Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z rozdzielnością majątkową
lub intercyzą? Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Darowizna do majątku odrębnego współmałżonka

Autor: Anna Sochaj-Majewska • Opublikowane: 2015-03-24

Kupujemy z żoną mieszkanie i chcemy, aby mieszkanie to stanowiło odrębny majątek żony. W akcie notarialnym oświadczyliśmy, że zakup mieszkania będzie pochodzić ze środków własnych żony i będzie to zakup do jej majątku odrębnego. Niestety nie do końca właściwie rozumieliśmy termin „środki własne”. O ile część środków pieniężnych wykorzystanych do tej pory na wpłacenie rat istotnie pochodziła z majątku żony sprzed zawarcia małżeństwa, o tyle druga część (około 50% wartości mieszkania) będzie pochodzić z lokat bankowych, których właścicielem jest żona, ale które w świetle prawa stanowią małżeńską wspólność majątkową. Zatem czy mogę notarialnie przekazać żonie prawo do tych lokat, tak aby środki na nich zgromadzone stanowiły jej środki własne i czy jeśli takie przekazanie jest możliwe, istnieje jeszcze konieczność rejestrowania tego faktu w urzędzie skarbowym? I ewentualnie czy istnieje możliwość wprowadzenia zmian do sporządzonego już aktu notarialnego, tak aby nabyte mieszkanie stanowiło małżeńską wspólność majątkową, a następnie dopiero przekazać je do majątku odrębnego żony?

Małżonkowie, pomiędzy którymi funkcjonuje ustrój wspólności ustawowej, mogą dokonywać w trakcie trwania tego ustroju wyłącznie przesunięć majątkowych pomiędzy majątkiem osobistym jednego z nich (dawniej zwanym majątkiem odrębnym) a majątkiem osobistym drugiego współmałżonka, jak również przesunięć z majątku osobistego do majątku wspólnego, w tym drugim wypadku dojdzie do rozszerzenia wspólności majątkowej na składnik, który dotychczas stanowił przedmiot majątku osobistego jednego z małżonków. Niedopuszczalne jest natomiast, dopóki trwa wspólność małżeńska, jakiekolwiek dysponowanie przez współmałżonków, samodzielnie lub wspólnie, udziałami, jakie służą im w przedmiocie należącym do majątku wspólnego.

Wedle przepisu art. 35 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku. Wspólność majątkowa małżeńska jest współwłasnością szczególną, o bezudziałowym charakterze. Wprawdzie oboje małżonkowie mają co do zasady równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 K.r.o.), ale jest to tylko punkt wyjścia dla wzajemnych rozliczeń po ustaniu wspólności. W szczególności każde z małżonków może żądać ustalenia nierównych udziałów, z uwzględnieniem stopnia, w jakim każdy z nich przyczynił się do powstania masy majątku wspólnego. Nie można też przewidzieć, komu ostatecznie po podziale majątku przypadnie określony składnik majątku wspólnego. Z tych względów żadne z małżonków w trakcie trwania wspólności nie może „uszczuplić” swego udziału, przenosząc lub zobowiązując się do przeniesienia na kogokolwiek części swego prawa. Taka czynność prawna będzie bezwzględnie nieważna, jako sprzeczna z przepisem powszechnie obowiązującego prawa, a więc contra legem (art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego).

Ponieważ zależy Państwu na skutku w postaci przynależności nabywanego prawa odrębnej własności lokalu do majątku osobistego żony, proszę pozostawić treść umowy bez jakichkolwiek zmian, gdyż taki skutek ona wywoła, bez względu na to, że niewłaściwie, w Pana ocenie, zrozumieli Państwo pojęcie „środków własnych”. Wskazane 50% środków na nabycie mieszkania, które będą pochodzić z majątku wspólnego, nie spowoduje, że lokal stanie się wbrew Państwa woli składnikiem majątku wspólnego, z pominięciem postanowień zawartej umowy. Co więcej, w świetle obowiązującej konstrukcji wspólności majątkowej niedopuszczalne jest przekazanie przez Pana żonie (np. drogą darowizny) prawa do 1/2 środków zgromadzonych na lokatach bankowych, na których fundusze stanowią przedmiot majątku wspólnego. Prawo do lokalu stanowi wyłączną własność żony, natomiast te 50% to nakład z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków, który może podlegać wzajemnemu rozliczeniu dopiero po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej i przy podziale majątku wspólnego (oczywiście jeśli obie strony będą sobie tego życzyć).

Jak stanowi przepis art. 45 § 1 K.r.o., każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Każdy z małżonków może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można natomiast żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny (art. 45 § 2 K.r.o.). Powyższe reguły stosuje się także wtedy, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego (art. 45 § 3 K.r.o.). Jeśli zatem zakupiona nieruchomość lokalowa, stanowiąca przedmiot majątku osobistego żony, będzie przynosić dochód z wynajmu, użytkowania etc. to żądanie w przyszłości rozliczenia poniesionego nakładu nie będzie możliwe, bo znajdzie on pokrycie w osiągniętym dochodzie. W myśl art. 31 § 1 pkt 2) K.r.o. dochody z majątku wspólnego jak również z majątku osobistego każdego z małżonków wchodzą do majątku wspólnego, podobnie jak pobrane wynagrodzenie za pracę czy dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Wspólność majątkowa małżeńska ustawowa może ustać w razie:

  1. uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, wówczas wspólność majątkowa bezudziałowa przekształca się we współwłasność w częściach ułamkowych z udziałami po 50%;
  2. uprawomocnienia się wyroku orzekającego separację, powstanie wtedy przymusowa rozdzielność majątkowa pomimo trwania małżeństwa (art. 54 § 1 K.r.o.),
  3. w przypadku ubezwłasnowolnienia lub w razie ogłoszenia upadłości jednego z małżonków (art. 53 § 1 K.r.o.),
  4. na skutek zawarcia notarialnej majątkowej umowy małżeńskiej (tzw. intercyzy) ustanawiającej rozdzielność majątkową (art. 51 K.r.o.);
  5. w razie ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej na żądanie jednego z małżonków, czyli wskutek złożonego „z ważnych powodów” pozwu, rozdzielność powstaje z dniem oznaczonym w wyroku (art. 52 K.r.o.).

Dopiero kiedy wspólność ustanie, w jeden ze sposobów opisanych wyżej, byli małżonkowie lub nadal małżonkowie, mogą dokonywać operacji i czynności prawnych, których przedmiotem będzie przypadający każdemu z nich udział w składnikach dawnego majątku wspólnego (darowizna, sprzedaż, zamiana, obciążenie etc.). Oczywiście czynności rozporządzające i przekraczające zakres zwykłego zarządu będą wymagać zgody drugiego współwłaściciela (art. 199 Kodeksu cywilnego), ale szczegóły z tym związane nie są przedmiotem tego zapytania.

Wyjaśnić trzeba, iż darowizna środków pieniężnych nie wymaga zachowania żadnej formy prawnej, w tym w szczególności zbędne jest sporządzanie na tę okoliczność umowy w formie aktu notarialnego. Wystarczające jest bowiem w takim przypadku ustne wyrażenie zgodnych oświadczeń woli przez darczyńcę i obdarowanego oraz przyjęcie przelewu lub gotówki. W myśl art. 890 § 1 K.c. umowa darowizny zawarta bez zachowania formy aktu notarialnego jest ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Forma aktu notarialnego jest zastrzeżona natomiast pod rygorem nieważności (ad solemnitatem, art. 158 K.c.) dla obrotu nieruchomościami oraz spółdzielczymi prawami do lokalu oraz prawem do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej.

Jeśli pomiędzy małżonkami panuje ustrój rozdzielności majątkowej (czyli nie są rozwiedzeni), to aby zachować prawo do zwolnienia podatkowego darowizny pieniężnej, dokonanej przez jednego małżonka na rzecz drugiego, darowizna ta musi zostać zgłoszona w urzędzie skarbowym. Od dnia 1 stycznia 2007 r. z pełnego zwolnienia podatkowego, bez względu na to czy są to darowizny rzeczowe, czy pieniężne, korzystają darowizny w kręgu najbliższej rodziny, jednak po spełnieniu warunków określonych w ustawie. Jak wynika z treści przepisu art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 ze zm.), zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Obowiązek podatkowy w przypadku umowy darowizny, która nie wymaga zachowania formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności, powstaje z chwilą spełnienia przez darczyńcę przyrzeczonego świadczenia (art. 6 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy). Aby darowizna niezależnie od kwoty korzystała ze zwolnienia, należy złożyć w urzędzie skarbowym przed upływem pół roku zgłoszenie nabycia (formularz SD-Z2) oraz udokumentować otrzymanie środków pieniężnych na rachunek bankowy, rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym (art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy). Darczyńca zatem nie może przekazać środków w gotówce, „z rąk do rąk”.

Kluczowy dla skorzystania ze zwolnienia podatkowego jest termin półroczny na dokonanie zgłoszenia nabycia, liczony od chwili przekazania środków na rzecz obdarowanego. Uchybienie temu terminowi prawa materialnego pociąga za sobą trwałą utratę prawa do zwolnienia, bez względu na to jakie okoliczności po stronie podatnika to spowodowały (choroba, nieznajomość prawa, niewiedza, wypadek losowy etc.). Wielokrotnie taką interpretację przepisów potwierdziło orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jeśli zgłoszenie nie zostanie dokonane, darowizna będzie opodatkowana wedle reguł obowiązujących dla pierwszej grupy podatkowej, czyli ponad kwotę wolną od podatku, która aktualnie wynosi 9637 zł (art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy). Jednocześnie, jeśli kwota darowizny nie przekracza kwoty wolnej od podatku, zgłoszenie nie jest w ogóle wymagane, pod warunkiem że pomiędzy tymi samymi osobami kwota wolna na przestrzeni ostatnich pięciu lat nie zostanie przekroczona także po aktualnej darowiźnie (art. 4a ust. 4 pkt 1 ustawy).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Pytania i odpowiedzi

Czy w serwisie można otrzymać pomoc prawną?

W serwisie udzielamy porad prawnych. Wystarczy wypełnić formularz i opisać problem. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Ile czasu trzeba czekać na poradę prawną?

Porada prawna udzielana jest do 24 godzin od momentu zaakceptowania wpłaty. W bardziej skomplikowanych sprawach terminy ustalane są indywidualnie.

Podobne tematy

Brak odpowiedzialności za zobowiązania małżonka

Prowadzę działalność gospodarczą. Firmowe kredyty zabezpieczyłem na hipotece, tzn. na naszym domu. Spłacam go z dochodów firmy. Chcemy z żoną...

Unieważnienie umowy notarialnej o rozdzielności majątkowej

Pod koniec grudnia podpisaliśmy umowę notarialną o rozdzielności majątkowej. Czy możemy ją unieważnić, tzn. sprawić, by zaczęła obowiązywać...

Ustanowienie rozdzielności majątkowej

Od dwóch lat jesteśmy małżeństwem. Chcielibyśmy mieć rozdzielność majątkową (intercyzę). Żona nie pracowała, tylko ja utrzymywałem rodzinę. Przez te...

Intercyza a obowiązek alimentacyjny

Czy zawierana na postawie umowy dwustronnej intercyza, oznaczająca pełną rozdzielność majątkową (z przychodami włącznie), dopuszcza zwolnienie od...

Zabezpieczenie majątku na przyszłość

W maju tego roku biorę ślub konkordatowy. Mój przyszły małżonek ma nieślubne dziecko, z którym nie utrzymuje kontaktów. Chciałabym uchronić...

Zakończenie rozdzielności majątkowej

Ile kosztuje i jakie będą konsekwencje zakończenia rozdzielności majątkowej i powrotu do wspólnoty? Czy lepiej wrócić do stanu sprzed...

Podział majątku gdy brak wspólnoty majątkowej

Mamy z żoną podpisaną intercyzę ustanowioną przed ślubem. Pracuję w firmie żony, w naszych zarobkach jest znaczna dysproporcja – żona...

Rozdzielność majątkowa z mężem zaciągającym kredyty

Mam z mężem kredyt hipoteczny z powodu jego długów. Niestety mąż nadal mnie okłamuje i znowu zaciągnął kredyt. Nawet nie wiem na co. Czy...


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »