Przelewy na konto partnerki po rozstaniu – czy można odzyskać pieniądze?

Odzyskanie pieniędzy przekazanych partnerce po rozstaniu jest możliwe, ale nie wynika automatycznie z samego faktu zakończenia związku. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, jaki był charakter poszczególnych przelewów: pożyczka, darowizna, spłata cudzego długu, udział w kosztach wspólnego życia, nakład na cudzą nieruchomość albo świadczenie spełnione w określonym celu, który ostatecznie nie został osiągnięty. W powiązanym kontekście warto też sprawdzić temat: najem socjalny po partnerce.

W praktyce sąd nie bada wyłącznie tego, ile pieniędzy wysłano na konto byłej partnerki. Kluczowe jest to, dlaczego środki zostały przekazane, czy druga strona miała je zwrócić, czy potwierdzała zadłużenie oraz czy po stronie partnerki rzeczywiście powstała korzyść majątkowa kosztem osoby dokonującej przelewów.

Związek nieformalny a wspólny majątek

W konkubinacie nie powstaje ustawowa wspólność majątkowa taka jak między małżonkami. Każda osoba zachowuje własny majątek, własne długi i własne rachunki. Jeżeli więc jedna osoba spłaca kredyt zaciągnięty wyłącznie przez partnerkę albo finansuje remont jej mieszkania, nie staje się przez to automatycznie współwłaścicielem lokalu.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie przelewy przepadają. Roszczenie może wynikać z kilku podstaw prawnych, zależnie od okoliczności. Inaczej ocenia się przelewy opisane jako pożyczka, inaczej pieniądze przekazane na ratę kredytu partnerki, a jeszcze inaczej bieżące wydatki domowe, które strony ponosiły podczas wspólnego życia.

Pożyczka dla partnerki

Jeżeli pieniądze miały zostać zwrócone, podstawą roszczenia jest umowa pożyczki. Zgodnie z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Obecnie umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga zachowania formy dokumentowej. Forma dokumentowa to nie tylko klasyczna umowa na papierze, lecz także SMS, e-mail, komunikator, potwierdzenie przelewu z opisem albo inny nośnik pozwalający ustalić treść oświadczenia.

Brak podpisanej umowy nie zamyka więc drogi do dochodzenia pieniędzy, ale utrudnia sprawę dowodowo. Bardzo pomocne są tytuły przelewów typu „pożyczka”, „do zwrotu”, „rata pożyczki”, wiadomości, w których partnerka przyznaje wysokość zadłużenia, deklaracje spłaty, harmonogram zwrotu albo SMS z wyliczeniem otrzymanych kwot.

Jeżeli termin zwrotu pożyczki nie był oznaczony, zastosowanie ma art. 723 Kodeksu cywilnego: dłużnik powinien zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę. Dlatego przed pozwem warto wysłać pisemne wypowiedzenie pożyczki i wezwanie do zapłaty, najlepiej listem poleconym lub w inny sposób pozwalający udowodnić doręczenie.

Darowizna i rażąca niewdzięczność

Jeżeli pieniądze były przekazywane bez oczekiwania zwrotu, druga strona może twierdzić, że była to darowizna. Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Samo rozstanie, zmiana planów życiowych, zerwanie zaręczyn czy brak wdzięczności w potocznym znaczeniu zwykle nie wystarczają do odzyskania darowizny.

Odwołanie wykonanej darowizny jest możliwe w razie rażącej niewdzięczności obdarowanego. Wynika to z art. 898 Kodeksu cywilnego. Chodzi o zachowania szczególnie naganne, świadome, nacechowane złą wolą i wymierzone w darczyńcę, a nie o zwykły konflikt po rozstaniu. Darowizny nie można odwołać po przebaczeniu, a zgodnie z art. 899 § 3 Kodeksu cywilnego odwołanie nie jest możliwe po upływie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności. Oświadczenie o odwołaniu darowizny powinno być złożone obdarowanemu na piśmie, o czym stanowi art. 900 Kodeksu cywilnego.

W praktyce odwołanie darowizny jest trudniejsze niż dochodzenie zwrotu pożyczki, bo trzeba wykazać nie tylko przekazanie pieniędzy, ale także kwalifikowane, rażąco niewdzięczne zachowanie partnerki. Jeżeli problem polega wyłącznie na tym, że związek się rozpadł, lepszą podstawą może być pożyczka, bezpodstawne wzbogacenie albo rozliczenie nakładów.

Bezpodstawne wzbogacenie i cel, który nie został osiągnięty

Jeżeli nie da się wykazać pożyczki, a pieniądze nie były typowym prezentem, można rozważyć roszczenie z bezpodstawnego wzbogacenia albo świadczenia nienależnego. Trzeba wskazać cel przelewów, brak podstawy prawnej przysporzenia oraz korzyść, która pozostała po stronie byłej partnerki.

Remont mieszkania partnerki może być jednym z przykładów takiego przysporzenia, lecz ten artykuł nie rozstrzyga sposobu wyceny prac ani ustalania wzrostu wartości nieruchomości. Te zagadnienia omawia poradnik o zwrocie nakładów na mieszkanie partnera.

Inaczej ocenia się zwykłe koszty wspólnego życia, takie jak bieżące rachunki, zakupy czy wakacje. Same potwierdzenia przelewów nie przesądzają wtedy, że odbiorca ma obowiązek zwrotu.

Spłata kredytu, rachunków i kosztów dziecka

Przy kredycie najpierw trzeba ustalić, kto był kredytobiorcą i kto był właścicielem mieszkania. Jeżeli kredyt był zaciągnięty wyłącznie przez partnerkę, a Pan spłacał raty za nią, może Pan argumentować, że doszło do przysporzenia w jej majątku. Jeżeli kredyt był wspólny, spłacał Pan także własne zobowiązanie wobec banku, a ewentualne rozliczenie będzie wyglądało inaczej. Samo rozstanie nie zwalnia żadnego kredytobiorcy wobec banku, dlatego warto sprawdzić zasady dotyczące wspólnego kredytu bez ślubu.

Jeżeli część przelewów dotyczyła dziecka, nie należy automatycznie traktować ich jako pożyczki dla partnerki. Wydatki na utrzymanie dziecka mogą być oceniane jako wykonywanie obowiązku alimentacyjnego, dobrowolne świadczenia na dziecko albo rozliczenia między rodzicami. W takiej sytuacji warto oddzielić przelewy na partnerkę od kwot faktycznie przeznaczonych na dziecko. Pomocne może być omówienie zasad, według których ocenia się przelewy na utrzymanie dziecka. Powiązany problem omawia artykuł o sprawę alimenty.

Przelewy na rachunki za media, czynsz, jedzenie czy bieżące opłaty mają największą szansę na zwrot wtedy, gdy przekraczały zwykły udział w kosztach wspólnego życia, były ponoszone za partnerkę albo strony wyraźnie ustaliły, że zostaną rozliczone po sprzedaży mieszkania, po podjęciu pracy, po uzyskaniu kredytu albo w innym oznaczonym momencie.

Jakie dowody są najważniejsze?

W sprawie o zwrot pieniędzy po rozstaniu najważniejsze są dowody pokazujące nie tylko same przelewy, lecz także ich cel. Same wyciągi bankowe potwierdzają transfer środków, ale nie zawsze wystarczą do wykazania obowiązku zwrotu.

• potwierdzenia przelewów z datami, kwotami i opisami transakcji,
• SMS-y, e-maile i komunikatory, w których partnerka przyznaje, że pieniądze otrzymała albo że je odda,
• wiadomości z wyliczeniem kwot, nawet jeżeli zostały sporządzone po rozstaniu,
• dokumenty kredytowe, rachunki, faktury, harmonogramy spłat i potwierdzenia, na czyje zobowiązanie poszły środki,
• zeznania świadków, jeżeli znali ustalenia stron dotyczące zwrotu pieniędzy,
• dowody celu świadczenia, np. plany wspólnego zamieszkania, uzgodnienia remontu, obietnice dopisania do własności lub wspólnej inwestycji.

W wyroku Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2019 r., sygn. IV CSK 496/18, istotne znaczenie miały m.in. przelewy, operacje bankowe, korespondencja stron i oświadczenia pozwanej potwierdzające obowiązek spłaty. To pokazuje, że w sprawach między byłymi partnerami sąd może oprzeć się na dokumentach i korespondencji, nawet gdy strony nie podpisały klasycznej umowy.

Co zrobić przed pozwem?

Najbezpieczniej zacząć od pisemnego wezwania do zapłaty. W piśmie należy wskazać kwotę, podstawę żądania, termin zapłaty, numer rachunku i dowody, na których opiera się roszczenie. Jeżeli powołuje się Pan na pożyczkę bez oznaczonego terminu zwrotu, w tym samym piśmie można wypowiedzieć pożyczkę i wyznaczyć termin zgodny z art. 723 Kodeksu cywilnego.

1. Przygotować tabelę przelewów: data, kwota, tytuł, cel, dowód.
2. Oddzielić kwoty, które mogły być zwykłymi kosztami wspólnego życia.
3. Ustalić, czy roszczenie będzie oparte na pożyczce, bezpodstawnym wzbogaceniu, nienależnym świadczeniu czy odwołaniu darowizny.
4. Wysłać wezwanie do zapłaty i zachować dowód nadania oraz doręczenia.
5. Jeżeli druga strona nie zapłaci, rozważyć pozew o zapłatę z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W sprawie o zapłatę można żądać także odsetek za opóźnienie. Co do zasady, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie był oznaczony, znaczenie ma skuteczne wezwanie dłużnika do zapłaty. Odsetki ustawowe za opóźnienie wynikają z art. 481 Kodeksu cywilnego.

Przedawnienie roszczeń

Nie należy zwlekać z działaniem. Zgodnie z ogólną regułą z art. 118 Kodeksu cywilnego termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata.

W praktyce początek biegu przedawnienia zależy od rodzaju roszczenia. Przy pożyczce z ustalonym terminem będzie to zwykle dzień, w którym pożyczka miała zostać zwrócona. Przy pożyczce bez terminu zwrotu istotne będzie wypowiedzenie i upływ sześciu tygodni. Przy bezpodstawnym wzbogaceniu i świadczeniu nienależnym ocena może zależeć od tego, kiedy roszczenie stało się wymagalne. Przy odwołaniu darowizny trzeba dodatkowo pamiętać o rocznym terminie z art. 899 § 3 Kodeksu cywilnego.

FAQ

Czy mogę odzyskać wszystkie przelewy wysłane partnerce?

Nie zawsze. Trzeba oddzielić pożyczki, spłaty cudzych zobowiązań i nakłady na majątek partnerki od zwykłych kosztów wspólnego życia. Największe szanse dotyczą kwot, przy których da się wykazać obowiązek zwrotu albo wzbogacenie partnerki. Szerzej zasady rozliczenia konkubinatu po rozstaniu omawiamy w osobnym przewodniku.

Czy wystarczą same potwierdzenia przelewów?

Potwierdzenia przelewów są ważne, ale często nie wystarczają. Pokazują, że pieniądze zostały przekazane, lecz nie zawsze wyjaśniają, czy była to pożyczka, darowizna, zwrot kosztów czy wspólne utrzymanie. Dlatego warto zebrać także wiadomości, e-maile, opisy przelewów i inne dowody celu płatności.

Czy zerwanie zaręczyn pozwala żądać zwrotu pieniędzy?

Samo zerwanie zaręczyn zwykle nie wystarczy. Może mieć znaczenie, jeżeli pieniądze były przekazywane w konkretnym celu, np. na wspólne mieszkanie, ślub, remont lokalu partnerki albo przyszłe rozliczenie, a cel ten nie został osiągnięty. Każdy przelew trzeba ocenić osobno.

Czy można odwołać darowiznę po rozstaniu?

Tak, ale tylko w razie rażącej niewdzięczności obdarowanego. To musi być zachowanie szczególnie naganne, a nie zwykły konflikt lub zakończenie relacji. Oświadczenie o odwołaniu darowizny powinno być pisemne i złożone w terminie roku od dowiedzenia się o niewdzięczności.

Co zrobić, gdy partnerka w SMS-ie wyliczyła otrzymane kwoty?

Taki SMS może być bardzo istotnym dowodem. Jeżeli z wiadomości wynika nie tylko wysokość kwot, ale także przyznanie długu albo obietnica zwrotu, wzmacnia to roszczenie z pożyczki. Warto zabezpieczyć całą rozmowę, datę wiadomości i dane nadawcy.

Czy trzeba najpierw wysłać wezwanie do zapłaty?

W większości spraw warto to zrobić. Wezwanie porządkuje roszczenie, wyznacza termin zapłaty i może mieć znaczenie dla odsetek. Przy pożyczce bez oznaczonego terminu zwrotu należy pamiętać o wypowiedzeniu i sześciotygodniowym terminie z art. 723 Kodeksu cywilnego.

Czy można pozwać byłą partnerkę bez pisemnej umowy?

Tak, ale trzeba przedstawić inne dowody. Mogą to być przelewy, korespondencja, potwierdzenia rachunków, zeznania świadków i dokumenty wskazujące, że pieniądze miały zostać zwrócone albo że partnerka bez podstawy prawnej uzyskała korzyść majątkową.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest ustalenie, czy przelewy były pożyczką, darowizną, spłatą zobowiązań partnerki, nakładami na jej mieszkanie czy bieżącymi kosztami wspólnego życia. Jeżeli posiada Pan wyciągi bankowe i wiadomość SMS, w której partnerka sama wyliczyła otrzymane kwoty, są to istotne dowody. Trzeba jednak powiązać każdą kwotę z konkretnym celem i właściwą podstawą prawną.

Najczęściej warto rozpocząć od przygotowania zestawienia przelewów i wysłania wezwania do zapłaty. Dopiero potem można ocenić, czy pozew powinien opierać się na pożyczce, bezpodstawnym wzbogaceniu, nienależnym świadczeniu czy odwołaniu darowizny.

Źródła:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 118, art. 405, art. 410, art. 481, art. 720, art. 723 oraz art. 898-900.

Wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2019 r., sygn. IV CSK 496/18.