Małżonek wpisany do księgi wieczystej darowanej nieruchomości a podział majątku

Czy darowizny gruntów oraz środków pieniężnych wchodzą do majątku wspólnego małżonków i podlegają podziałowi?

Kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (K.r.o.).

Stosownie do art. 31 § 1 K.r.o. – „z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny)”.

Darowizny gruntu oraz środków pieniężnych wchodzą do Pana majątku osobistego i nie podlegają podziałowi w razie jego ustania.

Chcąc wpisać Pana żonę jako współwłaściciela nieruchomości do księgi wieczystej, najpierw musi Pan podarować jej udział w tej nieruchomości lub rozszerzyć wspólność majątkową o te składniki u notariusza.

Rozszerzenie wspólności majątkowej o darowizny a podział majątku w razie rozwodu

W przypadku rozszerzenia wspólności majątkowej o te składniki Pana żona w razie rozwodu lub separacji może domagać się jego podziału i przyznania jej połowy tego majątku, bowiem umowa rozszerzająca wspólność o te darowizny całkowicie zmienia powyższe rozliczenia.

Zgodnie z art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

„§ 1. Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.

§ 2. Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.”

Jak więc z powyższego wynika, małżeński ustrój majątkowy może być ukształtowany według innych zasad niż przewidziane przepisami o ustawowym ustroju majątkowym. Może do tego dojść przez zawarcie małżeńskiej umowy majątkowej. Zawarcie takiej umowy jest wyrazem realizacji autonomii woli jednostki występującej w majątkowym prawie małżeńskim. Ustawa zakreśla jednak granice, w jakich autonomia ta może się wyrażać, i określa, jakie majątkowe umowy małżeńskie mogą być zawierane, zasady ich zawierania i skutki prawne tych umów.

Rodzaje małżeńskiej umowy majątkowej

Rodzaj ustroju umownego nie jest w pełni pozostawiony swobodnemu uznaniu umawiających się stron.

Na podstawie art. 47 § 1 mogą one mianowicie jedynie: 1) rozszerzyć wspólność ustawową, 2) ograniczyć wspólność ustawową, 3) ustanowić rozdzielność majątkową (nazywaną rozdzielnością zwykłą albo pełną) i 4) ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Strony małżeńskiej umowy majątkowej natomiast nie mogą ustanowić innego, poza wymienionymi, rodzaju ustroju majątkowego. Nie mogą także jednocześnie częściowo rozszerzyć (co do pewnych przedmiotów majątkowych), a częściowo ograniczyć (co do innych przedmiotów) wspólności ustawowej. Małżonkowie, którzy pozostają w umownym ustroju majątkowym, mogą zaś – w drodze zmiany umowy – ustanowić ustrój wspólności ustawowej.

Małżonkowie mogą przez umowę rozszerzyć wspólność ustawową na przedmioty i prawa majątkowe, które stosownie do art. 33 stanowią majątek osobisty każdego z nich, i w ten sposób ustanowić ustrój ogólnej wspólności majątkowej. Mogą też rozszerzyć wspólność na stanowiące majątek osobisty każdego z małżonków niektóre tylko rodzaje przedmiotów albo przedmioty oznaczone co do tożsamości.

Rozszerzenie wspólności majątkowej o określone przedmioty należące do majątków osobistych małżonków

Tak więc strony mogą się umówić, że rozszerzoną wspólnością objęte zostaną tylko przedmioty (wszystkie, określone ich rodzaje lub oznaczone co do tożsamości) należące do ich majątków osobistych przed zawarciem umowy, że wspólność obejmie tylko przedmioty nabyte po zawarciu małżeństwa albo że umowa spowoduje oba te skutki.

Natomiast stosownie do art. 49 Kodeku rodzinnego i opiekuńczego:

„§ 1. Nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na:

1) przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny,

2) prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

3) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

4) wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,

5) niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

§ 2. W razie wątpliwości uważa się, że przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków nie zostały włączone do wspólności.”

Powyższy przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że postanowienia umowy włączające do wspólności przedmioty i prawa wymienione w tym przepisie są bezwzględnie nieważne (art. 58 § 1 K.c.), a gdy z okoliczności wynika, że bez tych postanowień umowa nie byłaby zawarta, nieważna jest cała umowa (art. 58 § 3 K.c.).

Art. 49 § 1 pkt 1 dotyczy przedmiotów majątkowych, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny po zawarciu umowy o rozszerzeniu wspólności majątkowej. Przez zapis należy rozumieć zapis zwykły (art. 968 § 1 K.c.) i zapis windykacyjny (art. 9811 § 1 K.c.). Rozszerzenie wspólności na przedmioty wymienione w art. 49 § 1 w żadnym wypadku nie jest dopuszczalne. W ten sposób wzmocniona została ochrona swobody testowania przez spadkodawcę i rozporządzania majątkiem przez darczyńcę, którzy mogą nie wiedzieć o modyfikacji ustroju majątkowego spadkobiercy czy obdarowanego, a których intencją jest dokonanie przysporzenia dla określonej osoby; w razie innej intencji zaś mogą po prostu dokonać przysporzenia na rzecz obojga małżonków.

Jednak art. 49 § 1 pkt 1 nie dotyczy przedmiotów majątkowych, które przypadły jednemu z małżonków z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny przed zawarciem umowy o rozszerzeniu wspólności i w chwili zawierania tej umowy stanowiły majątek osobisty tego z małżonków (art. 33 pkt 2). Małżonkowie mogą w ramach zakreślonej w art. 47 § 1 swobody umownego ukształtowania ich ustroju majątkowego postanowić o rozszerzeniu wspólności na te przedmioty.

Jeżeli więc rozszerzy Pan wspólność na tą nieruchomość i stojący na tej nieruchomości dom, to cała ta nieruchomość, wraz ze stojącym na niej budynkiem i wszelkimi nakładami, stanie się majątkiem wspólnym, a więc Pana żona będzie mogła domagać się podziału tego majątku.

Zobacz również: Rozszerzenie wspólności majątkowej wpis do księgi wieczystej

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59