Podział działalności gospodarczej między małżonków

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2015-08-19

Jesteśmy małżeństwem od 25 lat, nie mamy rozdzielności majątkowej. Mąż prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Moje pytanie dotyczy sposobów podziału majątku wspólnego, a w szczególności firmy męża. Jak może wyglądać podział firmy?

W podanych informacjach brak jednej istotnej – czy firma męża została założona w trakcie trwania wspólności i z majątku wspólnego, a nie np. z nakładów Pani męża, które posiadał przed zawarciem małżeństwa. Przyjmuję jednak, że działalność gospodarcza została założona w trakcie trwania małżeństwa (wspólności majątkowej).

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Na początku należy zaznaczyć, iż kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Stosownie do art. 31 § 1 K.r.o. – z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Zgodnie z art. 33 tej ustawy – „do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

To, z jakiego majątku pochodziły nakłady na działalność, będzie miało duże znaczenie, gdyż działalność gospodarcza to określone środki trwałe nabywane za środki pieniężne lub w innej formie.

Jeżeli przedsiębiorstwo w rozumieniu przedmiotowym zostało nabyte za środki pochodzące z majątku wspólnego, to wchodzi ono do majątku wspólnego i podlega podziałowi (ewentualnie środki uzyskane z jego sprzedaży). Niezależnie od tego kto by w nim pracował. Ponadto wszelkie dochody pochodzące z działalności, a uzyskane w trakcie trwania wspólności, stanowią majątek wspólny małżonków.

Nie ma znaczenia dla składu majątku wspólnego okoliczność, że to Pani mąż zarządzał działalnością oraz że nabywał przedmioty majątkowe „na firmę”. Przedsiębiorstwo nie należy do Pani, a wchodzi do majątku wspólnego.

Reasumując, przedsiębiorstwo (firma) oraz inne przedmioty majątkowe nabyte na potrzeby prowadzonej przez jednego z małżonków działalności gospodarczej ze środków pochodzących z majątku wspólnego, wejdą do majątku wspólnego i będą podlegały podziałowi w razie ustania wspólności (np. rozwód czy też separacja).

Kwestie rozliczeń w postępowaniu w sprawie o podział majątku zawsze są problematyczne, w szczególności gdy mamy do czynienia z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jednego z małżonków. Dzieje się tak, że w sytuacji gdy mamy do czynienia ze wspólnością majątkową, występują trzy masy majątkowe:

  • majątek osobisty Pani,
  • majątek osobisty męża,
  • majątek wspólny.

W trakcie małżeństwa dochodzi do mieszania się tych mas majątkowych i w pewnym momencie trudno już ustalić, do kogo należą poszczególne składniki.

Z przedsiębiorstwem (gdyż jednoosobowa działalność gospodarcza jest przedsiębiorstwem) jest podobnie.

Zgodnie z art. 55 zn. 1 Kodeksu cywilnego – przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników materialnych i niematerialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:

  1. oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
  2. własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
  3. prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
  4. wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
  5. koncesje, licencje i zezwolenia;
  6. patenty i inne prawa własności przemysłowej;
  7. majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
  8. tajemnice przedsiębiorstwa;
  9. księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Generalnie więc przedsiębiorstwo (samochody, inne środki trwałe) należy do majątku wspólnego. Tak więc w tym przypadku całe przedsiębiorstwo wejdzie do majątku wspólnego.

Jak już także wspominałem, wszelkie kwoty uzyskane w związku z prowadzoną działalnością, a znajdujące się na rachunku firmowym, będą należały do majątku wspólnego, tak więc idąc w ślad za powyższymi przepisami, spowoduje to, że wszystkie inwestycje w przedsiębiorstwo pochodzące z zysku należeć będą do majątku wspólnego i będą podlegały rozliczeniu.

Nie ma znaczenia na wejście majątku do wspólności fakt, że Pani nie pracowała w tej firmie. Ma to tylko takie znaczenie dla ewentualnej sprawy sądowej, że to najprawdopodobniej Pani mężowi zostanie przyznane przedsiębiorstwo ze spłatą dla Pani.

Oczywiście po ustaniu wspólności można podzielić majątek albo w umowie zawartej w zwykłej formie pisemnej (gdy do majątku nie wchodzi nieruchomość) albo w formie aktu notarialnego lub w braku zgody co do podziału – przed sądem.

Jeżeli więc działalność gospodarcza (przedsiębiorstwo) należy do majątku wspólnego, to przy podziale najpierw (jeżeli strony nie wycenią go polubownie) będzie podlegało wycenie, a następnie podziałowi (prawdopodobnie przez przyznanie działalności Pani mężowi, który prowadzi je dotychczas z odpowiednią spłatą na rzecz Pani).

Biegli wtedy dokonają wyceny całości przedsiębiorstwa. Poza tym przedsiębiorstwo to nie tylko środki trwałe, ale też inne aktywa i pasywa (np. długi, zobowiązania), które obrazują rzeczywistą sytuację firmy i od niej zależy decyzja, czy drugi współmałżonek będzie żądał podziału przy uwzględnieniu całego przedsiębiorstwa, czy tylko niektórych jego składników (np. nieruchomości i ruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa).

Jeżeli więc przedsiębiorstwo prosperuje korzystnie i są widoki na jego jeszcze lepsze prosperowanie w przyszłości, to biegli powinni wycenić całe przedsiębiorstwo oraz opracować prognozę zysków przedsiębiorstwa, która także będzie wpływać na jego wartość i spłatę.

Generalnie powinna Pani żądać podziału przedsiębiorstwa i żądania spłaty na Pani rzecz z połowy przedsiębiorstwa. Wynika to z tego, że zgodnie z art. 43 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z takim żądaniem tylko w wypadku, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji. Zaś przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Na podstawie powyższego artykułu należy stwierdzić, iż wyjątkiem od zasady równych udziałów małżonków w majątku wspólnym jest możliwość ustalenia innej wielkości tych udziałów, tj. nierównych udziałów.

Warunkiem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1) istnienie ważnych powodów i 2) przyczynienie się małżonków do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu.

Ustawa nie definiuje pojęcia „ważne powody”. Ogólnie mówiąc, rozumie się przez nie takie okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego przemawiają za nieprzyznaniem jednemu z małżonków korzyści z majątku wspólnego w takim zakresie, w jakim nie przyczynił się on do powstania tego majątku. Przy ocenie istnienia „ważnych powodów”, w rozumieniu art. 43 § 2, należy mieć na względzie całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli (postanowienie SN z 5 października 1974 r., III CRN 190/74, LexPolonica nr 322056).

Mimo że to Pani mąż prowadził działalność gospodarczą, to majątek ten i tak co do zasady powinien być dzielony po połowie.

Zgodnie z art. 566 Kodeksu postępowania cywilnego – w sprawie o podziale majątku wspólnego rozstrzyga sąd miejsca położenia majątku, a jeżeli jeden z małżonków zmarł – sąd spadku. Właściwy do rozpoznania wniosku jest sąd rejonowy.

We wniosku o podział majątku należy dokładnie określić składniki majątku podlegające podziałowi oraz przedstawić dowody prawa własności. Przede wszystkim do wniosku należy dołączyć odpis z księgi wieczystej, jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość.

W przypadku rzeczy ruchomych sądy w zasadzie nie wymagają specjalnych dokumentów. Jeżeli jednak dojdzie do sporu między małżonkami, konieczne będzie przedstawienie dowodów na poparcie swoich racji. Bardzo popularnym środkiem dowodowym jest przesłuchanie świadków wskazanych przez małżonków.

Wniosek powinien zawierać:

  • oznaczenie sądu, do którego jest skierowany, dane osobowe uczestników, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,
  • formułkę „wniosek o podział majątku wspólnego”,
  • określenie wartości majątku podlegającego podziałowi,
  • przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie oraz przedstawienie dowodów na poparcie tych okoliczności,
  • podpis wnioskodawcy albo jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika,
  • załączniki.

Wraz z wnioskiem o podział majątku należy sądowi przedstawić dokument, który potwierdza ustanie wspólności majątkowej, np. wyrok rozwodowy, małżeńską umowę majątkową (w formie notarialnej), wyrok sądu ustanawiający rozdzielność majątkową w trakcie małżeństwa.

Skład i wartość majątku ulegającego podziałowi ustala sąd. Skład majątku ustala się według stanu na dzień ustania wspólności majątkowej, zaś jego wartość według cen rynkowych z daty podziału.

Jeśli między małżonkami istnieje rozbieżność co do wartości majątku, niezbędne może się okazać powołanie biegłego. Dotyczy to głównie wyceny nieruchomości. Za opinie sporządzoną przez biegłego płacą małżonkowie.

Podejmując decyzję o sądowym podziale majątku, małżonkowie powinni liczyć się z następującymi kosztami:

  • opłata sądowa,
  • wynagrodzenie biegłego,
  • koszty apelacji (w razie niekorzystnego rozstrzygnięcia sprawy).

Opłatę sądową od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej pobiera się w wysokości stałej w kwocie 1000 zł. Jeżeli zaś wniosek zawiera zgodny projekt podziału tego majątku, opłata stała wynosi 300 zł.

Koszty wynagrodzenia biegłego mogą wahać się od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych (szczególnie jeśli pojawią się spory między małżonkami i trzeba będzie powołać kilku biegłych).

W postępowaniu o podział majątku każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Regulują to odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

Sprawy o podział majątku, w którego skład wchodzi spory majątek, są sprawami skomplikowanymi, dlatego sugeruję skorzystać z pomocy fachowego pełnomocnika, chyba że polubownie Państwo załatwicie te sprawy.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>



Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »