Rozwód po pół roku małżeństwa – czy sąd go orzeknie?

Czy można wziąć rozwód po pół roku małżeństwa?

Tak. Przepisy nie wymagają, aby małżeństwo trwało określony minimalny czas przed złożeniem pozwu o rozwód. Sąd nie bada więc, czy od ślubu minął rok, pół roku czy kilka miesięcy, lecz czy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia w rozumieniu art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zupełny rozkład pożycia oznacza, że ustały zasadnicze więzi małżeńskie: uczuciowa, fizyczna i gospodarcza. Trwałość oznacza natomiast, że według okoliczności sprawy nie ma realnych widoków na powrót małżonków do wspólnego życia. Przy bardzo krótkim małżeństwie sąd może dokładniej pytać, czy konflikt nie jest przejściowy, ale sam krótki staż małżeński nie wyklucza rozwodu.

Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, nie żądają alimentów między sobą, nie chcą orzekania o winie i nie zgłaszają podziału majątku w sprawie rozwodowej, postępowanie zwykle jest prostsze. Nadal jednak sąd musi ustalić, że rozwód nie jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Rozwód bez orzekania o winie przy zgodnym stanowisku małżonków

W praktyce mówi się często o „rozwodzie za porozumieniem stron”, ale formalnie sąd orzeka rozwód na żądanie jednego z małżonków. Drugi małżonek może uznać żądanie pozwu i potwierdzić, że również chce rozwiązania małżeństwa bez orzekania o winie.

Zgodnie z art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd zaniecha orzekania o winie tylko na zgodne żądanie małżonków. Skutek jest taki, jakby żaden z małżonków nie ponosił winy za rozkład pożycia. Jeżeli choć jedna strona cofnie zgodę na rozwód bez winy albo zażąda ustalenia winy, sąd będzie musiał badać tę kwestię, co zwykle oznacza dłuższe postępowanie.

Nie ma już obowiązkowej rozprawy pojednawczej. Sąd może jednak skierować strony do mediacji, jeżeli widzi szansę na utrzymanie małżeństwa albo gdy mediacja może pomóc w uzgodnieniu spornych kwestii. Przy jednoznacznym, zgodnym stanowisku stron i braku dzieci mediacja nie musi być potrzebna.

Jak przygotować pozew o rozwód po krótkim małżeństwie?

Pozew o rozwód powinien spełniać ogólne wymagania pisma procesowego oraz pozwu, w szczególności wynikające z art. 126 i art. 187 Kodeksu postępowania cywilnego. W pozwie należy wskazać właściwy sąd, dane stron, żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód, ewentualny wniosek o zaniechanie orzekania o winie, uzasadnienie oraz dowody.

W sprawie po pół roku małżeństwa szczególnie ważne jest praktyczne opisanie faktów: od kiedy małżonkowie nie mieszkają razem albo nie prowadzą wspólnego gospodarstwa, czy ustała więź fizyczna i uczuciowa, czy były próby naprawy relacji oraz dlaczego powrót do małżeństwa nie jest realny. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że strony „żałują ślubu”.

Do pozwu najczęściej dołącza się odpis skrócony aktu małżeństwa, potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej, odpis pozwu dla drugiej strony oraz dokumenty, na które powód się powołuje. Jeżeli strony nie mają wspólnych małoletnich dzieci i pozwany uznaje żądanie pozwu, sąd może na podstawie art. 442 Kodeksu postępowania cywilnego ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron.

Warto zgłosić najważniejsze twierdzenia i dowody już w pozwie. Obecnie nie należy opierać się na dawnym art. 207 § 6 K.p.c. w brzmieniu sprzed zmian; zasady koncentracji materiału procesowego wynikają m.in. z art. 205¹² K.p.c. oraz z zarządzeń sądu w konkretnej sprawie. Spóźnione twierdzenia lub dowody mogą zostać pominięte, jeżeli ich późniejsze zgłoszenie prowadziłoby do zwłoki albo naruszało ustalony tok postępowania.

Właściwy sąd i przebieg rozprawy

Sprawę o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy. Pozew wnosi się do sądu, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal ma w tym okręgu miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Jeżeli takiej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy i tej podstawy brak - sąd miejsca zamieszkania powoda.

Na rozprawie sąd zwykle przesłuchuje oboje małżonków. Pytania dotyczą przede wszystkim zawarcia małżeństwa, wspólnego pożycia, przyczyn rozstania, aktualnej sytuacji stron, ewentualnych dzieci, majątku i możliwości pojednania. Przy zgodnym rozwodzie bez winy odpowiedzi powinny być spójne i spokojnie wyjaśniać, dlaczego rozkład pożycia jest nie tylko zupełny, ale też trwały.

Jeżeli sprawa jest niesporna, wyrok może zapaść na pierwszej rozprawie. Nie jest to jednak gwarantowane. Termin zależy od obciążenia sądu, poprawności pozwu, skutecznego doręczenia pism drugiej stronie oraz tego, czy sąd uzna materiał dowodowy za wystarczający.

Opłata od pozwu i zwrot kosztów przy rozwodzie bez winy

Opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Wnosi ją osoba składająca pozew, najczęściej przelewem na rachunek właściwego sądu albo w inny sposób dopuszczany przez dany sąd. Jeżeli sytuacja finansowa powoda nie pozwala ponieść kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Więcej praktycznych informacji zawiera artykuł omawiający koszty rozwodu.

Jeżeli rozwód zostanie orzeczony na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, sąd po uprawomocnieniu się wyroku zwraca z urzędu połowę opłaty od pozwu, czyli 300 zł. W praktyce pozostałe 300 zł może zostać rozliczone między stronami, a pozwany często jest zobowiązywany do zwrotu powodowi 150 zł, zwłaszcza gdy powód o to wnosi.

Jeżeli w sprawie pojawią się dodatkowe żądania, np. alimenty między małżonkami, zabezpieczenie alimentów w sprawie rozwodowej, eksmisja albo podział majątku, koszty i czas trwania postępowania mogą wzrosnąć. Podział majątku w wyroku rozwodowym jest możliwy tylko wtedy, gdy nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

Kiedy rozwód może się przedłużyć albo okazać się niemożliwy?

Sprawa może się przedłużyć, jeżeli jeden z małżonków zmieni stanowisko, zacznie żądać orzeczenia winy, zakwestionuje trwałość rozkładu pożycia albo zgłosi dodatkowe roszczenia. Dłużej trwają też sprawy, w których trzeba przesłuchać świadków, analizować korespondencję, dokumentację medyczną, nagrania lub inne dowody.

Sąd może oddalić powództwo, jeżeli uzna, że rozkład pożycia nie jest trwały albo nie jest zupełny. Może tak być np. wtedy, gdy małżonkowie nadal funkcjonują jak para, prowadzą wspólne gospodarstwo i realnie próbują kontynuować relację. W sprawach z dziećmi sąd bada również, czy wskutek rozwodu nie ucierpi dobro wspólnych małoletnich dzieci.

Osobną przeszkodą jest sytuacja, w której rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody na rozwód. Wtedy rozwód może być orzeczony tylko wtedy, gdy odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

FAQ

Czy krótki staż małżeński wyklucza rozwód?

Tak. Polskie przepisy nie przewidują minimalnego czasu trwania małżeństwa przed rozwodem. Decydujące jest to, czy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, a nie sama liczba miesięcy od ślubu.

Czy oboje małżonkowie muszą złożyć wspólny pozew?

Nie. Pozew składa jeden małżonek jako powód, a drugi występuje jako pozwany. Zgodne stanowisko drugiej strony można wykazać w odpowiedzi na pozew albo na rozprawie.

Czy rozwód bez orzekania o winie zawsze kończy się na pierwszej rozprawie?

Nie zawsze. Jest to możliwe, zwłaszcza gdy nie ma wspólnych małoletnich dzieci, sporu o winę, alimenty ani majątek. Sąd musi jednak przesłuchać strony i upewnić się, że przesłanki rozwodu są spełnione.

Ile kosztuje pozew o rozwód?

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Przy prawomocnym rozwodzie na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie sąd zwraca powodowi 300 zł, a w praktyce można też żądać rozliczenia części pozostałej opłaty między stronami.

Czy w krótkim małżeństwie trzeba powoływać świadków?

Nie zawsze. Jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć dowody do przesłuchania stron. Świadkowie są przydatni wtedy, gdy sąd ma wątpliwości albo między stronami powstał spór o winę lub fakty.

Czy sąd może odmówić rozwodu, mimo że oboje chcemy się rozstać?

Tak, jeżeli sąd uzna, że rozkład pożycia nie jest trwały albo nie jest zupełny. W sprawach z dziećmi sąd bada również, czy wskutek rozwodu nie ucierpi dobro wspólnych małoletnich dzieci. Sąd może też odmówić rozwodu, gdy orzeczenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Podsumowanie

Rozwód po pół roku małżeństwa jest prawnie dopuszczalny, ale wymaga wykazania, że rozkład pożycia jest zupełny i trwały. Najprostsza jest sytuacja, w której małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, nie żądają orzekania o winie, nie dzielą majątku w sprawie rozwodowej i zgodnie potwierdzają przed sądem, że nie chcą kontynuować małżeństwa.

Dobrze przygotowany pozew powinien zawierać nie tylko formalne żądanie rozwodu, lecz także konkretny opis faktów potwierdzających trwałe rozstanie. Przy krótkim małżeństwie sąd może pytać bardziej szczegółowo, dlatego warto unikać ogólników i od początku uporządkować stanowisko oraz dowody.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 56 i art. 57 - ISAP
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 17, art. 41, art. 126, art. 187, art. 205¹² i art. 442 - ISAP
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 26 i art. 79 - ISAP