Usprawiedliwienie niestawiennictwa na rozprawie o podział majątku

Czy trzeba stawić się osobiście na rozprawie o podział majątku?

Sprawa o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej toczy się w postępowaniu nieprocesowym. Jeżeli sąd wezwał uczestnika do osobistego stawiennictwa, wezwanie należy potraktować poważnie, zwłaszcza gdy sąd zamierza przesłuchać uczestników albo wyjaśnić sporne okoliczności dotyczące składu i wartości majątku.

Jednocześnie trzeba odróżnić brak obecności na rozprawie od skutecznego usprawiedliwienia nieobecności. Zgodnie z art. 513 K.p.c. niestawiennictwo uczestników nie tamuje rozpoznania sprawy, a przepisów o wyroku zaocznym w postępowaniu nieprocesowym się nie stosuje. Oznacza to, że sąd może prowadzić sprawę dalej, wysłuchać drugiego uczestnika, dopuścić dowody, zobowiązać do złożenia dokumentów, a nawet wydać postanowienie kończące sprawę.

Jeżeli sprawa dotyczy szerszego sporu o składniki majątkowe, spłaty, dopłaty, nakłady albo nierówne udziały, warto zapoznać się także z tym, jak wygląda postępowanie o podział majątku.

Kiedy sąd powinien odroczyć rozprawę?

Podstawową regulacją jest art. 214 § 1 K.p.c. Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość w doręczeniu wezwania albo jeżeli nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. W postępowaniu nieprocesowym przepisy o procesie stosuje się odpowiednio, jeżeli przepisy dotyczące postępowania nieprocesowego nie stanowią inaczej.

Za przeszkodę uzasadniającą odroczenie może zostać uznana przykładowo nagła hospitalizacja, poważna choroba potwierdzona wymaganym dokumentem, wypadek albo inne nagłe zdarzenie losowe rzeczywiście uniemożliwiające udział w rozprawie. W szczególnych okolicznościach znaczenie może mieć także obowiązek zawodowy, którego obiektywnie nie można było przełożyć. Sama niedogodność terminu, inne plany czy chęć późniejszego przygotowania się do sprawy zwykle nie wystarczą.

Znaczenie ma również szybkość reakcji uczestnika. Wniosek złożony dopiero po rozprawie, bez przekonującego wyjaśnienia zwłoki, może zostać oceniony znacznie słabiej niż pismo wniesione od razu po powstaniu przeszkody. Samo wysłanie usprawiedliwienia nie daje też pewności, że rozprawa zostanie odroczona — jeżeli nie ma informacji o zmianie terminu, nie należy zakładać, że sąd uwzględnił wniosek.

Jak usprawiedliwić niestawiennictwo i skutecznie złożyć wniosek?

Najbezpieczniej złożyć pismo zatytułowane na przykład „Wniosek o odroczenie rozprawy i usprawiedliwienie niestawiennictwa”. Należy skierować je do sądu prowadzącego sprawę, podać sygnaturę akt i datę wyznaczonej rozprawy, dokładnie opisać przeszkodę oraz jednoznacznie wnieść o odroczenie terminu.

Do pisma należy dołączyć dokumenty potwierdzające wskazaną przyczynę. Zależnie od sytuacji mogą to być między innymi zaświadczenie lekarza sądowego, dokumentacja hospitalizacji, karta informacyjna ze szpitala, dokument dotyczący nagłego zdarzenia komunikacyjnego albo dokumenty potwierdzające wyjątkową przeszkodę zawodową. Dowody powinny pokazywać nie tylko istnienie określonej okoliczności, lecz także to, dlaczego rzeczywiście uniemożliwia ona udział w rozprawie.

Pismo powinno zawierać co najmniej oznaczenie sądu, sygnaturę sprawy, dane uczestnika, oznaczenie rodzaju pisma, konkretny wniosek, opis faktów uzasadniających żądanie, wskazanie dowodów, podpis oraz wymienienie załączników. Jeżeli obecność uczestnika jest szczególnie potrzebna, warto wyjaśnić również, jakie czynności miały zostać przeprowadzone z jego udziałem, na przykład przesłuchanie dotyczące nakładów, spłat lub składu majątku.

W 2026 r. szczególnie ważny jest sposób wniesienia pisma. Uczestnik działający samodzielnie może bezpiecznie złożyć papierowe pismo bezpośrednio w biurze podawczym sądu albo nadać je w sposób, z którym Kodeks postępowania cywilnego wiąże skutek wniesienia pisma do sądu. Zgodnie z art. 165 § 2 K.p.c. oddanie pisma w polskiej placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Analogiczna zasada dotyczy zagranicznej placówki operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium innego państwa Unii Europejskiej.

Nie należy utożsamiać tej zasady z nadaniem przesyłki u dowolnego kuriera. Jeżeli termin procesowy ma znaczenie, samo przekazanie pisma podmiotowi, którego art. 165 K.p.c. nie obejmuje, nie daje takiego samego skutku jak wniesienie pisma do sądu. Przy złożeniu osobistym warto zachować potwierdzoną kopię, a przy wysyłce — dowód nadania.

Podobna ostrożność dotyczy Portalu Informacyjnego. Sam fakt posiadania konta lub otrzymywania za jego pośrednictwem określonych informacji i doręczeń nie oznacza prawa do wnoszenia przez Portal każdego pisma. Zgodnie z art. 125³ § 2 K.p.c. pismo wniesione przez Portal Informacyjny w przypadku nieprzewidzianym w przepisie szczególnym albo przez osobę nieuprawnioną nie wywołuje skutków prawnych, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu.

Jeżeli rozprawa jest już blisko, formalne pismo należy skutecznie złożyć jak najszybciej. Dodatkowy telefon do sekretariatu może pomóc upewnić się, że sąd wie o nagłej przeszkodzie, ale telefon, wiadomość e-mail ani przesłany skan nie gwarantują odroczenia i nie zastępują prawidłowo wniesionego pisma procesowego.

Choroba uczestnika a zaświadczenie lekarza sądowego

Jeżeli powodem nieobecności jest choroba, zastosowanie ma art. 214¹ K.p.c. Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby strony, przedstawiciela ustawowego, pełnomocnika, świadka lub innego uczestnika postępowania wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie albo zawiadomienie sądu, wystawionego przez lekarza sądowego.

Oznacza to, że samo zwolnienie lekarskie, wydruk e-ZLA albo zwykłe zaświadczenie od lekarza prowadzącego może być niewystarczające. Takie dokumenty mogą wyjaśniać sytuację i potwierdzać nagłość zdarzenia, ale zasadniczym dokumentem wymaganym przez art. 214¹ K.p.c. jest zaświadczenie lekarza sądowego. Listy lekarzy sądowych prowadzą prezesi sądów okręgowych.

Jeżeli stan zdrowia pogorszył się nagle, należy działać od razu: skutecznie wnieść wniosek o odroczenie, dołączyć dostępne dokumenty medyczne i wyjaśnić okoliczności uzyskania zaświadczenia lekarza sądowego. Nie należy zakładać, że samo niestawiennictwo połączone z późniejszym przedstawieniem zwykłego L4 wystarczy.

W podobnym kontekście warto sprawdzić także artykuł o chorobie przed rozprawą.

Czy można zamiast odroczenia wnioskować o udział zdalny?

Tak. W wielu sprawach cywilnych można rozważyć wniosek o przeprowadzenie posiedzenia zdalnego. Zgodnie z art. 151 § 2 i 3 K.p.c. przewodniczący może zarządzić posiedzenie zdalne, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie charakter czynności, a taka forma zapewnia pełną ochronę praw procesowych i prawidłowy tok postępowania.

Wniosek osoby, która ma uczestniczyć w posiedzeniu, powinien zostać złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia albo wezwania na posiedzenie i musi zawierać adres poczty elektronicznej. Wniosek nie daje automatycznego prawa do połączenia online — decyzję podejmuje przewodniczący.

Osoba działająca bez adwokata lub radcy prawnego powinna w 2026 r. skutecznie wnieść taki wniosek na zasadach właściwych dla pisma procesowego, na przykład w formie papierowej w biurze podawczym albo przez nadanie zgodne z art. 165 K.p.c. Nie powinna zakładać, że może skutecznie przesłać go przez Portal Informacyjny tylko dlatego, że posiada w nim konto.

Od 1 marca 2026 r. obowiązuje rozwiązanie przejściowe dotyczące zawodowych pełnomocników. Na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy z 5 sierpnia 2025 r. adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej lub prokurator może w okresie roku od wejścia w życie tej ustawy, jeżeli nie jest możliwe wniesienie pisma przez właściwy system teleinformatyczny, złożyć przez Portal Informacyjny określone pisma, w tym wniosek o przeprowadzenie posiedzenia zdalnego. Art. 125¹ § 2 K.p.c. przewidujący docelowe zasady dla tej grupy wchodzi w życie 1 marca 2027 r. To przejściowe uprawnienie zawodowych pełnomocników nie tworzy ogólnego prawa samodzielnie działającego uczestnika do wnoszenia pism przez Portal.

Udział zdalny może być praktycznym rozwiązaniem, gdy problemem jest duża odległość, pobyt za granicą, trudności komunikacyjne albo obowiązki zawodowe. Jeżeli jednak charakter czynności przemawia za osobistą obecnością, przewodniczący może wniosku nie uwzględnić.

Jakie koszty lub sankcje grożą za niestawiennictwo?

Samo niestawiennictwo uczestnika w sprawie o podział majątku nie oznacza automatycznie takiej kary jak wobec świadka. Uczestnik postępowania nie jest świadkiem we własnej sprawie, dlatego nie należy mechanicznie przenosić zasad dotyczących świadków na uczestnika postępowania o podział majątku.

Ryzyko istnieje jednak w kilku obszarach. Po pierwsze, sąd może przeprowadzić rozprawę bez uczestnika i oprzeć się na materiale znajdującym się w aktach. Po drugie, jeżeli uczestnik miał być przesłuchany, jego nieobecność może doprowadzić do nieprzeprowadzenia tego dowodu albo wpłynąć na możliwość przedstawienia przez niego stanowiska podczas rozprawy. Po trzecie, w postępowaniu nieprocesowym o kosztach sąd orzeka według art. 520 K.p.c.; co do zasady każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem, lecz w przypadkach przewidzianych w tym przepisie sąd może rozdzielić je inaczej.

Osobna sankcja wynika z art. 214 § 2 K.p.c. Sąd może skazać stronę na grzywnę, jeżeli w złej wierze powołała się na nieprawdziwe okoliczności, które skutkowały odroczeniem rozprawy. Jeżeli kodeks przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, zgodnie z art. 163 § 1 K.p.c. może ona wynieść do 3000 zł. Nie jest to jednak kara za zwykłą, uczciwie wyjaśnioną nieobecność.

FAQ

Czy sąd może przeprowadzić rozprawę o podział majątku bez uczestnika?

Tak. Zgodnie z art. 513 K.p.c. w postępowaniu nieprocesowym niestawiennictwo uczestników co do zasady nie tamuje rozpoznania sprawy. Jeżeli uczestnik został prawidłowo zawiadomiony, sąd może prowadzić sprawę dalej.

Czy zwykłe L4 wystarczy do usprawiedliwienia nieobecności?

Przy nieobecności spowodowanej chorobą art. 214¹ K.p.c. wymaga zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego. Zwykłe L4 lub dokumentacja od lekarza prowadzącego mogą pomóc wykazać okoliczności zdarzenia, ale zasadniczo nie zastępują zaświadczenia lekarza sądowego.

Czy można wysłać wniosek o odroczenie przez ePUAP albo zwykły e-mail?

Co do zasady nie należy traktować ePUAP ani zwykłej poczty elektronicznej jako sposobu skutecznego wniesienia pisma procesowego w postępowaniu cywilnym. Bez szczególnej podstawy ustawowej taka wiadomość nie wywołuje skutków właściwych dla pisma procesowego. Może najwyżej służyć jako dodatkowa informacja organizacyjna, jeżeli sąd ją przyjmuje.

Czy osoba bez pełnomocnika może złożyć wniosek przez Portal Informacyjny?

Nie ma ogólnego uprawnienia do wnoszenia przez Portal Informacyjny dowolnych pism procesowych. W 2026 r. przejściowa możliwość składania przez Portal określonych pism, w tym wniosku o posiedzenie zdalne, dotyczy wskazanych w ustawie zawodowych pełnomocników i innych podmiotów. Pismo wniesione przez Portal przez osobę nieuprawnioną albo w przypadku nieprzewidzianym przez przepis szczególny nie wywołuje skutków prawnych właściwych dla wniesienia pisma do sądu.

Czy można poprosić o rozprawę zdalną?

Tak. Wniosek o przeprowadzenie posiedzenia zdalnego może złożyć osoba, która ma uczestniczyć w posiedzeniu. Zgodnie z art. 151 § 3 K.p.c. termin wynosi 7 dni od doręczenia zawiadomienia albo wezwania, a we wniosku trzeba wskazać adres poczty elektronicznej. Ostateczna decyzja należy do przewodniczącego.

Czy można usprawiedliwić nieobecność dopiero po rozprawie?

Można wyjaśnić przyczynę później, zwłaszcza gdy nagłe zdarzenie obiektywnie uniemożliwiło wcześniejszy kontakt z sądem. Trzeba jednak liczyć się z tym, że rozprawa mogła już zostać przeprowadzona, a późniejsze usprawiedliwienie nie musi odwrócić skutków czynności dokonanych pod nieobecność uczestnika.

Czy pełnomocnik może stawić się zamiast uczestnika?

Pełnomocnik może reprezentować uczestnika i dokonywać w jego imieniu czynności procesowych w granicach pełnomocnictwa. Jeżeli jednak sąd wezwał uczestnika do osobistego stawiennictwa, na przykład w celu przesłuchania, sama obecność pełnomocnika nie zastąpi czynności wymagającej udziału uczestnika.

Podsumowanie

Jeżeli nie możesz stawić się na rozprawie o podział majątku, nie należy po prostu rezygnować z obecności. Trzeba możliwie szybko ocenić, czy zachodzi przeszkoda uzasadniająca odroczenie, zgromadzić dokumenty i skutecznie wnieść do sądu odpowiedni wniosek. Przy chorobie zasadnicze znaczenie ma zaświadczenie lekarza sądowego.

Brak obecności nie blokuje sprawy. Szczególną ostrożność trzeba zachować przy sposobie składania pisma: osoba działająca samodzielnie nie powinna zakładać, że ePUAP, zwykły e-mail albo samo konto w Portalu Informacyjnym zapewniają skuteczne wniesienie wniosku. Jeżeli przeszkodą jest przede wszystkim odległość lub możliwość dojazdu, warto odpowiednio wcześnie rozważyć wniosek o posiedzenie zdalne.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468, w szczególności art. 125–125⁴, art. 151, art. 165, art. 214–214¹ i art. 513 – oficjalny tekst aktu
2. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2025 poz. 1172, w szczególności art. 14 ust. 2 i art. 16.
3. Ustawa z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym – Dz.U. 2007 nr 123 poz. 849
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z 29 marca 2023 r., sygn. akt III CZ 427/22 – dotyczące bezskuteczności wniesienia pisma procesowego zwykłym e-mailem lub przez ePUAP bez szczególnej podstawy prawnej.