Darowizna nieruchomości małoletniemu dziecku, czy była żona musi się zgodzić i jak uzyskać zgodę sądu?

Darowizna udziału w nieruchomości

Z uwagi na to, że jesteście Państwo po rozwodzie, pomiędzy Panem a byłą żoną ustał ustrój wspólnego majątku. Zatem odnosząc ten fakt do nieruchomości: ma Pan w tej nieruchomości 1/2 udziału jak i była małżonka. Może Pan dokonać darowizny na małoletnie dziecko swojego udziału w nieruchomości i nie potrzebuje Pan do tego zgody byłej żony, ale wymagana będzie zgoda sądu rodzinnego. Zgodnie z art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (K.c.): Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

Darowizna jest umową, której celem jest dokonanie na rzecz drugiej osoby „aktu szczodrobliwości, bez gospodarczego ekwiwalentu”. Pobudki tego aktu mogą być różne, od osobistych, w tym związanych z wdzięcznością za okazaną pomoc lub przysługę (tzw. darowizna remuneratoryjna – wynagradzająca), po pobudki altruistyczne czy moralne, aż po te uzasadnione względami gospodarczymi. Zobowiązanie darczyńcy wobec obdarowanego dotyczy świadczenia, które ma charakter nieodpłatny. Element ten kwalifikuje darowiznę jako czynność prawną pod tytułem darmowym, w konsekwencji świadczenie obdarowanego nie może mieć odpowiednika w świadczeniu drugiej strony, ani w chwili dokonania darowizny, ani w przyszłości. Biorąc powyższe pod uwagę, wskazać należy, że to Pan decyduje, czy chce dokonać darowizny i na czyją rzecz.

Kiedy do zarządu majątkiem dziecka włącza się sąd rodzinny?

Przejść teraz należy do regulacji zawartych w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (K.r.o.). Zgodnie z art. 101 § 1 K.r.o.: Rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Podkreślić przy tym należy, że rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. W tym miejscu odnieść należy się do wyroku Sądu Najwyższego z 16 listopada 1982 roku (sygn. akt I CR 234/82), w którym Sąd wskazał, że reprezentacja rodzica w sprawach majątkowych dziecka, jeśli obejmuje czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, wymaga umocowania udzielonego przez sąd opiekuńczy.

Jakie czynności przekraczają zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka?

W kontekście regulacji zawartej w art. 101 § 3 K.r.o. kluczowe znaczenie ma dokonanie podziału czynności zarządu majątkiem dziecka na czynności stanowiące czynności zwykłego zarządu majątkiem i czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu. Nie ma w kodeksie definicji, czym jest taka czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu, nie ma nawet przykładowego katalogu takich czynności. Jednakże zdefiniowanie określonej czynności w ramach jednej lub drugiej kategorii jest kluczowe z uwagi na konieczność uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego na każdą czynność przekraczającą zwykły zarząd. Podział ten nie jest identyczny z podziałem na czynności dotyczące istotnych spraw dziecka lub niemające takiego charakteru. Często charakteryzuje się czynności zwykłego zarządu jako „załatwianie przez rodziców bieżących spraw związanych ze zwykłym korzystaniem z przedmiotów wchodzących w skład majątku małoletniego, utrzymywanie ich w stanie niepogorszonym”.

W doktrynie prawa przyjmuje się , iż miernikami czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu są ciężar gatunkowy wykonywanej czynności, jej skutki dla majątku dziecka, wartość przedmiotu danej czynności oraz szeroko pojęte dobro dziecka i wzgląd na ochronę jego życiowych interesów. Nie jest jednak możliwe taksatywne wyliczenie czynności przekraczających zwykły zarząd z uwagi na dużą liczbę wchodzących w rachubę kryteriów oceny oraz konieczność uwzględnienia okoliczności każdego konkretnego przypadku. Ogólnie za czynności niemieszczące się w ramach zwykłego zarządu uważane są te wszystkie, które mogą, choćby tylko hipotetycznie, zagrażać naruszeniem majątkowych interesów dziecka.

Z kolei orzecznictwo sądowe wskazuje, że miernikiem czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu jest ciężar gatunkowy dokonywanej czynności, jej skutki w sferze majątku małoletniego, wartość przedmiotu danej czynności oraz szeroko pojęte dobro dziecka i ochrona jego interesów życiowych. Dla pełnej oceny przesłanek zakwalifikowania danej czynności jako przekraczającej zwykły zarząd zachodzi konieczność uwzględnienia okoliczności konkretnej sytuacji majątkowej dziecka. Kryteriami oceny takiej czynności są ciężar gatunkowy dokonywanej czynności, jej skutków w sferze majątku małoletniego, wartości przedmiotu danej czynności oraz szeroko pojęte dobro dziecka i ochrona jego interesów życiowych. Gdyby się okazało, że dokonanie określonej czynności sprowadzałoby dla dziecka znaczny uszczerbek majątkowy, byłoby to równoznaczne z koniecznością zakwalifikowania jej jako przekraczającej zakres zwykłego zarządu. Do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka zalicza się generalnie czynności, które mogły pozbawić i pozbawiły przysporzeń na majątek dziecka, i na wszelkie takie czynności, w tym procesowe, przedstawiciel ustawowy winien dysponować zezwoleniem sądu opiekuńczego. Sąd Najwyższy wskazuje wręcz, że przy kwalifikacji czynności prawnych dokonywanych przez przedstawicieli ustawowych małoletnich w aspekcie „zwykłego zarządu” taka sama czynność może w indywidualnych okolicznościach faktycznych danej sprawy, z uwagi na wartość majątku, cel, znaczenie, rodzaj i skutki czynności, mieścić się w zakresie zwykłego zarządu lub go przekraczać.

Wniosek do sądu rodzinnego o wyrażenie zgody na przekazanie dziecku w darowiźnie udziału w nieruchomości

W związku z powyższym musi Pan wystąpić do sądu rodzinnego z wnioskiem o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. We wniosku użyłabym następujących argumentów:

1. dziecko mieszka w tej nieruchomości, która ma być przedmiotem darowizny;
2. kredyt jest bieżąco spłacany i nie ma zagrożenia egzekucją;
3. nieruchomość to dobra inwestycja na przyszłość (stabilna inwestycja);
4. dzięki darowiźnie dziecko zyska majątek oraz zabezpieczenie na przyszłość.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1982 roku, sygn. akt I CR 234/82