Jak starać się o zwrot nienależych alimentów?
• Zaktualizowano: 2025-08-28 • Autor: Izabela Nowacka-Marzeion
W jaki sposób odbywa się zaprzestanie płacenia alimentów – co i gdzie należy złożyć? Dziecko ma już 24 lata, z tego, co wiem, od 3 lat pracuje i samo się utrzymuje. Czy można złożyć o zwrot nienależnych alimentów płaconych przeze mnie za ostatnie np. 12 miesięcy, czy też może rozegrać tak, że córka sama się zrzeknie w zamian za nieżądanie zwrotu alimentów?
Roszczenie o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego
Kwestia poruszona przez Pana uregulowana jest w Kodeksie rodzinnym. Zgodnie z jego art. 138 „w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego”. Według art. 137 „roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem lat trzech”.
Materialnoprawną podstawą żądania wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego jest art. 138. Zmianę powoduje także zdarzenie, wskutek którego obowiązek alimentacyjny wygasa. Takim zdarzeniem jest m.in. uzyskanie przez uprawnionego do alimentów zdolności do samodzielnego utrzymania się, zaprzeczenie ojcostwa lub unieważnienie uznania dziecka, rozwiązanie przysposobienia bez utrzymania w mocy obowiązku alimentacyjnego wynikającego z przysposobienia.
Ustalenia, że obowiązek alimentacyjny wygasł, można żądać tylko w drodze powództwa z art. 138. Przepis ten bowiem jako szczególny wyłącza powództwo opozycyjne przewidziane w art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego. Wystąpienie z powództwem opozycyjnym z art. 840 nie przeszkadza rozpoznaniu go w trybie art. 138 Kodeksu rodzinnego, gdyż sąd jest obowiązany do zastosowania właściwego prawa materialnego (por. uchwałę SN z dnia 16 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 91/86 OSNCP, 1988/4, poz. 42, i uchwałę z dnia 16 kwietnia 1991 r., sygn. akt III CZP 24/91, OSNCP 1992/2, poz. 21).
„Nie jest wyłączone udzielenie zabezpieczenia z art. 138 kro przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 755 kpc. Roszczenie o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, podobnie jak o uchylenie lub obniżenie obowiązku płacenia renty, ma wprawdzie charakter majątkowy, ale nie jest roszczeniem pieniężnym w rozumieniu art. 747 kpc. Przepis ten dotyczy bowiem roszczeń pieniężnych sensu stricto, tj. takich, w których powód dochodzi zasądzenia konkretnej sumy pieniężnej” (tak SN w uchwale z dnia 27 lutego 1975 r., sygn. akt III PZ 2/75, OSNCP 1975/10–11, poz. 146).
Pozew należy wnieść do sądu rejonowego, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania (art. 16, 17 pkt 4 i art. 27 Kodeksu postępowania cywilnego). Wartość przedmiotu sporu stanowi suma świadczeń za okres poprzedzający wytoczenie powództwa oraz za okres roku po jego wytoczeniu (art. 22).
Uchylenie obowiązku alimentacyjnego z datą wstecz
Jeśli zaś chodzi o alimenty wsteczne – 3 lata wstecz. Oczywiście należy wnioskować do sądu, aby sąd uchylił obowiązek alimentacyjny z ta właśnie datą – wstecz. Wówczas sytuacja będzie jasna.
Ustanowiony w art. 137 trzyletni termin przedawnienia roszczeń o świadczenia alimentacyjne nie usprawiedliwia wniosku, że uprawniony może zawsze z takim roszczeniem wystąpić za okres poprzedzający wniesienie pozwu, byleby nie dłuższy niż trzyletni.
Od pozwu pobiera się cały wpis stosunkowy. Zgodnie z art. 3 ust. 2, art. 13 i 18 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2005 r. Nr 167 poz. 1398), od pozwu takiego zostanie pobrana cała opłata stosunkowa w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 zł.
Alimentów nie można się zrzec – dopóki nie zostanie stwierdzone sądownie, że obowiązek wygasł – niestety jest wymagany.
Przykłady
Marek przez lata płacił alimenty na pełnoletniego syna, który studiował dziennie. Po ukończeniu studiów syn od razu podjął pracę na etacie, ale Marek wciąż przelewał alimenty, bo nie miał orzeczenia sądu o wygaśnięciu obowiązku. Dopiero po roku zorientował się, że może wystąpić do sądu o uchylenie obowiązku z datą wsteczną i odzyskać część nadpłaconych kwot.
Anna utrzymywała córkę do czasu, gdy ta skończyła 23 lata i założyła własną firmę. Choć córka była już samodzielna finansowo, alimenty dalej wpływały na jej konto. Dopiero po konsultacji prawnej Anna wniosła pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego i sąd uwzględnił go, ustalając datę wygaśnięcia obowiązku na moment rozpoczęcia przez córkę działalności gospodarczej.
Piotr płacił alimenty na syna, który zakończył naukę i wyjechał za granicę, gdzie podjął stałą pracę. Mimo to komornik nadal egzekwował alimenty. Piotr złożył wniosek o uchylenie obowiązku i sąd stwierdził, że obowiązek alimentacyjny wygasł z chwilą, gdy syn rozpoczął stałą pracę za granicą. Dzięki temu Piotr mógł ubiegać się o zwrot części pieniędzy, które zapłacił, choć syn był już niezależny finansowo.
Podsumowanie
Sprawy dotyczące uchylenia obowiązku alimentacyjnego pokazują, że samo usamodzielnienie się dziecka nie wystarcza – zawsze potrzebne jest orzeczenie sądu. Dopiero wtedy można legalnie zaprzestać płacenia alimentów i ewentualnie domagać się zwrotu nadpłaconych świadczeń, maksymalnie za okres trzech lat wstecz. Warto więc pamiętać, że każda taka sytuacja wymaga formalnego działania, a szybka reakcja pozwala uniknąć niepotrzebnych strat finansowych.
Oferta porad prawnych
Jeśli znajdujesz się w podobnej sytuacji i zastanawiasz się, jak skutecznie rozwiązać sprawę alimentów, skorzystaj z naszych porad prawnych online. Prześlij opis swojego problemu, a otrzymasz rzetelną analizę, wskazanie najlepszej drogi działania oraz gotowe wzory pism procesowych. Wszystko szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1975 r., sygn. akt III PZ 2/75
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1991 r., sygn. akt III CZP 24/91
6. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 91/86
Potrzebujesz pomocy w napisaniu pozwu do sądu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego względem pełnoletniego dziecka? Nasi prawnicy służą pomocą? Opisz nam swój problem i zadaj pytania wypełniając formularz poniżej ▼▼▼.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Izabela Nowacka-Marzeion
Magister prawa, absolwentka Wydziału Prawa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Doświadczenie zdobyła w ogólnopolskiej sieci kancelarii prawniczych, po czym podjęła samodzielną praktykę. Specjalizuje się w prawie cywilnym, rodzinnym, pracy oraz ubezpieczeń społecznych. Posiada bogate doświadczenie w procedurach administracyjnych, prawem budowlanym oraz postępowaniach cywilnych. Prywatnie interesuje się sukcesją i planowaniem spadkowym oraz zabezpieczeniem firm.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
Najnowsze
» Ochrona dzieci przed manipulacją w konflikcie rodziców
» Podział samochodu po rozwodzie, rozdzielność majątkowa i rozliczenie rat kredytu
» Jak wrócić do nazwiska panieńskiego po drugim rozwodzie?
» Separacja a obecność małżonka na rozprawie, co warto wiedzieć
» Rozwód bez orzekania o winie, obecność na rozprawie i zaświadczenie o dochodach
Polecamy
Zadaj pytanie »
- Wysokość alimentów na dziecko
- Czy darowizna otrzymana w trakcie małżeństwa podlega podziałowi przy rozwodzie?
- Widzenia i kontakty ojca z małym dzieckiem bez obecności matki
- Czy darowizna od rodziców dla żony wchodzi do majątku wspólnego małżonków?
- Małżonek chce rozwodu, jak uratować małżeństwo przed rozwodem?
