Władza rodzicielska, zagrożenie dobra dziecka, możliwe środki ochrony

Władza rodzicielska w trakcie rozwodu

Jeżeli toczy się sprawa o rozwód, należy poinformować sąd o zachowaniu ojca i wskazać, że może on nie być zdolny do prawidłowego wykonywania władzy rodzicielskiej. Zgodnie z art. 107 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem.

Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie jej wykonywania i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. W braku porozumienia sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej. Może również powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia (art. 107 § 2 k.r.o.).

W opisanej sytuacji zasadne jest złożenie wniosku o zabezpieczenie poprzez powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej matce na czas trwania postępowania.

Ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej

Pozostawienie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy rodzice przedstawią porozumienie zgodne z dobrem dziecka, a sąd uzna, że będą współdziałać w sprawach dziecka. W przypadku braku współpracy oraz zagrożenia dobra małoletniego sąd może ograniczyć władzę jednego z rodziców, a w skrajnych przypadkach nawet ją odebrać.

Dodatkowo, zgodnie z art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. W myśl § 2 tego przepisu sąd może w szczególności zobowiązać rodziców do określonego postępowania, poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej nadzorowi kuratora sądowego lub zastosować inne środki wskazane w przepisie. Katalog ten ma charakter otwarty.

W praktyce możliwe jest złożenie wniosku do sądu o ograniczenie kontaktów ojca z małoletnim lub nawet o ich zakazanie, jeżeli przemawia za tym dobro dziecka.

Odpowiedzialność karna za pozbawienie wolności

Zgodnie z art. 189 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2024 r., poz. 17): „Kto pozbawia człowieka wolności, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

§ 2a stanowi, że jeżeli pozbawienie wolności dotyczy osoby nieporadnej ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15.

Przedmiotem ochrony jest wolność lokomocyjna, czyli możliwość swobodnej zmiany miejsca pobytu. W przypadku 16-letniego nastolatka ocena, czy jest osobą „nieporadną”, zależy od indywidualnych okoliczności. Niemniej samo zamknięcie dziecka w domu wbrew jego woli może wypełniać znamiona przestępstwa z art. 189 k.k., dlatego zasadne jest złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Zakaz zbliżania się i inne środki karne

Zgodnie z art. 41a § 1 Kodeksu karnego sąd może orzec zakaz przebywania w określonych miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami lub zbliżania się do nich w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności lub przestępstwo z użyciem przemocy. Środek ten może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub kontrolą w systemie dozoru elektronicznego.

Należy jednak podkreślić, że zastosowanie tego środka co do zasady następuje po skazaniu sprawcy. Dlatego kluczowe znaczenie ma wszczęcie i prowadzenie postępowania karnego. Równolegle można wystąpić do sądu rodzinnego o zabezpieczenie w postaci zakazu kontaktów lub ograniczenia władzy rodzicielskiej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59