Małżonkowie w mieszkaniu rodziców żony a rozwód

Czy rodzice mogą eksmitować zięcia ze swojego mieszkania?

Jeżeli mieszkanie należy do rodziców żony, to oni jako właściciele decydują, komu pozwalają z niego korzystać. Jeżeli oprócz prawa do mieszkania sporne są wydatki na lokal i inne składniki majątku, zobacz rozliczenie lokalu od teściowej i remontu. Nie oznacza to jednak, że mogą w każdej chwili samodzielnie „wyrzucić” zięcia z lokalu, wynieść jego rzeczy albo odciąć mu dostęp do mieszkania. Takie działanie może narazić właścicieli na zarzut naruszenia posiadania, a w skrajnych przypadkach także na odpowiedzialność odszkodowawczą.

Bezpieczna droga wygląda inaczej: najpierw trzeba ustalić, na jakiej podstawie zięć mieszka w lokalu, następnie zakończyć tę podstawę prawną, wezwać go do dobrowolnego opuszczenia mieszkania, a dopiero przy odmowie skierować sprawę do sądu o opróżnienie lokalu. Eksmisję wykonuje komornik na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności.

W opisanej sytuacji, zwłaszcza gdy trwa rozwód, szczególne znaczenie ma to, czy rodzice wyraźnie użyczyli mieszkania obojgu małżonkom, czy tylko córce, a mąż korzystał z lokalu dlatego, że zaspokajano w nim potrzeby rodziny. Od tego zależy sposób sformułowania pisma wypowiadającego zgodę na zamieszkiwanie i treść ewentualnego pozwu.

Użyczenie mieszkania przez teściów

W praktyce mieszkanie udostępnione dziecku i jego małżonkowi bez pobierania czynszu najczęściej traktuje się jako użyczenie. Zgodnie z art. 710 Kodeksu cywilnego przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony albo nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu rzeczy.

Umowa użyczenia nie musi być zawarta na piśmie. Może wynikać z ustnych ustaleń albo z samego zachowania stron, na przykład z tego, że rodzice przez dłuższy czas pozwalali córce i zięciowi mieszkać w lokalu. Dla sprawy o eksmisję ważne jest jednak, aby zakończenie użyczenia udokumentować pisemnie.

Jeżeli użyczenie było zawarte na czas nieoznaczony, zastosowanie może mieć art. 715 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje, że użyczenie kończy się, gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo gdy upłynął czas, w którym mógł ten użytek uczynić. W praktyce, gdy relacje rodzinne się rozpadły, a wspólne zamieszkiwanie prowadzi do konfliktów, właściciele powinni doręczyć zięciowi pisemne oświadczenie o zakończeniu użyczenia i wyznaczyć realny termin na opuszczenie lokalu.

Jeżeli zięć używa mieszkania sprzecznie z umową, niszczy elementy lokalu, samowolnie wymienia zamki albo zachowuje się w sposób naruszający prawa właścicieli, można rozważać powołanie się również na art. 716 Kodeksu cywilnego. Pozwala on żądać zwrotu rzeczy przed terminem między innymi wtedy, gdy biorący używa jej w sposób sprzeczny z umową, właściwościami albo przeznaczeniem rzeczy.

Art. 28¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego a mieszkanie rodziców

W sprawach rozwodowych często pojawia się art. 28¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z nim, jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten stosuje się odpowiednio do przedmiotów urządzenia domowego.

Ten przepis nie oznacza jednak, że zięć automatycznie uzyskuje trwałe prawo do mieszkania należącego do teściów. Jeżeli właścicielami lokalu są rodzice żony, to trzeba odróżnić prawo właścicieli do lokalu od rodzinnego uprawnienia małżonków do wspólnego korzystania z mieszkania w czasie trwania rodziny. Art. 28¹ K.r.o. może mieć znaczenie między małżonkami, ale nie daje zięciowi prawa do stałego zajmowania mieszkania wbrew woli właścicieli.

Po rozwodzie sytuacja zięcia co do zasady słabnie, ponieważ odpada rodzinny cel wspólnego zamieszkiwania. Nie oznacza to jednak, że właściciele mogą ominąć procedurę sądową, jeżeli były zięć nadal faktycznie zajmuje lokal i odmawia wyprowadzki.

Jak zakończyć zgodę na mieszkanie zięcia?

Najlepiej zacząć od pisemnego wezwania. Pismo powinni podpisać właściciele mieszkania, czyli rodzice, a nie sama córka, jeżeli to nie ona jest właścicielką lokalu. W piśmie warto wskazać:

• że właściciele cofają zgodę na dalsze korzystanie z mieszkania albo wypowiadają użyczenie,
• konkretną datę, do której zięć ma opuścić lokal i wydać klucze,
• obowiązek usunięcia swoich rzeczy z mieszkania,
• żądanie przywrócenia poprzedniego stanu, na przykład wydania kluczy do wymienionych zamków,
• informację, że po bezskutecznym upływie terminu sprawa zostanie skierowana do sądu, a właściciele będą dochodzić odszkodowania za korzystanie z lokalu bez tytułu prawnego.

Dla celów dowodowych wezwanie najlepiej doręczyć listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, przez komornika albo osobiście przy świadku. Jeżeli zięć nie odbiera korespondencji, warto zachować dowody nadania, zwrotki i ewentualne wiadomości SMS lub e-mail, w których potwierdza, że zna żądanie wyprowadzki.

Co zrobić, gdy zięć nie chce opuścić mieszkania?

Jeżeli po zakończeniu użyczenia albo cofnięciu zgody na zamieszkiwanie zięć nadal zajmuje lokal, właściciele mogą wnieść pozew o opróżnienie i wydanie lokalu. Podstawą roszczenia właściciela jest przede wszystkim art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym właściciel może żądać od osoby władającej rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że tej osobie przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

W praktyce pozew składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia lokalu. Od pozwu o opróżnienie lokalu mieszkalnego pobiera się opłatę stałą w wysokości 200 zł. W pozwie warto żądać nie tylko nakazania opuszczenia i opróżnienia lokalu, ale także zasądzenia kosztów procesu. Jeżeli są podstawy, można dochodzić również zapłaty za bezumowne korzystanie z lokalu albo odszkodowania za zniszczenia.

W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd co do zasady rozstrzyga również o uprawnieniu osoby eksmitowanej do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu albo o braku takiego uprawnienia. Jeżeli sąd przyzna takie uprawnienie, wykonanie eksmisji może zostać wstrzymane do czasu złożenia przez gminę oferty najmu socjalnego. Dodatkowo wyroków nakazujących opróżnienie lokalu nie wykonuje się od 1 listopada do 31 marca roku następnego włącznie, jeżeli osobie eksmitowanej nie wskazano lokalu, do którego ma nastąpić przekwaterowanie.

Odszkodowanie za korzystanie z mieszkania bez tytułu prawnego

Po skutecznym zakończeniu prawa do korzystania z mieszkania zięć, który nadal zajmuje lokal, może być zobowiązany do zapłaty. Właściciele mogą powołać się na przepisy o wynagrodzeniu za korzystanie z rzeczy oraz na art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów, zgodnie z którym osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane co miesiąc uiszczać odszkodowanie do dnia opróżnienia lokalu.

Co do zasady takie odszkodowanie odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Jeżeli ta kwota nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może dochodzić odszkodowania uzupełniającego. W praktyce trzeba wykazać, od kiedy zięć nie miał już tytułu do lokalu, jak długo go zajmował oraz jaka byłaby rynkowa stawka najmu podobnego mieszkania.

Jeżeli w mieszkaniu nadal przebywa córka z dzieckiem, trzeba oddzielić roszczenia rodziców jako właścicieli od roszczeń rodzinnych między małżonkami. W sprawie rozwodowej albo alimentacyjnej można równolegle rozważać zabezpieczenie alimentów na dziecko albo obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. W tym kontekście przydatny może być artykuł omawiający zamieszkiwanie u teściów a alimenty.

Zniszczone drzwi i samowolna wymiana zamków

Jeżeli zięć zniszczył drzwi, uszkodził zamki albo zamontował nowe zabezpieczenia bez zgody właścicieli, rodzice mogą żądać naprawienia szkody. Podstawą może być art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym ten, kto z winy swojej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Warto zabezpieczyć dowody: zdjęcia uszkodzeń, rachunki za naprawę, korespondencję, zeznania świadków i ewentualne zgłoszenie interwencji Policji. Jeżeli doszło do poważnego uszkodzenia mienia, można rozważyć również zawiadomienie organów ścigania. Sama wymiana zamków bez zgody właścicieli nie zawsze będzie przestępstwem, ale może być ważnym dowodem w sprawie cywilnej, zwłaszcza jeżeli utrudnia właścicielom dostęp do ich mieszkania.

Eksmisja małżonka w sprawie rozwodowej

Niezależnie od działań rodziców jako właścicieli, w sprawie o rozwód można rozważyć wniosek dotyczący wspólnie zajmowanego mieszkania. Zgodnie z art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka o sposobie korzystania z niego przez czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków.

W wyjątkowych przypadkach, gdy jeden z małżonków swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może na żądanie drugiego małżonka nakazać jego eksmisję. Chodzi o sytuacje poważne, na przykład przemoc, groźby, uporczywe awantury, nadużywanie alkoholu połączone z agresją, niszczenie mienia albo zachowania realnie uniemożliwiające wspólne przebywanie w lokalu.

Trzeba jednak pamiętać, że sąd rozwodowy nie przenosi własności mieszkania rodziców i nie rozstrzyga o ich prawie własności. Jeżeli rodzice chcą odzyskać lokal od zięcia jako właściciele, najczęściej potrzebne będzie odrębne działanie z ich strony: wypowiedzenie użyczenia, wezwanie do wydania lokalu, a w razie odmowy pozew o opróżnienie lokalu.

Gdy w sprawie występuje przemoc domowa

Jeżeli zachowanie męża nie ogranicza się do konfliktu o mieszkanie, lecz obejmuje przemoc domową, groźby, nękanie albo realne zagrożenie dla życia lub zdrowia, należy działać szybciej. W takich sytuacjach możliwe jest skorzystanie z przepisów o przeciwdziałaniu przemocy domowej, w tym z żądania zobowiązania osoby stosującej przemoc do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Powiązany problem omawia artykuł: wyprowadzka męża po rozwodzie.

Policja albo Żandarmeria Wojskowa mogą w określonych sytuacjach wydać natychmiastowy nakaz opuszczenia mieszkania i zakazy ochronne. Takie środki mają charakter pilny i ochronny, a nie zastępują klasycznej sprawy o eksmisję właścicielską. Jeżeli występuje przemoc, należy równolegle zabezpieczać dowody: notatki z interwencji, obdukcje, wiadomości, nagrania zgodne z prawem, zeznania świadków i dokumentację z procedury „Niebieskie Karty”.

FAQ

Podsumowanie

Rodzice żony jako właściciele mieszkania mogą dążyć do usunięcia zięcia z lokalu, ale powinni zrobić to w sposób formalny. Najważniejsze jest zakończenie użyczenia albo cofnięcie zgody na zamieszkiwanie, pisemne wezwanie do opuszczenia lokalu i zabezpieczenie dowodów. Jeżeli zięć nie wyprowadzi się dobrowolnie, konieczny będzie pozew o opróżnienie lokalu, a następnie ewentualna egzekucja komornicza. Powiązany problem omawia artykuł: monitoring bez zgody żony.

W toku sprawy rozwodowej można dodatkowo żądać rozstrzygnięcia o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, a w wyjątkowych przypadkach także eksmisji małżonka. Jeżeli dochodzi do przemocy, niszczenia mienia albo gróźb, trzeba działać szybciej i korzystać z ochrony policyjnej oraz sądowej przewidzianej dla osób doznających przemocy domowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - Dz.U. 2001 nr 71 poz. 733
4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 2026 poz. 468
5. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398
6. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej - Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493