Udostępnienie billingów, SMS-ów i rozmów w sprawie rozwodowej

Tajemnica komunikacji elektronicznej a sprawa rozwodowa

W starszych artykułach dotyczących billingów często powoływano art. 159 Prawa telekomunikacyjnego. Obecnie podstawowe znaczenie ma ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej. To ona reguluje tajemnicę komunikacji elektronicznej, która zastąpiła w praktyce dotychczas omawianą tajemnicę telekomunikacyjną.

Zgodnie z art. 386 Prawa komunikacji elektronicznej tajemnica komunikacji elektronicznej obejmuje m.in.:

• dane dotyczące użytkownika,
• komunikat elektroniczny, czyli treść przekazywanej informacji,
• dane transmisyjne, a więc dane potrzebne do przekazywania komunikatów lub rozliczania usług, w tym dane mogące pojawić się w billingach,
• dane o lokalizacji,
• dane o próbach uzyskania połączenia, także o połączeniach nieodebranych lub przerwanych.

Co do zasady informacje objęte tą tajemnicą nie mogą być przetwarzane przez osoby inne niż nadawca i odbiorca komunikatu, chyba że zachodzi jedna z ustawowych podstaw, np. jest to konieczne do wykonania usługi, nastąpiła zgoda uprawnionej osoby albo przewiduje to konkretny przepis ustawy. W sprawach rozwodowych szczególnie ważne jest to, że przepisy wyraźnie odróżniają sytuacje cywilne od przypadków ujawnienia danych na podstawie postanowienia sądu w postępowaniu karnym, postanowienia prokuratora albo przepisów szczególnych.

Oznacza to, że sam fakt prowadzenia sprawy rozwodowej nie daje jeszcze podstawy do swobodnego pozyskiwania od operatora danych o połączeniach, SMS-ach, lokalizacji telefonu czy danych abonenta numeru, z którym kontaktował się małżonek.

Czy sąd może nakazać operatorowi ujawnienie billingów?

W postępowaniu cywilnym, w tym w sprawie rozwodowej, sąd może przeprowadzać dowody dotyczące faktów istotnych dla rozstrzygnięcia. Wynika to z art. 227 Kodeksu postępowania cywilnego. Z kolei art. 248 K.p.c. przewiduje obowiązek przedstawienia dokumentu znajdującego się w posiadaniu danej osoby lub podmiotu, jeżeli dokument stanowi dowód faktu istotnego dla sprawy.

Nie oznacza to jednak, że sąd rozwodowy może automatycznie zobowiązać operatora do wygenerowania i przekazania billingów cudzych połączeń, treści SMS-ów albo danych osoby dzwoniącej z numeru zastrzeżonego. Dane tego typu są objęte tajemnicą komunikacji elektronicznej, a ich przetwarzanie w innym celu niż świadczenie usługi wymaga wyraźnej podstawy ustawowej.

W orzecznictwie zwracano na to uwagę już na gruncie poprzednich przepisów. W postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt I ACz 279/11, Sąd Apelacyjny w Białymstoku wskazał, że ani przepisy telekomunikacyjne, ani przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie tworzą podstawy do wydania w sprawie cywilnej postanowienia dowodowego zobowiązującego operatora do przetworzenia i przekazania sądowi danych objętych tajemnicą telekomunikacyjną.

W praktyce można więc złożyć wniosek, aby sąd zwrócił się do operatora o określone dane, ale trzeba liczyć się z odmową albo oddaleniem wniosku. Szczególnie dotyczy to sytuacji, w której strona żąda billingów drugiego małżonka, danych abonenta numeru zastrzeżonego, treści SMS-ów albo informacji lokalizacyjnych.

Billingi, treść rozmów i SMS-y — co realnie można uzyskać?

Billing nie jest tym samym co treść rozmowy albo wiadomości. Zwykle zawiera dane techniczne lub rozliczeniowe, np. datę i godzinę połączenia, czas trwania rozmowy, numer telefonu albo informację o rodzaju usługi. Sam billing nie pokazuje, co zostało powiedziane podczas rozmowy ani jaka była treść SMS-a.

W sprawie rozwodowej trzeba odróżnić kilka sytuacji:

• własny billing strony – małżonek może przedstawić wykaz połączeń dotyczący własnego numeru, jeżeli legalnie go posiada, np. z panelu klienta operatora;
• billing drugiego małżonka – jego uzyskanie od operatora jest zasadniczo problematyczne ze względu na tajemnicę komunikacji elektronicznej;
• dane abonenta numeru – operator nie powinien ujawniać danych osoby, do której należy numer, tylko dlatego, że numer pojawia się w sprawie rozwodowej;
• treść SMS-ów – operator nie jest typowym źródłem dowodu treści wiadomości w sprawie cywilnej; strona może natomiast przedstawić wiadomości znajdujące się na jej własnym urządzeniu;
• treść rozmów telefonicznych – zwykłe rozmowy telefoniczne nie są przez operatora udostępniane w sprawie rozwodowej jako nagrania; inną kwestią są nagrania wykonane przez uczestnika rozmowy, których dopuszczalność sąd ocenia w konkretnej sprawie;
• dane lokalizacyjne – należą do szczególnie wrażliwych danych objętych tajemnicą komunikacji elektronicznej i nie powinny być traktowane jako standardowy dowód w sprawie o rozwód.

Jeżeli strona chce wykazać zdradę, częste kontakty z konkretną osobą albo sprzeczność zeznań małżonka z rzeczywistością, billing może mieć znaczenie pomocnicze. Zwykle nie wystarczy jednak sam wykaz połączeń. Sąd będzie oceniał go razem z innymi dowodami: zeznaniami świadków, korespondencją, zdjęciami, wiadomościami, nagraniami albo dokumentami.

Kiedy billing może mieć znaczenie w rozwodzie?

Billing może być przydatny przede wszystkim wtedy, gdy ma wykazać intensywność kontaktów, ich porę, regularność albo związek czasowy z innymi zdarzeniami. Może np. potwierdzać, że małżonek przez wiele miesięcy prowadził nocne rozmowy z tym samym numerem, kontaktował się z określoną osobą tuż przed wyjazdami albo zaprzeczał kontaktom, które faktycznie miały miejsce.

Nie zawsze jednak taki dowód będzie potrzebny. Jeżeli małżonkowie zgodnie chcą rozwodu bez orzekania o winie, sąd może uznać dowody dotyczące zdrady za nieistotne. Inaczej będzie wtedy, gdy jedna ze stron żąda rozwodu z wyłącznej winy drugiego małżonka albo gdy konkretne kontakty mają znaczenie dla innych kwestii, np. wiarygodności strony, dobra dziecka lub przebiegu konfliktu rodzinnego.

W praktyce warto najpierw ustalić, czy w sprawie rzeczywiście ma być prowadzone postępowanie dowodowe dotyczące winy. Przydatne może być także omówienie, od czego zacząć sprawę rozwodową, aby nie zgłaszać dowodów przypadkowych albo niepotrzebnych.

Jak przygotować wniosek dowodowy dotyczący billingów lub SMS-ów?

Wniosek dowodowy powinien być konkretny. Nie wystarczy napisać, że strona chce „sprawdzić telefon” małżonka albo „ustalić, czy doszło do zdrady”. Sąd powinien wiedzieć, jaki dowód ma zostać przeprowadzony, czego dokładnie dotyczy i jaki fakt ma zostać wykazany.

W praktyce we wniosku warto wskazać:

• jaki dowód ma zostać dopuszczony, np. wydruk własnego billingu, zrzuty ekranu wiadomości, wydruk korespondencji, nagranie albo dokument prywatny,
• za jaki okres dowód jest przedstawiany,
• jaki fakt ma zostać wykazany, np. częste nocne kontakty, zaprzeczenie wcześniejszym twierdzeniom małżonka, intensywność relacji z inną osobą,
• dlaczego dowód ma znaczenie dla rozstrzygnięcia, np. dla oceny winy w rozkładzie pożycia, wiarygodności strony albo dobra dziecka,
• czy dowód został uzyskany legalnie i czy pochodzi z własnego urządzenia lub konta strony.

Sąd może pominąć dowód, jeżeli jest nieistotny, nieprzydatny, niemożliwy do przeprowadzenia, zmierza jedynie do przedłużenia postępowania albo jego przeprowadzenie wyłącza przepis prawa. Dotyczy to także dowodów z billingów i wiadomości.

Czego nie warto robić przy zbieraniu dowodów z telefonu?

Nie należy włamywać się na cudze konto, instalować aplikacji śledzących, przejmować haseł, podszywać się pod inną osobę ani uzyskiwać danych z telefonu małżonka w sposób naruszający prawo. Takie działania mogą prowadzić do odpowiedzialności cywilnej, karnej albo do sporu o naruszenie dóbr osobistych.

Bezpieczniejsze są dowody, które strona posiada legalnie: własne billingi, wiadomości otrzymane na własny telefon, korespondencja, którą sama prowadziła, zdjęcia, dokumenty, zeznania świadków czy inne materiały pochodzące z legalnego źródła. Nawet wtedy trzeba liczyć się z tym, że druga strona może kwestionować autentyczność, kompletność albo kontekst takiego dowodu.

FAQ

Czy sąd w sprawie rozwodowej może uzyskać billingi mojego małżonka?

Można złożyć taki wniosek, ale jego skuteczność jest ograniczona. Dane billingowe są objęte tajemnicą komunikacji elektronicznej, a sąd cywilny nie ma swobodnej podstawy do nakazania operatorowi ich przetworzenia i przekazania w sprawie rozwodowej.

Czy operator udostępni treść SMS-ów albo rozmów telefonicznych?

W sprawie rozwodowej co do zasady nie należy zakładać, że operator udostępni treść SMS-ów lub rozmów. Treść komunikatów jest chroniona tajemnicą komunikacji elektronicznej, a zwykłe rozmowy telefoniczne nie są dowodem, który operator standardowo przekazuje sądowi cywilnemu.

Czy własny billing może być dowodem w sprawie rozwodowej?

Tak. Jeżeli strona legalnie posiada własny billing, może go przedstawić jako dowód. Sąd oceni jednak, co taki billing rzeczywiście wykazuje. Najczęściej potwierdza on fakt, datę, godzinę i częstotliwość kontaktów, ale nie treść rozmowy ani charakter relacji.

Czy można ustalić dane osoby dzwoniącej z numeru zastrzeżonego?

W sprawie cywilnej jest to bardzo ograniczone. Dane abonenta lub użytkownika numeru są objęte ochroną i operator nie powinien ujawniać ich tylko dlatego, że jedna ze stron chce udowodnić zdradę w sprawie rozwodowej.

Czy dowody na zdradę są potrzebne przy rozwodzie bez orzekania o winie?

Zwykle nie. Jeżeli obie strony chcą rozwodu bez orzekania o winie, sąd może uznać szczegółowe dowody dotyczące zdrady za nieistotne. Takie dowody mają większe znaczenie wtedy, gdy jedna ze stron żąda ustalenia wyłącznej winy drugiego małżonka.

Czy mogę przedstawić zrzuty ekranu SMS-ów lub komunikatora?

Można przedstawić takie materiały, jeżeli pochodzą z legalnego źródła, np. z własnego telefonu albo własnego konta. Druga strona może jednak kwestionować ich autentyczność, kompletność albo kontekst, dlatego warto zachować oryginalne wiadomości i nie ograniczać się wyłącznie do pojedynczych zrzutów ekranu.

Podsumowanie

W sprawach rozwodowych billingi i wiadomości mogą mieć znaczenie dowodowe, ale nie są narzędziem do dowolnego zdobywania prywatnych informacji o małżonku. Operator jest związany tajemnicą komunikacji elektronicznej i co do zasady nie powinien przekazywać w sprawie cywilnej cudzych billingów, treści SMS-ów, danych abonenta ani danych lokalizacyjnych bez wyraźnej podstawy ustawowej.

Najbezpieczniej opierać się na dowodach, które strona posiada legalnie: własnych billingach, własnej korespondencji, wiadomościach otrzymanych na własne urządzenie, dokumentach i zeznaniach świadków. Każdy taki dowód powinien być powiązany z konkretnym faktem istotnym dla sprawy, zwłaszcza jeżeli rozwód ma obejmować spór o winę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej, Dz.U. 2024 poz. 1221, w szczególności art. 386–389 – ISAP
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 227, art. 235², art. 248 i art. 308 – ISAP
3. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt I ACz 279/11