Niechciane wizyty męża w trakcie rozwodu

Art. 28¹ KRO – kiedy mąż ma rodzinny tytuł do mieszkania?

Jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, art. 28¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przyznaje drugiemu małżonkowi prawo korzystania z tego mieszkania w celu zaspokajania potrzeb rodziny. Uprawnienie powstaje z mocy prawa. Nie zależy od tego, czy między małżonkami istnieje wspólność ustawowa, rozdzielność majątkowa ani od tego, że lokal stanowi majątek osobisty jednego z nich.

Sąd Najwyższy w uchwale z 23 lipca 2008 r., III CZP 73/08, wskazał, że jest to uprawnienie pochodne wobec prawa do lokalu przysługującego drugiemu małżonkowi, ale zarazem własny rodzinno-prawny tytuł współmałżonka. Może on podlegać ochronie w czasie trwania małżeństwa także wobec małżonka będącego wyłącznym właścicielem lokalu.

Dlatego przed uznaniem wizyty męża za bezprawne wtargnięcie trzeba ustalić przede wszystkim:

• komu i na jakiej podstawie przysługuje prawo do mieszkania – własność, najem, spółdzielcze prawo do lokalu albo inny tytuł,
• czy mieszkanie było i nadal jest miejscem służącym zaspokajaniu potrzeb rodziny,
• czy mąż nadal korzysta z niego w tym celu, czy jedynie pojawia się tam okazjonalnie z innych powodów,
• czy doszło do trwałego opuszczenia mieszkania i rzeczywistej rezygnacji z wykorzystywania go do zaspokajania potrzeb rodziny,
• czy zapadło już orzeczenie rozwodu lub separacji, orzeczenie dotyczące eksmisji albo korzystania z mieszkania, nakaz opuszczenia mieszkania, zakaz zbliżania się lub inne rozstrzygnięcie wpływające na możliwość przebywania w lokalu.

Sam konflikt małżeński, rozkład pożycia czy faktyczna separacja nie muszą wystarczyć do utraty uprawnienia. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w sprawie I ACa 571/16 podkreślił, że znaczenie ma to, czy małżonek faktycznie zaprzestał korzystania z danego mieszkania dla potrzeb rodziny. Podobne zagadnienie analizował Sąd Okręgowy w Rzeszowie w sprawie V Ca 415/19.

Uprawnienie z art. 28¹ KRO co do zasady wygasa wraz z ustaniem małżeństwa, a orzecznictwo wskazuje również na skutek w postaci jego ustania w razie orzeczenia separacji. Jeżeli w chwili rozwodu małżonkowie nadal zajmują wspólne mieszkanie, art. 58 § 2 KRO nakazuje sądowi rozwodowemu orzec o sposobie korzystania z niego przez czas dalszego wspólnego zamieszkiwania. W wyjątkowych sytuacjach przepis pozwala także na żądanie eksmisji małżonka, którego rażąco naganne postępowanie uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, przy czym zakres takiego rozstrzygnięcia zależy również od rodzaju tytułu prawnego do lokalu.

W praktyce błędem może być zarówno założenie, że właściciel mieszkania może zawsze jednostronnie wykluczyć współmałżonka z lokalu, jak i pogląd przeciwny, że samo trwanie małżeństwa pozwala wchodzić do mieszkania w dowolnej chwili. Prawo z art. 28¹ KRO służy zaspokajaniu potrzeb rodziny i musi być oceniane w konkretnych okolicznościach. Zbliżony problem od drugiej strony omawia materiał o bezprawnym pozbawieniu małżonka dostępu do mieszkania.

Kontakty z dziećmi to odrębna kwestia od prawa do mieszkania

Zgodnie z art. 113 KRO rodzice i dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Obejmują one między innymi spotkania, odwiedziny, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, rozmowy telefoniczne i porozumiewanie się za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Prawo do kontaktów nie daje jednak samo przez się tytułu do wchodzenia do konkretnego mieszkania. Sposób odbierania i odprowadzania dziecka można uregulować tak, aby przekazanie następowało przed budynkiem, przy szkole albo w innym neutralnym miejscu. Trzeba natomiast pamiętać, że taki sposób wykonywania kontaktów nie rozstrzyga automatycznie odrębnego prawa małżonka do korzystania z mieszkania na podstawie art. 28¹ KRO.

Podobnie należy oddzielić kontakty od władzy rodzicielskiej i prawa do informacji o dziecku. Rodzic wykonujący władzę rodzicielską ma prawo uczestniczyć w podejmowaniu istotnych decyzji dotyczących dziecka w zakresie wynikającym z orzeczeń sądu, ale nie oznacza to prawa do ciągłego kontrolowania drugiego rodzica, wymuszania natychmiastowych odpowiedzi czy pojawiania się bez uzgodnienia w każdym miejscu pobytu dziecka.

Więcej o sposobie organizowania spotkań po rozstaniu wyjaśnia artykuł o kontaktach ojca z dzieckiem po rozstaniu.

Zabezpieczenie kontaktów z dziećmi w trakcie rozwodu

Jeżeli toczy się już sprawa o rozwód, wniosek o zabezpieczenie kontaktów ze wspólnymi małoletnimi dziećmi należy złożyć do sądu okręgowego prowadzącego rozwód, z podaniem sygnatury sprawy. W czasie procesu rozwodowego nie wszczyna się odrębnego postępowania o kontakty wspólnych małoletnich dzieci małżonków; w razie potrzeby sąd rozwodowy rozstrzyga o nich w postępowaniu zabezpieczającym.

Wniosek powinien zawierać konkretny harmonogram: dni i godziny spotkań, miejsce odbioru i odprowadzania dzieci, zasady ferii, świąt i wakacji, kontakty telefoniczne oraz sposób postępowania w razie choroby lub innej nagłej przeszkody.

W sprawach dotyczących pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów sąd co do zasady rozstrzyga o zabezpieczeniu po przeprowadzeniu rozprawy. Wyjątkiem jest wypadek niecierpiący zwłoki. Warto więc w uzasadnieniu konkretnie opisać, dlaczego dotychczasowy brak zasad powoduje problemy: niezapowiedziane wizyty, konflikty przy odbiorze dzieci, grożenie przyjazdem, dezorganizowanie ich planu dnia czy wykorzystywanie kontaktów do kontrolowania drugiego rodzica.

Co powinien zawierać wniosek do sądu?

Zamiast ogólnego żądania, aby sąd „ograniczył wizyty”, lepiej zaproponować rozwiązanie nadające się do wykonania. Można przykładowo wnosić o kontakty w określone weekendy i dni tygodnia, odbiór dzieci bezpośrednio ze szkoły albo z neutralnego miejsca oraz ich odprowadzanie o konkretnej godzinie.

Jeżeli problem powstaje przy wejściu do mieszkania, można określić sposób przekazywania dzieci tak, aby odbywało się ono poza lokalem. Trzeba jednak oddzielić tę kwestię od ewentualnego tytułu męża do mieszkania – postanowienie dotyczące organizacji kontaktu z dzieckiem nie powinno być traktowane jako automatyczne rozstrzygnięcie o wygaśnięciu prawa z art. 28¹ KRO.

Warto także zaproponować jasne zasady komunikacji między rodzicami. Jeżeli problemem są dziesiątki wiadomości i telefonów, można wskazać jeden kanał do zwykłych spraw dotyczących dzieci, przy zachowaniu możliwości natychmiastowego kontaktu w sytuacji nagłej. Powiązane problemy omawia materiał o utrudnianiu kontaktów z dzieckiem.

Do pisma warto dołączyć lub wskazać dowody: wiadomości SMS i komunikatory, historię połączeń, notatki z datami zdarzeń, zapis z domofonu lub monitoringu, dokumentację interwencji Policji i dane świadków. Materiał powinien przede wszystkim przedstawiać konkretne zdarzenia i ich wpływ na dzieci, a nie jedynie ogólną ocenę zachowania drugiego małżonka.

Od wniosku o udzielenie, zmianę albo uchylenie zabezpieczenia pobiera się co do zasady opłatę stałą 100 zł. Jeżeli wniosek o zabezpieczenie został zgłoszony już w piśmie rozpoczynającym postępowanie, np. w pozwie o rozwód, nie pobiera się od niego odrębnej opłaty. Jeżeli żądanie zabezpieczenia pojawia się dopiero później w toku sprawy, należy uwzględnić opłatę wynikającą z art. 68 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Naruszenie miru domowego i interwencja Policji

Art. 193 § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność osoby, która wdziera się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu lub wbrew żądaniu osoby uprawnionej miejsca takiego nie opuszcza. Czyn jest zagrożony grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku, a zgodnie z § 2 jego ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

W sprawie między małżonkami nie wolno jednak utożsamiać pojęcia „cudzego mieszkania” wyłącznie z wpisem własności w księdze wieczystej. Przy ocenie, kto jest osobą uprawnioną, trzeba uwzględnić wszystkie istniejące tytuły do korzystania z lokalu, w tym rodzinno-prawne uprawnienie wynikające z art. 28¹ KRO.

Jeżeli mąż nadal ma skuteczne prawo do korzystania z mieszkania w celu zaspokajania potrzeb rodziny, sam sprzeciw żony będącej właścicielką nie pozwala automatycznie zakwalifikować jego obecności jako naruszenia miru domowego. Dopiero gdy zostanie ustalone, że uprawnienie z art. 28¹ KRO ustało, mąż nie ma innego tytułu do lokalu i mimo to wdziera się do mieszkania albo nie opuszcza go pomimo żądania osoby uprawnionej, można rozważać zastosowanie art. 193 KK.

Jeżeli tytuł do mieszkania jest sporny, interwencja Policji może służyć opanowaniu konfliktu, ochronie bezpieczeństwa i udokumentowaniu zdarzenia, ale sam akt własności nie powinien zastępować analizy art. 28¹ KRO. Inna sytuacja zachodzi, gdy dochodzi do przemocy, gróźb albo istnieje obowiązujący zakaz zbliżania się lub nakaz opuszczenia lokalu – takie okoliczności wymagają reakcji niezależnie od sporu o tytuł mieszkaniowy.

Po ustaleniu braku prawa do lokalu warto wyraźnie komunikować brak zgody na wejście lub dalsze pozostawanie i zachowywać dowód takiego żądania. Szerzej kwestie te opisuje artykuł o naruszeniu miru domowego przez byłego męża.

Telefony, SMS-y, śledzenie lokalizacji i możliwe nękanie

Prawo do mieszkania ani prawo do kontaktów z dzieckiem nie daje prawa do nękania drugiego małżonka. Art. 190a § 1 Kodeksu karnego obejmuje uporczywe nękanie, które wzbudza u pokrzywdzonego uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jego prywatność.

Pojedynczy telefon czy wiadomość dotycząca dzieci nie spełnia automatycznie tych przesłanek. Inaczej może być przy długotrwałej serii telefonów, wiadomości, obserwowaniu miejsca pobytu, pojawianiu się w różnych miejscach bez uzgodnienia, groźbach przyjazdu czy wykorzystywaniu danych o lokalizacji dzieci przede wszystkim do kontrolowania drugiego rodzica.

Kwestia lokalizacji dziecka wymaga ostrożności. Rodzic może być zainteresowany bezpieczeństwem dziecka, ale aplikacja lokalizacyjna nie powinna stawać się narzędziem stałego śledzenia byłego partnera ani obchodzenia zasad kontaktów. Przy starszych dzieciach znaczenie mają również ich wiek, dojrzałość, prywatność i rozsądne życzenia.

Jeżeli problem polega na uporczywej kontroli, przejmowaniu kont, śledzeniu albo innych formach ingerencji w prywatność, pomocny może być materiał o tym, jak bronić się przed nękaniem przez współmałżonka.

Przemoc domowa – środki ochronne niezależne od art. 28¹ KRO

Uprawnienie do korzystania z mieszkania na podstawie art. 28¹ KRO nie daje prawa do stosowania przemocy ani nie blokuje szczególnych środków ochronnych. Jeżeli osoba stosująca przemoc domową stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby doznającej przemocy, Policja – a w odpowiednich przypadkach Żandarmeria Wojskowa – może zastosować natychmiastowe środki przewidziane w przepisach.

W razie wspólnego zajmowania mieszkania możliwy jest na 14 dni nakaz natychmiastowego opuszczenia mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia połączony z zakazem zbliżania się do mieszkania. Niezależnie od wspólnego zamieszkiwania mogą zostać wydane także zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy, zakaz kontaktowania się z nią oraz zakaz wstępu na teren określonych miejsc, takich jak szkoła, placówka opiekuńcza, obiekt sportowy czy miejsce pracy, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki.

Środki te są natychmiast wykonalne i mogą być stosowane łącznie. Osoba chroniona może również wystąpić do sądu o dalszą ochronę przewidzianą w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy domowej. W takiej sytuacji własność mieszkania lub rodzinno-prawny tytuł do korzystania z niego nie uprawniają do ignorowania obowiązującego nakazu albo zakazu.

Jak praktycznie zabezpieczyć się przed kolejnymi konfliktami?

Najbezpieczniej uporządkować sytuację równolegle na kilku płaszczyznach:

• ustalić stan prawny mieszkania – zebrać dokument potwierdzający własność, najem lub inny tytuł oraz przeanalizować, czy mąż może nadal korzystać z art. 28¹ KRO,
• sprawdzić istniejące orzeczenia – rozwód, separację, zabezpieczenia, rozstrzygnięcia o korzystaniu z mieszkania, eksmisję oraz nakazy i zakazy ochronne,
• uregulować kontakty z dziećmi – wskazać konkretny harmonogram i miejsce przekazywania dzieci, najlepiej takie, które ogranicza okazje do konfliktu,
• ustalić sposób komunikacji – jeden kanał do zwykłych spraw dzieci i możliwość szybkiego kontaktu w sytuacji nagłej,
• dokumentować konkretne zdarzenia – daty wizyt, wiadomości, groźby, interwencje Policji, nagrania z legalnie używanego monitoringu oraz świadków,
• reagować natychmiast przy zagrożeniu – w razie przemocy, gróźb lub realnego niebezpieczeństwa nie należy czekać na zakończenie sporu mieszkaniowego lub rozwodu.

Wiadomości kierowane do męża powinny być rzeczowe. Jeżeli jego tytuł do mieszkania jest wątpliwy, bezpieczniej nie formułować kategorycznych twierdzeń o popełnieniu przestępstwa wyłącznie dlatego, że lokal stanowi majątek osobisty żony. Można natomiast jasno określić zasady kontaktu dotyczącego dzieci oraz wskazać, że groźby, awantury, nękanie i naruszanie obowiązujących zakazów nie będą akceptowane.

FAQ

Czy mąż może wejść do mojego mieszkania tylko dlatego, że nadal jesteśmy małżeństwem?

Samo trwanie małżeństwa nie oznacza nieograniczonego prawa do wchodzenia do każdego mieszkania współmałżonka. Jeżeli jednak lokal służył zaspokajaniu potrzeb rodziny, mąż może mieć własny rodzinno-prawny tytuł do korzystania z niego na podstawie art. 28¹ KRO. Najpierw trzeba więc ustalić, czy to uprawnienie istnieje i jaki jest jego zakres.

Czy wyprowadzka męża automatycznie powoduje utratę prawa z art. 28¹ KRO?

Nie. Czasowa wyprowadzka, konflikt lub faktyczna separacja nie zawsze wystarczą. Orzecznictwo przyjmuje natomiast, że znaczenie może mieć trwałe zaprzestanie korzystania z mieszkania w celu zaspokajania potrzeb rodziny. Ocenia się m.in. długość wyprowadzki, jej dobrowolność, zabranie rzeczy, utworzenie odrębnego gospodarstwa i rzeczywisty sposób korzystania z lokalu.

Czy prawo do kontaktów z dziećmi pozwala ojcu wejść do mieszkania?

Nie wynika to z samego prawa do kontaktów. Kontakty można zorganizować przez odbiór dziecka spod szkoły, przed budynkiem albo w neutralnym miejscu. Ewentualne prawo ojca do samego mieszkania trzeba ocenić osobno, przede wszystkim według art. 28¹ KRO i innych istniejących tytułów.

Czy mogę wezwać Policję, jeśli mąż może mieć prawo z art. 28¹ KRO?

Tak, jeżeli dochodzi do awantury, przemocy, gróźb, zagrożenia albo naruszenia obowiązującego nakazu czy zakazu. Natomiast w przypadku samego sporu o wejście do lokalu możliwość zastosowania art. 193 KK zależy od tego, czy mąż rzeczywiście nie ma skutecznego prawa do korzystania z mieszkania.

Czy po rozwodzie mąż nadal może powoływać się na art. 28¹ KRO?

Uprawnienie wynikające bezpośrednio z art. 28¹ KRO wygasa wraz z ustaniem małżeństwa. Trzeba jednak sprawdzić, czy były małżonek nie ma innego tytułu do lokalu oraz czy wyrok rozwodowy zawiera rozstrzygnięcie o sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania na podstawie art. 58 § 2 KRO.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 236, w szczególności art. 28¹, art. 58, art. 113 i art. 113¹ – ELI.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468, w szczególności przepisy o zabezpieczeniu oraz art. 445¹ i art. 756¹ – ELI.

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1228, w szczególności art. 68 i art. 95.

4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 383 z późn. zm., w szczególności art. 190a i art. 193 – ELI.

5. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 636 z późn. zm., w szczególności przepisy o nakazie opuszczenia mieszkania oraz zakazach ochronnych – ELI.

6. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 424 z późn. zm., w szczególności art. 11a i art. 11aa – ELI.

7. Sąd Najwyższy, uchwała z dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 73/08 – orzeczenie SN.

8. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrok z dnia 17 stycznia 2017 r., I ACa 571/16 – SAOS.

9. Sąd Okręgowy w Rzeszowie, wyrok z dnia 30 lipca 2019 r., V Ca 415/19 – SAOS.