Była partnerka nęka po rozstaniu i spór o alimenty – co zrobić?

Uregulowanie alimentów po rozstaniu rodziców

Jeżeli w chwili obecnej występuje jedynie dobrowolne płacenie alimentów na dziecko, warto uporządkować sytuację na piśmie. Dobrowolne przelewy są ważnym dowodem, że rodzic łoży na dziecko, ale same w sobie nie tworzą wyroku ani ugody sądowej. Drugi rodzic nie może na ich podstawie od razu skierować sprawy do komornika, chyba że istnieje tytuł egzekucyjny, na przykład ugoda sądowa, zatwierdzona ugoda mediacyjna albo akt notarialny z dobrowolnym poddaniem się egzekucji.

Podstawą obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka jest Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W sprawie dziecka sąd bierze więc pod uwagę nie tylko bieżące dochody rodzica, ale także to, ile rodzic realnie może zarabiać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji, doświadczenia i stanu zdrowia.

Jeżeli rodzice są w silnym konflikcie, najlepiej rozważyć jedno z trzech rozwiązań: zawarcie ugody przed mediatorem i zatwierdzenie jej przez sąd, zawarcie ugody sądowej albo wystąpienie do sądu o ustalenie zakresu obowiązku alimentacyjnego. W praktyce pozew o alimenty najczęściej składa małoletnie dziecko reprezentowane przez rodzica, z którym mieszka. Rodzic zobowiązany, który chce sam uporządkować sytuację, może rozważyć powództwo o ustalenie na podstawie art. 189 K.p.c., ale musi wykazać interes prawny, czyli realną potrzebę usunięcia niepewności co do zakresu obowiązku.

Jeżeli alimenty zostały już wcześniej ustalone wyrokiem, ugodą sądową albo zatwierdzoną ugodą mediacyjną, nie należy samowolnie zmniejszać ich wysokości. Wtedy właściwą drogą jest pozew o obniżenie alimentów na podstawie art. 138 K.r.o., jeżeli nastąpiła istotna zmiana stosunków, na przykład trwały spadek dochodów, choroba, utrata pracy niezawiniona przez rodzica albo istotna zmiana kosztów utrzymania dziecka.

Jak sąd ocenia potrzeby dziecka i możliwości rodzica?

Usprawiedliwione potrzeby dziecka obejmują m.in. wyżywienie, mieszkanie, odzież, leczenie, edukację, zajęcia dodatkowe, wypoczynek, transport, środki higieny oraz potrzeby związane z rozwojem emocjonalnym i społecznym. W orzecznictwie przyjmuje się, że dziecko ma prawo do równej stopy życiowej z rodzicami, oczywiście w granicach ich rzeczywistych i możliwych do osiągnięcia możliwości majątkowych.

Ważne jest także osobiste staranie o wychowanie dziecka. Jeżeli jeden z rodziców na co dzień mieszka z dzieckiem, organizuje szkołę, lekarzy, zajęcia i opiekę, sąd może uznać, że w znacznej części wykonuje obowiązek alimentacyjny przez osobiste starania. Drugi rodzic częściej realizuje swój obowiązek przede wszystkim przez świadczenie pieniężne.

Spadek dochodów rodzica nie oznacza automatycznie, że alimenty powinny być niższe. Sąd sprawdzi, czy obniżenie zarobków jest trwałe, niezawinione i należycie udokumentowane. Krótkotrwały spadek przychodów, rezygnacja z lepiej płatnej pracy bez ważnego powodu albo przeniesienie dochodów na inną osobę mogą nie wystarczyć do obniżenia alimentów.

Nowa partnerka rodzica nie jest zobowiązana do utrzymywania jego dziecka z poprzedniego związku. Jej dochody nie są alimentami dla dziecka partnera. Mogą mieć znaczenie jedynie pośrednio, gdy sąd ocenia rzeczywiste koszty utrzymania rodzica zobowiązanego, na przykład czy dzieli z kimś czynsz, media lub inne wydatki domowe.

Co zrobić, gdy była partnerka nęka, grozi albo nachodzi?

Opisane zachowania należy dokumentować od razu: zachowywać SMS-y, wiadomości, e-maile, nagrania poczty głosowej, zrzuty ekranu, daty telefonów, dane świadków oraz informacje o wizytach w pracy, u sąsiadów lub u rodziny. Bez materiału dowodowego trudno wykazać powtarzalność i uporczywość działań.

Aktualne brzmienie art. 190a § 1 Kodeksu karnego przewiduje, że kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Ściganie tego czynu następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Jeżeli była partnerka nęka także obecną partnerkę ojca, pokrzywdzoną może być również ta osoba. W praktyce zawiadomienie może złożyć zarówno ojciec, jak i obecna partnerka, ale każdy powinien opisać własne doświadczenia i dołączyć własne dowody. Sam konflikt rodzinny nie zawsze wystarczy do odpowiedzialności karnej; kluczowe jest to, czy działania są powtarzalne, uporczywe i realnie naruszają prywatność albo wywołują uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia.

Groźby należy oceniać ostrożnie. Jeżeli ktoś grozi popełnieniem przestępstwa, a groźba wzbudza uzasadnioną obawę spełnienia, może wchodzić w grę art. 190 K.k. Jeżeli natomiast ktoś zapowiada, że pójdzie do pracodawcy i opowie nieprawdziwe lub kompromitujące informacje, częściej należy rozważać ochronę dóbr osobistych, zniesławienie, zniewagę albo stalking, zależnie od treści i częstotliwości zachowań.

Pomówienia, zniewagi i naruszenie dóbr osobistych

Jeżeli była partnerka rozpowiada nieprawdziwe informacje, które mogą poniżyć ojca lub jego partnerkę w opinii publicznej albo narazić ich na utratę zaufania potrzebnego w pracy, można rozważać zniesławienie z art. 212 K.k. Jeżeli używa obelg, wyzwisk albo wypowiedzi naruszających godność, może wchodzić w grę zniewaga z art. 216 K.k.

Trzeba jednak pamiętać, że zarówno zniesławienie, jak i zniewaga są co do zasady ścigane z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzony najczęściej sam wnosi prywatny akt oskarżenia do sądu. Policja i prokuratura nie zawsze prowadzą takie sprawy z urzędu, chyba że wystąpi szczególny interes społeczny.

Równolegle można skorzystać z ochrony cywilnej. Na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego osoba, której dobra osobiste naruszono, może żądać m.in. zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, przeprosin, a w określonych przypadkach także zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny. W sprawach rodzinnych często skuteczniejsze od samego sporu karnego bywa szybkie wezwanie do zaprzestania naruszeń, a następnie pozew cywilny, jeżeli działania się powtarzają.

Nastawianie dziecka przeciwko drugiemu rodzicowi

Jeżeli matka dziecka angażuje dziecko w konflikt dorosłych, obraża przy nim ojca lub jego nową partnerkę albo utrudnia spokojny kontakt, warto rozważyć działania w sądzie rodzinnym. Takie zachowania mogą wpływać na dobro dziecka, a to dobro jest podstawowym kryterium w sprawach o władzę rodzicielską, kontakty i sposób wykonywania pieczy.

W sytuacji, gdy mam bardzo trudne relacje z byłą partnerką, a konflikt przenosi się na dziecko, typowe spory rodziców o opiekę nad dzieckiem powinny być rozwiązywane przez konkretne wnioski: o ustalenie kontaktów, zmianę kontaktów, zagrożenie nakazaniem zapłaty za utrudnianie kontaktów, uregulowanie miejsca pobytu dziecka albo ograniczenie władzy rodzicielskiej, jeżeli zachowanie rodzica realnie zagraża dobru dziecka.

Nie każde krytyczne zdanie o drugim rodzicu uzasadnia ingerencję sądu. Znaczenie ma skala, powtarzalność i skutki dla dziecka: lęk przed kontaktem, odmowa spotkań bez racjonalnej przyczyny, obniżenie relacji z drugim rodzicem, wciąganie dziecka w sprawy finansowe lub oczekiwanie od dziecka opowiedzenia się po jednej stronie konfliktu. W trudniejszych sprawach sąd może korzystać z opinii OZSS, przesłuchania świadków, dokumentów ze szkoły lub opinii psychologa.

Jak przygotować się do sprawy?

Przed podjęciem działań warto oddzielić trzy obszary: alimenty, ochronę przed nękaniem oraz sprawy dziecka. Każdy z nich wymaga innych dowodów i innego trybu postępowania. W alimentach kluczowe będą koszty dziecka i możliwości zarobkowe rodziców. Przy nękaniu najważniejsza jest powtarzalność zachowań i wpływ na poczucie bezpieczeństwa. W sprawach kontaktów i władzy rodzicielskiej sąd będzie badał przede wszystkim dobro dziecka.

Do sprawy alimentacyjnej należy przygotować potwierdzenia przelewów, zestawienie kosztów utrzymania dziecka, dokumenty dotyczące dochodów, umowy, PIT-y, zaświadczenia lekarskie, rachunki za mieszkanie, szkołę, leczenie i zajęcia dodatkowe. Do sprawy o nękanie lub naruszenie dóbr osobistych trzeba zebrać dowody kontaktów, świadków i konkretne daty zdarzeń.

Warto ograniczyć rozmowy telefoniczne i ustne awantury. Najbezpieczniej komunikować się krótko, rzeczowo i pisemnie, najlepiej wyłącznie w sprawach dziecka. Jeżeli druga strona prowokuje kłótnie, odpowiedzi powinny być spokojne i pozbawione obraźliwych sformułowań, ponieważ cała korespondencja może później trafić do sądu.

FAQ

Czy ojciec może sam wystąpić do sądu w sprawie alimentów?

Może rozważyć powództwo o ustalenie zakresu obowiązku alimentacyjnego, jeżeli ma interes prawny w usunięciu niepewności. W praktyce często prostsze jest zawarcie ugody albo udział w sprawie zainicjowanej przez dziecko reprezentowane przez drugiego rodzica.

Czy można samodzielnie obniżyć dobrowolnie płacone alimenty?

Jeżeli nie ma wyroku ani ugody, rodzic nie narusza tytułu wykonawczego, bo taki tytuł nie istnieje. Nadal jednak ma obowiązek utrzymywania dziecka. Zmniejszenie przelewów powinno być uzasadnione i udokumentowane, ponieważ drugi rodzic może wystąpić do sądu o alimenty i zabezpieczenie.

Czy nowa partnerka musi dopłacać do alimentów?

Nie. Nowa partnerka rodzica nie jest zobowiązana do utrzymywania jego dziecka z poprzedniego związku. Żądania kierowane do niej przez byłą partnerkę nie mają podstawy prawnej, chyba że sama dobrowolnie zdecyduje się pomóc.

Kiedy zachowanie byłej partnerki może być stalkingiem?

Wtedy, gdy działania są uporczywe, powtarzalne i wywołują uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie naruszają prywatność. Pojedyncza awantura zwykle nie wystarcza, ale seria telefonów, nachodzenie w pracy, wiadomości i kontaktowanie się z otoczeniem może już wymagać reakcji prawnej.

Czy pomówienia zgłasza się na policję?

Zniesławienie i zniewaga są co do zasady ścigane z oskarżenia prywatnego, więc najczęściej składa się prywatny akt oskarżenia do sądu. Jeżeli jednak pomówienia są elementem uporczywego nękania albo zawierają groźby, można rozważyć także zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Co zrobić, gdy dziecko jest nastawiane przeciwko ojcu?

Warto dokumentować konkretne zdarzenia i rozważyć wniosek do sądu rodzinnego o uregulowanie kontaktów, zmianę kontaktów albo inne rozstrzygnięcia chroniące dobro dziecka. Sąd nie ocenia samych emocji rodziców, lecz to, czy zachowanie jednego z nich realnie szkodzi dziecku.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji warto działać równolegle, ale uporządkowanie: osobno alimenty, osobno nękanie i osobno kwestie dziecka. Alimenty najlepiej uregulować ugodą albo orzeczeniem, aby obie strony wiedziały, jaka kwota obowiązuje i na jakiej podstawie. Przy nękaniu, groźbach i pomówieniach najważniejsze jest zebranie dowodów oraz dobranie właściwego trybu: zawiadomienie o przestępstwie, prywatny akt oskarżenia albo ochrona dóbr osobistych. Jeżeli konflikt wpływa na dziecko, właściwym adresatem działań będzie przede wszystkim sąd rodzinny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ISAP
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - ISAP
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - ISAP
4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - ISAP
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1975 r., III CRN 330/75