Niekorzystne porozumienie przed rozwodem – czy można się wycofać?

Czy można wycofać się z porozumienia podpisanego przed rozwodem?

Co do zasady można zmienić stanowisko zajęte w prywatnym porozumieniu przed sprawą rozwodową, zwłaszcza jeżeli dokument nie został zatwierdzony przez sąd, nie przybrał formy ugody sądowej ani nie stanowi ważnej umowy wywołującej samodzielne skutki cywilnoprawne. Nie jest to jednak typowe „odwołanie” od pisma, lecz złożenie nowego stanowiska i wyjaśnienie, dlaczego wcześniejsze ustalenia nie powinny zostać przyjęte.

Taki dokument nie przesądza automatycznie o tym, czy rozwód będzie z wyłącznej winy jednego z małżonków, jaka będzie wysokość alimentów ani jak sąd ureguluje sprawy dzieci. Może natomiast zostać przedstawiony jako dowód. Sąd oceni go razem z pozostałym materiałem dowodowym, w tym z zeznaniami stron, dokumentami dotyczącymi dochodów, kosztów utrzymania, potrzeb dzieci i przyczyn rozkładu pożycia.

Najbezpieczniej nie pozostawiać sprawy bez reakcji. Jeżeli po spokojnym przeczytaniu dokumentu uznał Pan, że nie akceptuje jego treści, warto pisemnie poinformować drugą stronę oraz kancelarię, w której dokument był przygotowany, że nie podtrzymuje Pan podpisanych ustaleń. W takim piśmie dobrze wskazać, które postanowienia są kwestionowane i dlaczego, np. z powodu błędu, presji, braku pełnej informacji o skutkach prawnych albo zmiany okoliczności.

Jak zareagować przed rozprawą rozwodową?

W pierwszej kolejności warto przygotować krótkie, rzeczowe oświadczenie, że nie wyraża Pan zgody na wykorzystanie porozumienia jako aktualnego i wiążącego stanowiska. Pismo można wysłać listem poleconym, e-mailem za potwierdzeniem odbioru albo doręczyć w inny sposób pozwalający wykazać datę i treść oświadczenia. Jeżeli sprawa sądowa już się toczy, takie stanowisko można złożyć także do akt sprawy.

W piśmie należy unikać emocjonalnych zarzutów. Lepsze będzie wskazanie konkretnych faktów: dokument został podpisany bez spokojnej analizy, pod wpływem presji, bez pełnego zrozumienia skutków, przy braku wiedzy o realnych kosztach i dochodach albo w przekonaniu, że treść będzie można jeszcze negocjować. Warto od razu wskazać własną propozycję: brak zgody na rozwód z wyłącznej winy, inną wysokość alimentów na dzieci, brak podstaw do alimentów na żonę albo potrzebę oddzielnego rozliczenia kredytu.

Jeżeli w dokumencie znalazło się zobowiązanie, że jeden z małżonków przejmie spłatę kredytu, trzeba pamiętać, że bank nie jest związany takim porozumieniem bez swojej zgody. Małżonkowie mogą ustalić między sobą, kto faktycznie płaci raty, ale wobec banku nadal odpowiadają osoby wskazane w umowie kredytowej. Jeżeli chodzi o „mam też wspólny kredyt, który zobowiązałem się spłacić”, przydatne może być odrębne porozumienie majątkowe przed rozwodem, ale jego skuteczność zależy od treści, formy i rodzaju składników majątkowych.

Alimenty na małżonka po rozwodzie

Podpisanie porozumienia, w którym jedna strona zgadza się na alimenty dla drugiego małżonka, nie oznacza jeszcze, że sąd zawsze zasądzi alimenty w tej wysokości i na takich zasadach. Podstawą rozstrzygnięcia jest przede wszystkim art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli żaden z małżonków nie zostanie uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia albo jeżeli rozwód zostanie orzeczony bez orzekania o winie, alimentów może żądać małżonek znajdujący się w niedostatku. Niedostatek oznacza sytuację, w której dana osoba nie może własnymi siłami zaspokoić usprawiedliwionych potrzeb.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy jeden małżonek zostanie uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Wtedy małżonek niewinny może żądać alimentów, jeżeli rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej, nawet gdy nie znajduje się w niedostatku. Dlatego zgoda na rozwód z wyłącznej winy nie powinna być składana pochopnie. Może mieć realny wpływ na zakres obowiązku alimentacyjnego.

Nie jest jednak prawidłowe uproszczenie, że alimenty dla małżonka są zawsze „dożywotnie”. Obowiązek alimentacyjny wygasa m.in. w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa. Jeżeli zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek co do zasady wygasa także po upływie pięciu lat od rozwodu, chyba że sąd przedłuży ten termin z powodu wyjątkowych okoliczności.

Alimenty na dzieci a prywatne ustalenia rodziców

W wyroku rozwodowym sąd musi rozstrzygnąć o kosztach utrzymania i wychowania wspólnych małoletnich dzieci. Wynika to z art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Prywatne ustalenia rodziców mogą być pomocne, ale sąd nie jest nimi związany, jeżeli uzna, że nie odpowiadają dobru dzieci albo realnym możliwościom rodziców.

Wysokość alimentów na dzieci ustala się według dwóch podstawowych kryteriów: usprawiedliwionych potrzeb dzieci oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego rodzica. Potrzeby obejmują m.in. wyżywienie, mieszkanie, leczenie, edukację, odzież, wypoczynek i rozwój dziecka. Możliwości rodzica to nie tylko aktualny dochód, ale również kwalifikacje, doświadczenie, majątek i realna zdolność zarobkowania.

Jeżeli prowadzi Pan działalność gospodarczą i nie ma stałych zleceń, trzeba to udokumentować. Same ogólne twierdzenia o nieregularnych dochodach mogą nie wystarczyć. Przydatne będą deklaracje podatkowe, księga przychodów i rozchodów, zestawienie faktur, potwierdzenia kosztów, umowy kredytowe, wyciągi z rachunków oraz dokumenty pokazujące, jakie kwoty faktycznie przeznacza Pan na dzieci.

W praktyce sąd może wziąć pod uwagę, że dotychczas dobrowolnie płacił Pan określoną kwotę na dzieci, ale nie oznacza to automatycznie, że każda wyższa kwota wskazana w porozumieniu będzie zasadna. Jeżeli druga strona żąda alimentów znacząco wyższych niż dotychczasowe, powinna wykazać realne potrzeby dzieci. Więcej o kryteriach ustalania alimentów opisuje artykuł wysokość alimentów na dziecko.

Czy można powołać się na błąd, podstęp albo presję?

Jeżeli podpisane porozumienie miało charakter czynności prawnej, np. umowy lub ugody między małżonkami, w określonych sytuacjach można rozważyć uchylenie się od skutków złożonego oświadczenia woli. Zgodnie z art. 84 Kodeksu cywilnego można powołać się na błąd co do treści czynności prawnej, jeżeli błąd był istotny. Jeżeli błąd został wywołany podstępnie, znaczenie ma także art. 86 Kodeksu cywilnego.

Nie każda presja emocjonalna wystarczy jednak do skutecznego podważenia podpisu. Trzeba wykazać konkretne okoliczności, np. wprowadzenie w błąd co do skutków dokumentu, nieprawdziwe zapewnienia drugiej strony, działanie pod groźbą albo sytuację, w której podpisujący nie miał realnej możliwości spokojnego zapoznania się z treścią. Gdy dokument był przygotowany przez prawnika jednej ze stron, tym bardziej warto wyjaśnić, czy druga strona miała pełną świadomość skutków.

Oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli powinno być złożone drugiej stronie na piśmie. Zasadniczo termin wynosi rok: przy błędzie od jego wykrycia, a przy groźbie od chwili, gdy stan obawy ustał. Niezależnie od tego w sprawie rozwodowej trzeba jasno powiedzieć sądowi, że wcześniejszego stanowiska Pan nie podtrzymuje.

Wina w rozwodzie i znaczenie podpisanego dokumentu

Sąd nie orzeka winy wyłącznie dlatego, że jedna ze stron wcześniej podpisała dokument z określonym sformułowaniem. Wina w rozkładzie pożycia wymaga ustalenia konkretnych faktów: zachowań małżonków, przyczyn zerwania więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej oraz związku tych zachowań z trwałym i zupełnym rozkładem pożycia.

Jeżeli nie zgadza się Pan z twierdzeniem o swojej wyłącznej winie, należy to wyraźnie wskazać w odpowiedzi na pozew albo w piśmie procesowym. Warto przygotować dowody: korespondencję, dokumenty, świadków, potwierdzenia kosztów utrzymania rodziny, informacje o opiece nad dziećmi i okoliczności dotyczące zachowania drugiego małżonka. Gdy druga strona powołuje nieprawdziwe twierdzenia, pomocny może być także tekst o tym, jak reagować na kłamstwa w pozwie rozwodowym.

Podział majątku i kredyt przy rozwodzie

Rozwód, alimenty i podział majątku to powiązane, ale odrębne kwestie. Sąd rozwodowy może dokonać podziału majątku wspólnego tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. W praktyce wiele spraw majątkowych rozlicza się osobno po rozwodzie albo w drodze umowy.

Jeżeli w majątku jest mieszkanie, dom albo kredyt hipoteczny, nie wystarczy ogólny zapis, że jedna osoba „bierze wszystko na siebie”. Przeniesienie własności nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego, a przejęcie długu wobec banku wymaga zgody wierzyciela. Bez takiej zgody bank może nadal żądać spłaty od obojga kredytobiorców.

Warto więc oddzielić dwie sprawy: wewnętrzne rozliczenie między małżonkami oraz odpowiedzialność wobec banku. Wewnętrzne porozumienie może być dowodem i podstawą roszczeń między byłymi małżonkami, ale nie musi zmieniać relacji z bankiem. Dlatego zobowiązanie do samodzielnej spłaty raty kredytu powinno być precyzyjne, najlepiej skonsultowane i powiązane z całościowym rozliczeniem majątku.

Co warto przygotować dla sądu?

W sprawie takiej jak opisana najważniejsze jest szybkie uporządkowanie dokumentów i stanowiska. Do sądu warto przygotować przede wszystkim:

• kopię podpisanego porozumienia oraz pismo, w którym wskazuje Pan, że nie podtrzymuje jego treści,
• dokumenty potwierdzające dochody z działalności gospodarczej i ich nieregularność,
• zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania, rat kredytów i kosztów prowadzenia działalności,
• dowody dotychczasowych wpłat na dzieci,
• informacje o rzeczywistych potrzebach dzieci i o udziale każdego z rodziców w opiece,
• dowody dotyczące przyczyn rozkładu pożycia, jeżeli druga strona żąda rozwodu z Pana wyłącznej winy.

Im bardziej konkretne będą wyliczenia, tym łatwiej będzie wykazać, że podpisane wcześniej kwoty nie odpowiadają rzeczywistym możliwościom finansowym. Sąd nie powinien ustalać alimentów wyłącznie na podstawie emocjonalnych deklaracji stron, lecz na podstawie realnych potrzeb i możliwości.

FAQ

Czy podpisane przed rozwodem porozumienie jest wiążące dla sądu?

Nie zawsze. Sąd może potraktować je jako dowód, ale samodzielnie ocenia winę, alimenty, sprawy dzieci i zgodność ustaleń z prawem oraz dobrem małoletnich. Wiążący charakter może mieć tylko określona czynność prawna spełniająca wymagane warunki, np. co do formy.

Czy mogę zmienić zdanie co do rozwodu z mojej wyłącznej winy?

Tak, można zmienić stanowisko procesowe. Trzeba jednak zrobić to jasno i możliwie szybko, najlepiej w piśmie do sądu. Jeżeli druga strona przedstawi podpisane porozumienie, należy wyjaśnić, dlaczego dokument nie powinien przesądzać o winie.

Czy alimenty dla żony mogą być zasądzone dożywotnio?

Nie można przyjmować automatycznie, że alimenty dla byłego małżonka są zawsze dożywotnie. Ich zakres i czas trwania zależą od podstawy prawnej, winy w rozwodzie, sytuacji stron oraz późniejszych zmian. Obowiązek wygasa m.in. po zawarciu przez uprawnionego nowego małżeństwa.

Czy sąd uwzględni moje kredyty przy alimentach?

Sąd może wziąć pod uwagę realne obciążenia finansowe, ale kredyty nie eliminują obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. Znaczenie ma to, kiedy i na jaki cel kredyty zostały zaciągnięte, jakie są dochody oraz jakie są usprawiedliwione potrzeby dzieci.

Czy mogę uchylić się od podpisu, jeśli działałem pod wpływem błędu?

Może to być możliwe, jeżeli błąd był istotny i dotyczył treści czynności prawnej. Oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych należy złożyć drugiej stronie na piśmie. Co do zasady termin wynosi rok od wykrycia błędu.

Czy ustalenie, że sam spłacam wspólny kredyt, zwalnia żonę wobec banku?

Nie. Porozumienie między małżonkami nie zwalnia drugiego kredytobiorcy wobec banku bez zgody banku. Może natomiast regulować wzajemne rozliczenia między małżonkami, jeżeli zostało prawidłowo przygotowane.

Podsumowanie

Niekorzystne porozumienie podpisane przed sprawą rozwodową nie musi przesądzać wyniku procesu. Jeżeli dokument nie został zatwierdzony przez sąd i nie stanowi skutecznej umowy w wymaganej formie, można zmienić stanowisko i wyjaśnić, dlaczego wcześniejsze ustalenia nie odpowiadają rzeczywistej sytuacji.

Nie warto jednak liczyć na to, że sąd sam pominie taki dokument. Należy aktywnie zareagować: złożyć pisemne oświadczenie, przygotować dowody, jasno zakwestionować żądanie rozwodu z wyłącznej winy i wykazać realne możliwości finansowe przy alimentach. Przy kredycie i majątku trzeba dodatkowo pamiętać, że ustalenia między małżonkami nie zawsze wiążą osoby trzecie, zwłaszcza bank.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.