Powrót z dzieckiem do Polski z Anglii bez zgody ojca

Czy ojciec może utrudnić powrót dziecka z Anglii do Polski?

Odpowiedź zależy od tego, czy ojciec ma w Anglii i Walii parental responsibility, czyli odpowiedzialność rodzicielską. Sam fakt, że jest biologicznym ojcem dziecka, nie zawsze oznacza automatyczne prawo współdecydowania o wyjeździe dziecka za granicę.

Matka dziecka ma parental responsibility automatycznie od chwili urodzenia. Ojciec dziecka ma ją z mocy prawa przede wszystkim wtedy, gdy był małżonkiem albo partnerem cywilnym matki w chwili narodzin dziecka, później zawarł z nią małżeństwo albo związek partnerski, albo został wspólnie z matką wpisany jako ojciec przy rejestracji urodzenia dziecka. Może ją także uzyskać przez umowę z matką albo przez orzeczenie sądu.

Jeżeli ojciec nie jest wpisany w akcie urodzenia, nie był mężem matki, nie zawarł z nią umowy o parental responsibility i nie ma orzeczenia sądu przyznającego mu takie uprawnienia, co do zasady jego możliwość prawnego zablokowania wyjazdu jest słabsza. Nie oznacza to jednak, że sprawę można zignorować. Ojciec może próbować ustalić ojcostwo, uzyskać parental responsibility, wystąpić o zakaz wyjazdu dziecka albo o uregulowanie kontaktów.

Jeżeli natomiast ojciec ma parental responsibility, stały wyjazd dziecka do Polski bez jego zgody albo bez zgody sądu może zostać uznany za bezprawne przemieszczenie dziecka. Wtedy ojciec może złożyć wniosek o powrót dziecka do państwa jego zwykłego pobytu.

Wyjazd matki z dzieckiem z terytorium jednego państwa do drugiego

Stała przeprowadzka dziecka do innego państwa nie jest zwykłym wyjazdem wakacyjnym. To decyzja dotycząca miejsca pobytu, edukacji, kontaktów z drugim rodzicem i całej organizacji życia dziecka. Dlatego, gdy drugi rodzic ma władzę rodzicielską albo parental responsibility, jego zgoda ma istotne znaczenie.

W polskim prawie podobna zasada wynika z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. W praktyce do istotnych spraw dziecka zalicza się m.in. stałą zmianę miejsca zamieszkania dziecka za granicę. Szerzej omawia to także artykuł o tym, czy dopuszczalny jest wyjazd matki z dzieckiem bez zgody ojca. Powiązany problem omawia artykuł o brak kontaktu z ojcem a zgoda.

W Anglii i Walii obowiązuje zasada, że przed zabraniem dziecka za granicę trzeba uzyskać zgodę wszystkich osób mających parental responsibility albo zgodę sądu. Wyjątek dotyczy krótkiego wyjazdu do 28 dni, jeżeli istnieje child arrangements order wskazujący, że dziecko ma mieszkać z danym rodzicem, i sąd nie zakazał wyjazdu. Ten wyjątek nie obejmuje jednak swobodnej przeprowadzki na stałe do innego państwa.

Jeżeli matka chce przenieść dziecko z Anglii do Polski na stałe, a ojciec ma parental responsibility i odmawia zgody, właściwą drogą jest uzyskanie rozstrzygnięcia sądu w Anglii i Walii przed wyjazdem. Wniosek powinien pokazywać, że przeprowadzka służy dobru dziecka, a nie tylko interesowi rodzica.

Konwencja haska dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę

Postanowienia Konwencji haskiej z 25 października 1980 r. mają zastosowanie, gdy dziecko zostało bezprawnie uprowadzone albo bezprawnie zatrzymane w państwie będącym stroną konwencji. Polska i Wielka Brytania są związane tą konwencją, dlatego spór o powrót dziecka z Polski do Anglii albo z Anglii do Polski może być rozpoznawany w jej trybie.

Po Brexicie Wielka Brytania jest traktowana w relacjach z Polską jako państwo trzecie. Nie stosuje się wobec niej unijnych rozporządzeń dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, ale Konwencja haska z 1980 r. nadal pozostaje podstawowym instrumentem w sprawach bezprawnego uprowadzenia albo zatrzymania dziecka.

Konwencja haska nie rozstrzyga, który rodzic jest lepszym opiekunem ani gdzie dziecko powinno docelowo mieszkać. Jej głównym celem jest szybkie przywrócenie stanu sprzed bezprawnego przemieszczenia, czyli co do zasady powrót dziecka do państwa jego zwykłego pobytu. Z tego powodu przed wyjazdem warto ustalić, czy potrzebna jest zgodę drugiego rodzica na wyjazd.

Konwencję stosuje się do dzieci, które nie ukończyły 16 lat. Aby wyjazd został uznany za bezprawny, trzeba wykazać, że naruszał prawo do opieki przysługujące drugiemu rodzicowi, instytucji albo innej osobie oraz że prawo to było rzeczywiście wykonywane w chwili wyjazdu lub byłoby wykonywane, gdyby do wyjazdu nie doszło.

Naruszenie prawa pieczy nad dzieckiem

Prawo pieczy w rozumieniu Konwencji haskiej obejmuje nie tylko codzienną opiekę nad dzieckiem, lecz także prawo współdecydowania o jego miejscu pobytu. Dlatego nawet rodzic, który nie mieszka z dzieckiem na co dzień, może powołać się na Konwencję haską, jeżeli ma prawo współdecydować o przeprowadzce dziecka do innego państwa.

W sprawach z Anglii i Walii kluczowe znaczenie ma więc ustalenie, czy ojciec posiada parental responsibility. Jeżeli ojciec nie ma takiego uprawnienia, nie został wpisany jako ojciec przy rejestracji urodzenia, nie ma orzeczenia sądu i nie wykonywał prawa pieczy w rozumieniu konwencji, żądanie powrotu dziecka może być trudniejsze. Każdą sprawę trzeba jednak ocenić według dokumentów i aktualnych orzeczeń, bo sam opis sytuacji nie zawsze wystarcza.

Jeżeli wyjazd do Polski zmienia realny model życia dziecka, warto od razu zaproponować rozwiązania dotyczące kontaktów z drugim rodzicem: rozmowy wideo, wizyty w Polsce, wyjazdy dziecka do Anglii, udział ojca w decyzjach edukacyjnych i zdrowotnych. W sprawach transgranicznych bardzo ważne jest utrzymywanie kontaktów po wyjeździe, bo sąd bada nie tylko interes rodzica, ale przede wszystkim dobro dziecka.

Kiedy sąd może odmówić nakazania powrotu dziecka?

Nakaz powrotu dziecka w trybie Konwencji haskiej nie jest automatyczny. Sąd może odmówić powrotu, jeżeli zostaną wykazane przesłanki przewidziane w konwencji. Chodzi m.in. o sytuacje, gdy wnioskodawca faktycznie nie wykonywał prawa do opieki, później zaakceptował wyjazd albo istnieje poważne ryzyko, że powrót naraziłby dziecko na szkodę fizyczną lub psychiczną albo postawiłby je w sytuacji nie do zniesienia.

Znaczenie może mieć również sprzeciw samego dziecka, jeżeli osiągnęło wiek i stopień dojrzałości uzasadniające uwzględnienie jego opinii. W przypadku niemowlęcia albo bardzo małego dziecka ta przesłanka zwykle nie będzie miała praktycznego znaczenia.

Trzeba jednak pamiętać, że wyjątki od powrotu są interpretowane ostrożnie. Sąd nie powinien zamieniać postępowania haskiego w pełny spór o władzę rodzicielską. Ocena tego, czy zachodzą podstawy oddalenia wniosku, zależy od dowodów i konkretnej sytuacji rodzinnej. W praktyce duże znaczenie ma także to, czy drugi rodzic zgłasza sprzeciw ojca wobec stałego wyjazdu jeszcze przed przeprowadzką.

Jak bezpiecznie przygotować powrót z dzieckiem do Polski?

Przed wyjazdem warto ustalić trzy rzeczy: czy ojciec ma parental responsibility, czy istnieje jakiekolwiek orzeczenie sądu dotyczące dziecka oraz czy planowany wyjazd ma być czasowy, czy stały. Inaczej ocenia się kilkudniowy wyjazd rodzinny, a inaczej przeprowadzkę do Polski z zamiarem stałego pobytu.

Jeżeli ojciec ma parental responsibility i zgadza się na wyjazd, zgoda powinna być pisemna. Dobrze, aby zawierała dane dziecka, dane rodziców, informację, czy chodzi o wyjazd czasowy czy stały, planowaną datę wyjazdu, adres pobytu w Polsce oraz uzgodnienia dotyczące kontaktów. Przy wyjeździe na stałe warto rozważyć podpisanie bardziej szczegółowego porozumienia rodzicielskiego.

Jeżeli ojciec ma parental responsibility i odmawia zgody, należy rozważyć wniosek do właściwego sądu w Anglii i Walii. We wniosku warto przedstawić plan życia dziecka w Polsce: mieszkanie, opiekę, pomoc rodziny, sytuację finansową, opiekę medyczną, żłobek lub przedszkole, sposób kontaktów z ojcem i argumenty pokazujące, że przeprowadzka jest zgodna z dobrem dziecka.

Jeżeli ojciec nie ma parental responsibility, sytuacja matki jest korzystniejsza, ale nadal warto zabezpieczyć dowody: pełny akt urodzenia dziecka, dokumenty potwierdzające brak wpisu ojca, brak małżeństwa, brak orzeczeń sądu oraz dokumenty potwierdzające, że matka faktycznie sprawuje codzienną pieczę nad dzieckiem.

Co może zrobić ojciec po wyjeździe dziecka do Polski?

Jeżeli ojciec uważa, że dziecko zostało bezprawnie zabrane do Polski, może złożyć wniosek o powrót dziecka. Może to zrobić za pośrednictwem organu centralnego w Wielkiej Brytanii, polskiego organu centralnego albo bezpośrednio do właściwego sądu w Polsce.

W Polsce organem centralnym w takich sprawach jest Minister Sprawiedliwości. Wniosek powinien zawierać informacje o dziecku, rodzicach, miejscu zwykłego pobytu dziecka przed wyjazdem, podstawie prawa do opieki oraz okolicznościach przemieszczenia albo zatrzymania dziecka. Do wniosku dołącza się m.in. akt urodzenia dziecka, orzeczenia dotyczące opieki lub władzy rodzicielskiej, dowody zwykłego miejsca pobytu dziecka oraz tłumaczenia dokumentów.

Sprawy o powrót dziecka w trybie Konwencji haskiej rozpoznają w Polsce wybrane sądy okręgowe. Co do zasady postępowanie powinno być szybkie, a zgodnie z informacjami Ministerstwa Sprawiedliwości państwo powinno wydać orzeczenie w sprawie powrotu dziecka w terminie do 6 tygodni od złożenia wniosku.

Sąd bada przede wszystkim, czy dziecko miało zwykły pobyt w innym państwie, czy doszło do naruszenia prawa pieczy, czy wnioskodawca wykonywał to prawo oraz czy nie zachodzą konwencyjne podstawy odmowy powrotu. Sam fakt, że matce w Polsce będzie łatwiej żyć albo że otrzyma pomoc rodziny, nie zawsze wystarczy do oddalenia wniosku o powrót.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różnie może wyglądać ocena prawna wyjazdu dziecka do Polski w zależności od dokumentów, uprawnień ojca i wcześniejszych ustaleń między rodzicami.

FAQ

Czy brak nazwiska ojca w akcie urodzenia oznacza, że ojciec nic nie może zrobić?

Nie zawsze. Jeżeli ojciec nie jest wpisany w akcie urodzenia i nie ma innej podstawy parental responsibility, jego sytuacja prawna jest słabsza. Może jednak próbować ustalić ojcostwo, uzyskać parental responsibility, żądać kontaktów albo składać wnioski do sądu. Trzeba sprawdzić dokumenty, a nie opierać się wyłącznie na tym, jak rodzice opisują swoją relację.

Czy zgoda na paszport dziecka oznacza zgodę na przeprowadzkę do Polski?

Nie. Zgoda na wydanie paszportu nie jest automatycznie zgodą na stałą zmianę miejsca pobytu dziecka. Przeprowadzka do innego państwa jest odrębną i poważniejszą decyzją. Jeżeli drugi rodzic ma prawo współdecydowania, najlepiej uzyskać osobną, wyraźną zgodę na wyjazd stały albo orzeczenie sądu.

Czy matka może wyjechać do Polski, jeśli ojciec tylko grozi, ale nie ma żadnych dokumentów?

Groźby same w sobie nie zawsze oznaczają skuteczną blokadę wyjazdu. Znaczenie ma to, czy ojciec ma parental responsibility, czy istnieją orzeczenia sądu i czy dziecko ma zwykły pobyt w Anglii. Jeżeli sytuacja jest konfliktowa, warto przed wyjazdem uzyskać poradę i sprawdzić, czy nie trzeba wystąpić do sądu.

Czy Konwencja haska przesądza, z którym rodzicem dziecko będzie mieszkać?

Nie. Postępowanie haskie dotyczy przede wszystkim tego, czy dziecko powinno wrócić do państwa zwykłego pobytu po bezprawnym przemieszczeniu albo zatrzymaniu. Spór o władzę rodzicielską, kontakty i docelowe miejsce zamieszkania dziecka powinien być rozpoznawany przez właściwy sąd rodzinny.

Co zrobić, jeśli ojciec nie zgadza się na stały wyjazd dziecka?

Najpierw warto spróbować uzyskać pisemne porozumienie, które reguluje miejsce pobytu dziecka i kontakty. Jeżeli porozumienie jest niemożliwe, rodzic planujący przeprowadzkę powinien rozważyć wniosek do właściwego sądu. Samowolny wyjazd może pogorszyć sytuację procesową i narazić dziecko na postępowanie o powrót.

Podsumowanie

Powrót z dzieckiem z Anglii do Polski może być prawnie bezpieczny, ale wymaga wcześniejszego ustalenia, kto ma prawo współdecydować o dziecku. Największe znaczenie ma parental responsibility ojca, miejsce zwykłego pobytu dziecka, istniejące orzeczenia sądowe i to, czy wyjazd ma być czasowy, czy stały.

Jeżeli ojciec ma parental responsibility, nie należy zakładać, że matka może swobodnie przenieść dziecko do Polski tylko dlatego, że dziecko mieszka z nią na co dzień. Brak zgody ojca albo sądu może prowadzić do postępowania haskiego i ryzyka nakazania powrotu dziecka. Jeżeli ojciec nie ma takich uprawnień, sytuacja matki jest korzystniejsza, ale nadal warto udokumentować podstawy wyjazdu i przygotować plan kontaktów.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ISAP.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468.

3. Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r. - Dz.U. 1995 nr 108 poz. 528.

4. Ministerstwo Sprawiedliwości, informacje o wniosku dotyczącym uprowadzenia lub bezprawnego zatrzymania dziecka - gov.pl.

5. Ministerstwo Sprawiedliwości, informacje o skutkach Brexitu w sprawach rodzinnych - Stop uprowadzeniom dzieci.

6. GOV.UK, zasady dotyczące zabrania dziecka za granicę - Get permission to take a child abroad.

7. GOV.UK, parental responsibility w Anglii i Walii - Who has parental responsibility.