Kredyt hipoteczny po rozwodzie – jak uwolnić się od odpowiedzialności?

Podział majątku a odpowiedzialność za kredyt hipoteczny

Po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej byli małżonkowie mogą podzielić majątek wspólny. Mieszkanie obciążone kredytem hipotecznym może zostać przyznane jednemu z nich, często z obowiązkiem spłaty udziału drugiej strony. Taki podział rozstrzyga jednak przede wszystkim o własności majątku, a nie o tym, kto pozostaje dłużnikiem banku.

Jeżeli oboje małżonkowie podpisali umowę kredytu, to dla banku nadal pozostają stronami tej umowy, chyba że bank wyraźnie zgodzi się na zmianę dłużnika albo zwolnienie jednego z nich z odpowiedzialności. Oznacza to, że bank może żądać spłaty także od osoby, która po rozwodzie nie jest już właścicielem mieszkania. W praktyce wynika to z umowy kredytowej i z zasad odpowiedzialności kilku dłużników, zwłaszcza gdy kredytobiorcy odpowiadają solidarnie.

Hipoteka na nieruchomości jest zabezpieczeniem rzeczowym banku, ale nie zastępuje odpowiedzialności osobistej kredytobiorców. Bank może więc korzystać z zabezpieczenia hipotecznego, a jednocześnie dochodzić zapłaty od osób, które podpisały umowę kredytu. Dlatego samo przeniesienie własności mieszkania na byłą żonę lub byłego męża nie wystarcza, aby drugi małżonek przestał odpowiadać za dług.

Czy bank musi odłączyć byłego małżonka od kredytu?

Bank nie ma obowiązku zwolnić współkredytobiorcy tylko dlatego, że doszło do rozwodu, rozdzielności majątkowej albo podziału majątku. Zwolnienie z długu albo przejęcie długu wymaga zgody wierzyciela, czyli banku. Zgodnie z Kodeksem cywilnym osoba trzecia może wstąpić na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony, ale przejęcie długu następuje na podstawie umowy i zgody właściwych stron. Umowa o przejęcie długu oraz zgoda wierzyciela powinny być zawarte na piśmie.

W opisanej sytuacji była żona może być właścicielką mieszkania i może faktycznie spłacać raty, ale bank nadal może odmówić zwolnienia byłego męża, jeżeli uzna, że jej zdolność kredytowa jest niewystarczająca. Sąd nie zastąpi banku w ocenie ryzyka kredytowego i co do zasady nie może nakazać bankowi usunięcia jednego kredytobiorcy z umowy, jeżeli bank nie wyraża na to zgody.

Inaczej wygląda relacja między byłymi małżonkami. Jeżeli w akcie notarialnym, ugodzie albo orzeczeniu o podziale majątku była żona zobowiązała się przejąć ciężar kredytu lub zwolnić byłego męża z ekonomicznych skutków długu, takie postanowienie może być podstawą roszczeń między byłymi małżonkami. Nie wiąże ono jednak banku, dopóki bank nie zaakceptuje przejęcia długu.

Sposób spłaty kredytu i możliwe rozwiązania

Jeżeli bank odmówił zwolnienia jednego z byłych małżonków z kredytu, warto poprosić bank o pisemne wskazanie, jakie warunki musiałyby zostać spełnione. Czasem rozwiązaniem jest podwyższenie zdolności kredytowej osoby przejmującej mieszkanie, dołączenie nowego współkredytobiorcy, ustanowienie dodatkowego zabezpieczenia, refinansowanie kredytu w innym banku albo sprzedaż nieruchomości i całkowita spłata zadłużenia.

W praktyce możliwe są następujące warianty: aneks do umowy kredytowej i zwolnienie jednego kredytobiorcy, przejęcie długu przez byłego małżonka za zgodą banku, nowy kredyt zaciągnięty tylko przez właściciela mieszkania, sprzedaż lokalu oraz spłata banku z ceny sprzedaży, dodatkowe poręczenie albo dodatkowa hipoteka. Każde z tych rozwiązań wymaga analizy umowy kredytu, aktualnego salda zadłużenia, wartości mieszkania i zdolności kredytowej osoby, która ma przejąć ciężar spłaty.

Jeżeli problemem jest ryzyko, że była żona przestanie płacić raty, warto zawrzeć osobne porozumienie regulujące terminy płatności, obowiązek przekazywania potwierdzeń przelewów, obowiązek utrzymywania ubezpieczeń, zasady kontaktu z bankiem oraz konsekwencje opóźnień. Takie porozumienie nie blokuje roszczeń banku, ale może ułatwić późniejsze dochodzenie zwrotu pieniędzy od byłego małżonka.

W sprawach dotyczących mieszkania z kredytem po rozwodzie warto osobno ocenić ryzyko niepłacenia rat kredytu po rozwodzie oraz zasady, według których ustala się spłatę wspólnego kredytu.

Jeżeli problem dotyczy zabezpieczenia interesów po rozwodzie, trzeba też sprawdzić, jak zadbać o zabezpieczenie interesów kredytowych. W sytuacjach, w których strony rozważają zmianę zabezpieczenia, osobne znaczenie może mieć przeniesienie hipoteki na inną nieruchomość.

Czy można pozwać byłą żonę albo byłego męża?

Pozew przeciwko byłemu małżonkowi może mieć sens, ale trzeba dobrze określić roszczenie. Najczęściej nie będzie to pozew o nakazanie bankowi zwolnienia z kredytu, bo bank nie jest związany ustaleniami między byłymi małżonkami. Można natomiast rozważać roszczenia wynikające z umowy podziału majątku, aktu notarialnego, ugody albo z faktu, że jeden z dłużników spłacił za drugiego raty kredytu.

Jeżeli były małżonek zobowiązał się ponosić cały ciężar kredytu, a mimo to raty płaci druga strona, podstawą żądania zwrotu mogą być postanowienia tej umowy oraz przepisy o rozliczeniach między współdłużnikami. Jeżeli nie ma jasnych ustaleń, punkt wyjścia może stanowić zasada, że dłużnik solidarny, który spełnił świadczenie, może żądać zwrotu od współdłużnika w zakresie wynikającym z ich wewnętrznego stosunku prawnego, a gdy nic innego z niego nie wynika, w częściach równych. Powiązany problem omawia artykuł o były małżonek nie spłaca wspólnego kredytu.

Warto pamiętać, że roszczenie o zwrot rat powstaje zwykle wtedy, gdy dana rata została faktycznie zapłacona. Sam lęk przed przyszłym zaprzestaniem spłaty przez byłą żonę nie zawsze wystarczy do skutecznego pozwu o zapłatę. Może natomiast uzasadniać próbę zawarcia dodatkowej umowy, ustanowienia zabezpieczenia albo wezwania byłego małżonka do wykonania obowiązków wynikających z wcześniejszych ustaleń.

Co zrobić, gdy mieszkanie nie należy już do Ciebie, ale kredyt nadal tak?

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, jakie dokumenty regulują sytuację: umowa kredytu, aneksy, akt ustanowienia rozdzielności majątkowej, akt przeniesienia własności, orzeczenie albo umowa o podziale majątku oraz korespondencja z bankiem. Z tych dokumentów powinno wynikać, czy była żona tylko przejęła własność mieszkania, czy także zobowiązała się wobec byłego męża do spłaty kredytu i zwolnienia go z ciężaru długu.

Następnie warto wystąpić do banku z konkretnym wnioskiem: o zwolnienie jednego kredytobiorcy, o wskazanie warunków takiego zwolnienia, o możliwość przystąpienia innej osoby do kredytu, o zmianę zabezpieczeń albo o zgodę na refinansowanie. Jeżeli bank odmawia, należy zadbać przynajmniej o wewnętrzne zabezpieczenie wobec byłego małżonka, np. umowę z terminem refinansowania, obowiązkiem sprzedaży mieszkania w razie opóźnień albo obowiązkiem zwrotu każdej raty zapłaconej przez drugiego kredytobiorcę.

Nie należy biernie czekać na problem. Opóźnienia w spłacie kredytu mogą prowadzić do wypowiedzenia umowy kredytowej, wpisów w bazach dłużników, negatywnej historii kredytowej, pozwu banku i egzekucji. Jeżeli bank dochodzi roszczeń od byłego małżonka, który nie jest właścicielem mieszkania, trzeba jednocześnie bronić się wobec banku i zabezpieczać roszczenia regresowe wobec osoby, która mieszkanie przejęła.

FAQ

Czy rozwód zwalnia z kredytu hipotecznego?

Nie. Rozwód nie zmienia automatycznie umowy kredytu. Jeżeli oboje małżonkowie byli kredytobiorcami, nadal odpowiadają wobec banku, dopóki bank nie zgodzi się na zmianę umowy albo kredyt nie zostanie spłacony.

Czy przeniesienie mieszkania na byłą żonę usuwa mnie z kredytu?

Nie usuwa automatycznie. Przeniesienie własności mieszkania może skutkować tym, że nie jesteś już właścicielem lokalu, ale nadal możesz być dłużnikiem osobistym banku z tytułu umowy kredytowej.

Czy można zmusić bank do odłączenia współkredytobiorcy?

Co do zasady nie. Bank ocenia ryzyko kredytowe i może odmówić zwolnienia jednej osoby z długu. Wyjątki mogą wynikać z bardzo szczególnych okoliczności albo z błędów w dokumentacji, ale w typowej sprawie potrzebna jest zgoda banku.

Co mogę zrobić, gdy była żona przestanie płacić raty?

Trzeba szybko skontaktować się z bankiem, ustalić wysokość zaległości i zabezpieczyć dowody wpłat. Jeżeli zapłacisz raty za byłego małżonka, możesz dochodzić od niego zwrotu według zasad wynikających z umowy, podziału majątku albo przepisów o rozliczeniach między współdłużnikami.

Czy warto zawrzeć dodatkową umowę z byłym małżonkiem?

Tak, zwłaszcza gdy bank nie zgadza się na zwolnienie z kredytu. Umowa powinna określać, kto płaci raty, jak dokumentuje płatności, co dzieje się przy opóźnieniach, czy mieszkanie ma zostać sprzedane oraz w jakim terminie były małżonek ma podjąć próbę refinansowania.

Podsumowanie

Kredyt hipoteczny po rozwodzie jest problemem nie tylko majątkowym, ale przede wszystkim umownym. Jeżeli oboje małżonkowie podpisali umowę kredytu, podział majątku i przeniesienie własności mieszkania na jedną osobę nie wystarczą do zwolnienia drugiej z odpowiedzialności wobec banku. Do usunięcia współkredytobiorcy potrzebna jest zgoda banku i odpowiednia pisemna zmiana umowy.

Jeżeli bank nie zgadza się na zwolnienie z długu, warto negocjować alternatywy: refinansowanie, sprzedaż nieruchomości, dodatkowe zabezpieczenia albo przystąpienie innej osoby do kredytu. Równocześnie należy zadbać o rozliczenia z byłym małżonkiem, zwłaszcza gdy to on otrzymał mieszkanie i zobowiązał się spłacać kredyt.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 366, art. 370, art. 376 oraz art. 519-523.
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 46 i art. 58 § 3.
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt III CZP 21/18 - orzeczenie SN.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. akt II CSK 680/17 - orzeczenie SN.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1997 r., sygn. akt I CKU 78/96.
6. Uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego, sygn. akt III CZP 40/83.