Podział majątku po rozwodzie zagranicznym, nierówne udziały, zdrada i ukrywanie majątku

Podstawy prawne podziału majątku

Materialnoprawne podstawy dotyczące podziału majątku uregulowane są w art. 46 k.r.o. oraz w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz Kodeksie cywilnym. Norma wynikająca z art. 46 k.r.o. stanowi, iż w sprawach nieunormowanych w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku.

Prowadzi to do odesłania do przepisów o zniesieniu współwłasności, gdyż na mocy art. 1035 k.c. w przypadku działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, w tym o zniesieniu współwłasności. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią więc również art. 210, 211, 212 i n. k.c.

W zakresie przepisów proceduralnych zastosowanie znajdują art. 566 i 567 k.p.c., następnie – na mocy art. 567 § 3 k.p.c. – przepisy o dziale spadku (art. 680–689 k.p.c.), a dalej – na podstawie art. 688 k.p.c. – przepisy o zniesieniu współwłasności (art. 618–625 k.p.c.).

Ustalenie składu i wartości majątku

Zgodnie z art. 684 k.p.c. skład i wartość majątku ulegającego podziałowi ustala sąd. Zakres ten doprecyzowuje art. 1038 § 1 k.c., zgodnie z którym sądowy podział majątku powinien obejmować cały majątek.

Sąd w pierwszej kolejności ustala skład majątku wspólnego oraz jego wartość. Podział powinien objąć wszystkie składniki majątkowe, które były objęte wspólnością i istniały w chwili jej ustania. Istotne znaczenie mają również okoliczności istniejące w chwili zamknięcia rozprawy, zgodnie z art. 316 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (postanowienie SN z dnia 26.06.2013 r., sygn. akt II CSK 583/12; postanowienie SN z dnia 31.01.2013 r., sygn. akt II CSK 349/12).

Wartość składników majątku ustala się według stanu na dzień ustania wspólności majątkowej, ale według cen z chwili orzekania.

Czym jest majątek wspólny

Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Przedmioty nieobjęte wspólnością należą do majątku osobistego.

Art. 31 § 2 k.r.o. wskazuje, że do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę, dochody z innej działalności zarobkowej, dochody z majątku wspólnego i osobistego, środki zgromadzone w funduszach emerytalnych oraz kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z zestawienia art. 31, 33 i 34 k.r.o. wynika domniemanie, że wszystkie składniki nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej należą do majątku wspólnego, chyba że ustawa stanowi inaczej (postanowienie SN z dnia 17.10.2003 r., sygn. akt IV CK 283/02; wyrok SN z dnia 17.05.1985 r., sygn. akt III CRN 119/85; wyrok SN z dnia 9.01.2001 r., sygn. akt II CKN 1194/00).

Jakie dokumenty należy zgromadzić

We wniosku o podział majątku należy dokładnie wskazać wszystkie składniki majątku wspólnego oraz określić ich wartość. Należy przedłożyć dokumenty potwierdzające nabycie i istnienie poszczególnych składników, np.:

• w przypadku nieruchomości – akt notarialny, odpis księgi wieczystej,

• w przypadku ruchomości – faktury, umowy kupna, zdjęcia,

• w przypadku pojazdów – kopie dowodów rejestracyjnych.

Nierówny podział majątku i wina małżonka

W treści wniosku należy wyraźnie zgłosić żądanie ustalenia nierównych udziałów, powołując się na przesłankę winy. Należy wskazać, że rozwód był orzekany za granicą, gdzie nie bada się winy, oraz przedstawić okoliczności świadczące o zawinionym zachowaniu małżonka.

Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, wierności i współdziałania dla dobra rodziny. Wina polega na zawinionym działaniu lub zaniechaniu prowadzącym do rozkładu pożycia. Sąd Najwyższy wskazał, że winę stanowi naruszenie obowiązków wspólnego pożycia, lojalności i wierności (wyrok SN z dnia 21 września 1997 r., sygn. akt I CKN 646/97). Podstawą uznania małżonka winnym jest przyjęcie, że jego zachowanie przyczyniło się do powstania lub pogłębienia rozkładu pożycia (wyrok SN z dnia 29 czerwca 2000 r., sygn. akt V CKN 323/00; wyrok SN z dnia 26 stycznia 1999 r., sygn. akt V CKN 128/98).

Istotne znaczenie ma również wyrok SN z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II CSKP 1401/22, w którym wskazano: „Przyczyny mające uzasadniać zastosowanie art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zostały skonkretyzowane, lecz objęte ogólnym pojęciem „ważne powody” (...). Nie jest zatem zasadne eliminowanie w punkcie wyjścia czynnika winy spośród potencjalnych ważnych powodów odstąpienia od zasady równych udziałów. (...) Pojęcie to może więc także obejmować winę w rozkładzie pożycia polegającą na zdradzie małżonka.”

Czy warto zatrudnić detektywa

Zatrudnienie detektywa co do zasady nie jest konieczne dla wykazania przesłanek nierównego podziału, jeżeli istotne okoliczności dotyczą okresu trwania małżeństwa. Kluczowe znaczenie mają bowiem zachowania z czasu istnienia wspólności majątkowej.

Działania detektywa mogą mieć znaczenie jedynie w sytuacji, gdy były małżonek aktualnie ukrywa, niszczy lub wyprzedaje majątek wspólny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt II CSK 583/12
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt II CSK 349/12
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1999 r., sygn. akt V CKN 128/98
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.01.2001 r., sygn. akt II CKN 1194/00