą komornik dalej egzekwuje od dłużnika.

Inaczej mówiąc: problem nie polega na tym, że dziecko ma ponieść koszt komornika. Problem polega na tym, że w egzekucji częściowej najpierw trzeba rozliczyć koszty postępowania, a dopiero pozostała część środków trafia do wierzyciela alimentacyjnego.

Co sprawdzić w kancelarii komorniczej?

Jeżeli otrzymywane przelewy są niższe niż zasądzone alimenty, warto poprosić komornika o szczegółowe rozliczenie. Wierzyciel może sprawdzić, jaka kwota została pobrana od dłużnika, jaka kwota została przekazana wierzycielowi, ile wyniosła opłata egzekucyjna, jakie wydatki rozliczono oraz jaka zaległość pozostaje do dalszej egzekucji.

Od 2024 r. ustawa o kosztach komorniczych wyraźnie przewiduje, że na wniosek strony komornik wydaje postanowienie w przedmiocie ustalenia wysokości opłat egzekucyjnych dotąd od niej ściągniętych jako należnych w sprawie. Niezależnie od tego przy zakończeniu albo umorzeniu postępowania komornik powinien ustalić wysokość opłat ściągniętych i należnych.

W praktyce warto złożyć krótki pisemny wniosek o rozliczenie sprawy, wskazując numer sygnatury komorniczej. Można poprosić o wykaz wpłat od dłużnika, potrąconych kosztów, kwot przekazanych wierzycielowi oraz aktualnego salda zaległości alimentacyjnej.

Czy można zaskarżyć potrącenie kosztów?

Jeżeli problem dotyczy samego sposobu rozliczenia pieniędzy, należy najpierw ustalić, czy komornik wydał postanowienie dotyczące kosztów albo czy chodzi o konkretną czynność, na przykład podział wyegzekwowanej kwoty. W zależności od sytuacji możliwa może być skarga na czynność komornika. Co do zasady wnosi się ją w terminie tygodnia od dnia dokonania czynności, zawiadomienia o czynności albo od dnia, w którym strona dowiedziała się o czynności.

Skarga powinna wskazywać, co dokładnie jest kwestionowane: wysokość opłaty, zastosowaną stawkę, błędne saldo zadłużenia, nieprawidłowe zaliczenie wpłat albo brak przekazania informacji o rozliczeniu. Samo niezadowolenie z tego, że koszty egzekucyjne są rozliczane przed alimentami, zwykle nie wystarczy. Trzeba wykazać konkretną nieprawidłowość.

Jeżeli pojawia się nadpłata u komornika, trzeba ustalić, czy wynika ona z podwójnej zapłaty, wpłaty dokonanej bezpośrednio do wierzyciela, późniejszego obniżenia alimentów czy błędnego księgowania. W takich sprawach szczególnie ważne są daty wpłat, tytuły przelewów i treść orzeczenia sądu.

Spłata długu alimentacyjnego a dalsza egzekucja

Jeżeli dłużnik spłacił zaległość alimentacyjną, nie zawsze oznacza to automatyczne zakończenie egzekucji. Komornik może nadal prowadzić egzekucję alimentów bieżących, jeżeli wierzyciel nie cofnie wniosku albo jeżeli tytuł wykonawczy obejmuje świadczenia powtarzające się. Trzeba też rozliczyć koszty egzekucyjne.

Przy umorzeniu egzekucji na wniosek wierzyciela w sprawach o świadczenia powtarzające się ustawa przewiduje szczególne zasady opłaty od świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. W wielu sytuacjach obciąża ona dłużnika, ale szczegóły zależą od przyczyny umorzenia, daty zapłaty i tego, czy doszło do porozumienia po wszczęciu egzekucji.

Dlatego po zapłacie długu alimentacyjnego warto ustalić z wierzycielem i komornikiem, czy egzekucja ma obejmować nadal alimenty bieżące, czy tylko rozliczenie kosztów, czy też powinna zostać zakończona.

FAQ

Czy komornik może zabrać część alimentów na swoje koszty?

Komornik nie obciąża kosztami dziecka jako uprawnionego do alimentów. Opłata egzekucyjna obciąża dłużnika. Jeżeli jednak od dłużnika udało się wyegzekwować tylko część pieniędzy, z tej kwoty rozlicza się także koszty egzekucyjne, więc przelew do wierzyciela może być niższy.

Czy obecnie komornik może pobierać 15% przy alimentach?

W nowych sprawach podstawowa stawka wynosi 10%, a przy szybkiej wpłacie dłużnika do komornika w terminie miesiąca może wynosić 3%. Stawka 15% pochodzi ze starszych przepisów i może mieć znaczenie tylko przy ocenie bardzo starych, niezakończonych postępowań objętych przepisami przejściowymi.

Czy dłużnik może twierdzić, że zapłacił całość, skoro komornik pobrał pieniądze?

Nie powinien tak twierdzić, jeżeli część pobranych pieniędzy została przeznaczona na koszty egzekucyjne, a nie na alimenty. Dług alimentacyjny powinien być rozliczany według kwot faktycznie zaspokajających wierzyciela alimentacyjnego.

Jak sprawdzić, czy komornik prawidłowo potrąca koszty?

Najlepiej złożyć pisemny wniosek o szczegółowe rozliczenie sprawy. Warto poprosić o wskazanie kwot pobranych od dłużnika, opłat i wydatków, kwot przekazanych wierzycielowi oraz aktualnego salda zaległości.

Czy można złożyć skargę na rozliczenie komornika?

Tak, jeżeli rozliczenie jest błędne albo komornik zastosował niewłaściwą stawkę, niewłaściwie zaliczył wpłaty lub nieprawidłowo ustalił saldo zadłużenia. Termin na skargę na czynność komornika jest co do zasady tygodniowy, dlatego nie warto zwlekać po otrzymaniu informacji o rozliczeniu.

Czy po spłacie zaległości egzekucja alimentów kończy się automatycznie?

Nie zawsze. Egzekucja może nadal obejmować alimenty bieżące albo koszty egzekucyjne. Jeżeli strony chcą zakończyć postępowanie, trzeba ustalić, czy wierzyciel składa wniosek o umorzenie i jakie będą skutki kosztowe takiego wniosku.

Podsumowanie

Koszty komornicze przy egzekucji alimentów co do zasady obciążają dłużnika, ale przy częściowej skuteczności egzekucji mogą realnie zmniejszyć kwotę przelewu otrzymywaną przez rodzica działającego w imieniu dziecka. Nie oznacza to, że dziecko traci prawo do pozostałej części alimentów. Niezaspokojona część powinna pozostać w saldzie zaległości i być dalej egzekwowana.

Najważniejsze jest uzyskanie jasnego rozliczenia: ile pobrano od dłużnika, ile przekazano wierzycielowi, ile wyniosły koszty i jaka zaległość nadal istnieje. Jeżeli komornik stosuje nieaktualną stawkę, błędnie zalicza wpłaty albo nie wykazuje pełnego zadłużenia, warto szybko podjąć działania formalne.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 377 – Dziennik Ustaw
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 767 oraz art. 1025 – ISAP Sejm
3. Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych – ISAP Sejm