Uznanie zagranicznego rozwodu w Polsce

Uznanie zagranicznego rozwodu w Polsce – od czego zacząć?

Jeżeli obywatel polski rozwiódł się za granicą, samo zagraniczne orzeczenie nie zawsze automatycznie pojawi się w polskim akcie małżeństwa. W praktyce trzeba doprowadzić do wpisania w akcie małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwodzie. Dopiero wtedy polski rejestr stanu cywilnego będzie odzwierciedlał aktualny stan cywilny.

W opisanej sytuacji małżeństwo zostało zawarte w Norwegii, a następnie umiejscowione w polskim USC. Oznacza to, że w Polsce istnieje już akt małżeństwa. Skoro rozwód orzeczono w Norwegii 3 miesiące temu, kluczowe jest to, że Norwegia nie jest państwem członkowskim Unii Europejskiej, ale orzeczenie wydano po 1 lipca 2009 r. Takie orzeczenia są co do zasady uznawane w Polsce z mocy prawa na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Rozwód z państwa Unii Europejskiej a rozwód z Norwegii

W przypadku rozwodów orzeczonych w państwach Unii Europejskiej zasadą jest bezpośrednie uznawanie orzeczeń w Polsce na podstawie przepisów unijnych. Obecnie podstawowym aktem jest rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111, które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie nr 2201/2003. W typowej sprawie nie składa się więc wniosku o uznanie wyroku do polskiego sądu, lecz dokonuje się rejestracji rozwodu w USC.

Norwegia nie należy do Unii Europejskiej, dlatego nie stosuje się do niej unijnego trybu uznawania orzeczeń małżeńskich. Nie oznacza to jednak automatycznie konieczności prowadzenia sprawy przed polskim sądem. Od 1 lipca 2009 r. orzeczenia sądów państw obcych oraz rozstrzygnięcia innych właściwych organów państw obcych w sprawach cywilnych są w Polsce uznawane z mocy prawa, chyba że zachodzą ustawowe podstawy odmowy uznania.

Kiedy wystarczy wniosek do USC?

Jeżeli zagraniczny rozwód jest prawomocny i został wydany po 1 lipca 2009 r. przez sąd lub inny właściwy organ państwa spoza UE, w wielu sprawach wystarczy złożyć wniosek do kierownika urzędu stanu cywilnego o wpisanie wzmianki dodatkowej o rozwodzie. Właściwy będzie urząd stanu cywilnego, który przechowuje polski akt małżeństwa.

Jeżeli akt małżeństwa nie został wcześniej przeniesiony do polskiego rejestru stanu cywilnego, zwykle trzeba najpierw albo równolegle doprowadzić do transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa. Dopiero na takim akcie można wpisać wzmiankę o rozwodzie.

W opisanym stanie faktycznym akt małżeństwa został już umiejscowiony w polskim USC. Dlatego praktycznym pierwszym krokiem powinien być kontakt z tym właśnie USC i złożenie dokumentów potrzebnych do wpisania wzmianki o rozwodzie.

Jakie dokumenty dołączyć do wniosku?

Zakres dokumentów może się nieznacznie różnić w zależności od państwa wydania orzeczenia i praktyki danego USC, ale najczęściej trzeba przygotować:

• wniosek o wpisanie wzmianki dodatkowej o rozwodzie do aktu małżeństwa,
• oryginał zagranicznego orzeczenia, decyzji albo urzędowo poświadczony odpis dokumentu rozwodowego,
• dokument potwierdzający, że orzeczenie jest prawomocne albo ostateczne, jeżeli nie wynika to wprost z treści dokumentu,
• tłumaczenie przysięgłe dokumentów na język polski albo tłumaczenie sporządzone przez polskiego konsula,
• dowód uiszczenia opłaty skarbowej za wpisanie wzmianki dodatkowej,
• pełnomocnictwo i dowód opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, jeżeli sprawę załatwia pełnomocnik.

W sprawach norweskich dokument urzędowy może wymagać apostille, chyba że konkretny dokument lub tryb jego użycia korzysta ze zwolnienia. Warto sprawdzić to przed wysłaniem dokumentów, bo brak właściwego poświadczenia może wydłużyć postępowanie.

Czy trzeba przedłożyć zaświadczenie o doręczeniu pozwu?

Nie zawsze. Zaświadczenie, że pismo wszczynające postępowanie zostało doręczone stronie nieobecnej, ma szczególne znaczenie wtedy, gdy orzeczenie zapadło zaocznie albo pozwany nie brał udziału w postępowaniu. Chodzi o to, aby polski organ mógł ocenić, czy strona nie została pozbawiona możliwości obrony swoich praw.

Jeżeli osoba pozwana wiedziała o sprawie, brała w niej udział, rozwód był obopólny i orzeczenie nie było zaoczne, co do zasady nie powinno być potrzeby wykazywania doręczenia pozwu odrębnym zaświadczeniem. Trzeba jednak pamiętać, że USC może poprosić o dodatkowy dokument, jeżeli z treści zagranicznego orzeczenia nie wynika jasno przebieg postępowania albo jego prawomocność.

Do którego USC albo sądu złożyć wniosek?

Jeżeli chodzi jedynie o wpisanie wzmianki dodatkowej o rozwodzie, wniosek składa się do urzędu stanu cywilnego, który przechowuje polski akt małżeństwa. Brak aktualnego miejsca zamieszkania albo zameldowania w Polsce nie przesądza o konieczności kierowania sprawy do sądu.

Postępowanie sądowe może być potrzebne w szczególności wtedy, gdy orzeczenie pochodzi z państwa spoza UE i zostało wydane przed 1 lipca 2009 r., gdy pojawia się spór co do uznania orzeczenia albo gdy kierownik USC odmawia dokonania wpisu z powodu wątpliwości prawnych. W takim przypadku można wystąpić do sądu okręgowego z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu. Podstawą jest art. 1148 K.p.c.

W sprawach, w których nie da się ustalić właściwości według miejsca zamieszkania lub innej typowej podstawy, praktyczne znaczenie może mieć Sąd Okręgowy w Warszawie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy obie strony mieszkają za granicą i nie mają aktualnego miejsca zamieszkania w Polsce.

Ile kosztuje wpisanie rozwodu do aktu małżeństwa?

Za wpisanie wzmianki dodatkowej do aktu małżeństwa pobierana jest opłata skarbowa, najczęściej 11 zł. Jeżeli działa pełnomocnik, trzeba dodatkowo uwzględnić opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, chyba że zastosowanie ma zwolnienie, np. dla pełnomocnictwa udzielonego najbliższym członkom rodziny wskazanym w ustawie.

Jeżeli sprawa trafi do sądu okręgowego, pojawi się odrębna opłata sądowa oraz ewentualne dodatkowe koszty, np. tłumaczeń, odpisów, pełnomocnika procesowego albo doręczeń za granicę.

Co może zrobić USC, gdy ma wątpliwości?

Kierownik USC nie bada sprawy rozwodowej od początku i nie ocenia, czy zagraniczny sąd słusznie orzekł rozwód. Może jednak odmówić dokonania czynności, jeżeli dokument nie ma charakteru urzędowego, budzi wątpliwości co do autentyczności, nie potwierdza prawomocnego rozwiązania małżeństwa albo uznanie skutków orzeczenia byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Jeżeli odmowa dotyczy czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, przysługuje tryb odwoławczy właściwy dla decyzji administracyjnych. Niezależnie od tego, przy sporze dotyczącym samego uznania zagranicznego orzeczenia można rozważyć wniosek do sądu okręgowego na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak te zasady działają w praktyce przy różnych państwach i różnych datach wydania orzeczenia.

FAQ

Czy rozwód z Norwegii trzeba uznać w polskim sądzie?

Jeżeli rozwód został orzeczony po 1 lipca 2009 r., najczęściej nie trzeba zaczynać od sądu. Orzeczenie jest co do zasady uznawane z mocy prawa, a praktyczna procedura polega na wpisaniu wzmianki dodatkowej w polskim akcie małżeństwa.

Czy brak zameldowania w Polsce utrudnia wpis rozwodu?

Nie powinien. Przy wpisaniu wzmianki w akcie małżeństwa kluczowe jest to, który USC przechowuje polski akt małżeństwa, a nie aktualne zameldowanie byłych małżonków.

Czy dokumenty muszą być tłumaczone przez tłumacza przysięgłego?

Tak, dokumenty w języku obcym co do zasady składa się z urzędowym tłumaczeniem na język polski. Tłumaczenie może sporządzić tłumacz przysięgły albo polski konsul, jeżeli przepisy i praktyka danego trybu na to pozwalają.

Czy wystarczy kopia wyroku rozwodowego?

Zwykła kopia zwykle nie wystarczy. Urząd oczekuje oryginału, urzędowego odpisu albo dokumentu poświadczonego w sposób akceptowany dla dokumentów zagranicznych, a przy wielu państwach także apostille lub legalizacji.

Co zrobić, gdy USC odmówi wpisania wzmianki?

Najpierw trzeba ustalić przyczynę odmowy: brak dokumentu, brak tłumaczenia, wątpliwości co do prawomocności albo problem z samym uznaniem orzeczenia. W zależności od przyczyny można uzupełnić dokumenty, złożyć odwołanie w trybie administracyjnym albo wystąpić do sądu okręgowego o ustalenie, że orzeczenie podlega uznaniu.

Czy po zagranicznym rozwodzie można wrócić do poprzedniego nazwiska?

Tak, ale obowiązuje termin 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie. Oświadczenie można złożyć przed kierownikiem USC albo przed konsulem.

Podsumowanie

W sprawie rozwodu z Norwegii orzeczonego obecnie najczęściej nie ma potrzeby składania wniosku do polskiego sądu okręgowego. Skoro akt małżeństwa został już umiejscowiony w polskim USC, podstawową drogą jest złożenie do tego urzędu wniosku o wpisanie wzmianki dodatkowej o rozwodzie. Do wniosku trzeba dołączyć dokument rozwodowy, potwierdzenie prawomocności lub ostateczności, wymagane poświadczenia dokumentu zagranicznego oraz tłumaczenie przysięgłe.

Sąd okręgowy pozostaje rozwiązaniem dla spraw starszych, spornych lub takich, w których urząd ma poważne wątpliwości co do uznania zagranicznego orzeczenia. Dlatego przed wszczęciem postępowania sądowego warto najpierw sprawdzić wymagania USC właściwego dla polskiego aktu małżeństwa.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.

2. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego - Dz.U. 2014 poz. 1741.

3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

4. Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej - Dz.U. 2006 nr 225 poz. 1635.

5. Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. - Dz.U. UE L 178 z 2.07.2019.

6. Informacja Gov.pl: Uznanie wyroku rozwodowego wydanego przez sąd zagraniczny - Polska w Norwegii.