Podział majątku a podwyższenie alimentów – jak się bronić?

Czy była żona może żądać podwyższenia alimentów mimo wcześniejszych ustaleń?

Tak, może. Jeżeli alimenty zostały ustalone na rzecz małoletnich dzieci, to porozumienie rodziców zawarte przy rozwodzie albo przy podziale majątku nie pozbawia dzieci prawa do świadczeń odpowiadających ich aktualnym potrzebom. Alimenty nie są rozliczeniem między byłymi małżonkami, lecz służą utrzymaniu dziecka.

Zgodnie z art. 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei art. 138 K.r.o. pozwala żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej alimentów, jeżeli nastąpiła zmiana stosunków.

W praktyce oznacza to, że matka działająca w imieniu dzieci może żądać wyższych alimentów, jeżeli wykaże np. wzrost kosztów utrzymania, leczenia, edukacji, zajęć dodatkowych, inflację albo zmianę sytuacji finansowej rodziców. Sam fakt, że wcześniej przyjęto niską kwotę alimentów, nie zamyka drogi do późniejszego pozwu.

Podział majątku po rozwodzie a alimenty na dzieci

Trzeba oddzielić dwie sprawy: rozliczenie majątku między byłymi małżonkami oraz obowiązek alimentacyjny wobec dzieci. Nawet jeżeli przy podziale majątku po rozwodzie jedna ze stron przyjęła niższą spłatę w zamian za deklarację niskich alimentów, takie ustalenie nie musi być skuteczne wobec dzieci. Szerzej ten problem omawia również zagadnienie: podział majątku wspólnego a alimenty.

Jeżeli więc była żona żąda podwyższenia alimentów wobec rosnących potrzeb dzieci, sąd nie będzie oceniał wyłącznie tego, co ustalili Państwo przy podziale majątku. Będzie badał przede wszystkim aktualne potrzeby dzieci, realne koszty ich utrzymania oraz Pana możliwości zarobkowe i majątkowe. Praktyczne omówienie podobnych spraw znajduje się także w materiale: podwyższenie alimentów.

Wcześniejsze ustalenia między rodzicami mogą mieć jednak znaczenie dowodowe. Można je wykorzystać, aby pokazać kontekst sprawy, sposób rozliczenia majątku, zamiar stron oraz to, czy aktualne żądanie jest rzeczywiście uzasadnione kwotowo. Nie będzie to jednak automatyczna przeszkoda do podwyższenia alimentów.

Jak bronić się w sprawie o podwyższenie alimentów?

Obrona przed podwyższeniem alimentów powinna opierać się na faktach i dokumentach. Sam argument, że była żona obiecywała brak dalszych roszczeń, zwykle nie wystarczy, jeżeli potrzeby dzieci rzeczywiście wzrosły.

W odpowiedzi na pozew warto odnieść się zwłaszcza do następujących kwestii:

• czy wskazane przez matkę koszty utrzymania dzieci są rzeczywiste, konieczne i udokumentowane,
• czy część wydatków nie została zawyżona albo nie dotyczy potrzeb luksusowych,
• jakie są Pana aktualne dochody, stałe wydatki, zobowiązania i stan zdrowia,
• czy matka również wykorzystuje swoje możliwości zarobkowe i majątkowe,
• czy wykonuje Pan obowiązek alimentacyjny także w naturze, np. przez osobiste starania, zakupy, opiekę, finansowanie zajęć lub leczenia,
• czy od ostatniego ustalenia alimentów rzeczywiście nastąpiła istotna zmiana stosunków.

Warto przygotować PIT-y, zaświadczenia o zarobkach, potwierdzenia przelewów, rachunki, umowy kredytowe, zestawienie kosztów utrzymania oraz dowody wydatków ponoszonych bezpośrednio na dzieci. Jeżeli kwota 1300 zł jest wygórowana, można wnosić o oddalenie powództwa w całości albo o podwyższenie alimentów tylko do niższej, realnej kwoty.

Czy można podważyć wcześniejszą umowę o podział majątku?

Nie można żądać ponownego podziału majątku tylko dlatego, że po pewnym czasie drugi rodzic wniósł sprawę o wyższe alimenty. Jeżeli podział majątku został dokonany ważną umową albo prawomocnym orzeczeniem sądu, zasadniczo jest wiążący.

Inaczej może być wtedy, gdy przy zawieraniu umowy doszło do wady oświadczenia woli. W szczególności znaczenie mogą mieć art. 84 Kodeksu cywilnego dotyczący błędu oraz art. 86 K.c. dotyczący podstępu. Błąd musi dotyczyć treści czynności prawnej i być istotny, czyli taki, że gdyby strona znała rzeczywisty stan rzeczy i oceniała sprawę rozsądnie, nie złożyłaby oświadczenia tej treści.

Jeżeli była żona świadomie zapewniała Pana, że warunkiem bardzo niskiej spłaty za nieruchomość będzie definitywne pozostawienie alimentów na niskim poziomie, a następnie w krótkim czasie wystąpiła o ich znaczące podwyższenie, można rozważać argument błędu albo podstępu. Trzeba jednak wykazać konkretne okoliczności: treść ustaleń, korespondencję, świadków, projekt ugody, przebieg negocjacji oraz związek między niższą spłatą a deklaracjami alimentacyjnymi.

Zgodnie z art. 88 K.c. uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub groźby następuje przez pisemne oświadczenie złożone drugiej stronie. W razie błędu uprawnienie wygasa z upływem roku od jego wykrycia. Jeżeli termin minął albo nie da się wykazać istotnego błędu, podważenie umowy będzie bardzo trudne.

Warto też sprawdzić formę wcześniejszego podziału majątku. Inaczej ocenia się zwykłą umowę, inaczej akt notarialny, a jeszcze inaczej ugodę sądową lub prawomocne postanowienie sądu. W niektórych sytuacjach konieczne będzie odrębne postępowanie sądowe, a nie samo podniesienie zarzutu w sprawie alimentacyjnej.

Co zrobić po otrzymaniu pozwu o wyższe alimenty?

Po doręczeniu pozwu trzeba pilnować terminu do złożenia odpowiedzi, jeżeli sąd taki termin wyznaczył. W piśmie należy jasno wskazać, czy żąda Pan oddalenia powództwa w całości, czy zgadza się Pan na częściowe podwyższenie alimentów.

W odpowiedzi warto opisać historię sprawy: rozwód, wysokość dotychczasowych alimentów, podział majątku, ustalenia dotyczące nieruchomości i sposób wyliczenia spłaty. Należy jednak pamiętać, że sąd rodzinny i tak będzie rozstrzygał przede wszystkim o aktualnym obowiązku alimentacyjnym wobec dzieci.

Jeżeli chce Pan równolegle podważać umowę o podział majątku, trzeba przygotować osobną strategię. Najpierw należy ustalić, kiedy dowiedział się Pan o okolicznościach uzasadniających błąd, czy mieści się Pan w rocznym terminie z art. 88 K.c. oraz czy istnieją dowody na to, że bez zapewnień byłej żony nie zgodziłby się Pan na tak niską spłatę.

FAQ

Czy rodzice mogą umówić się, że alimenty nigdy nie zostaną podwyższone?

Nie. Rodzice nie mogą skutecznie pozbawić dziecka prawa do alimentów odpowiadających jego aktualnym potrzebom. Takie ustalenie może mieć znaczenie dowodowe między rodzicami, ale nie blokuje pozwu o zmianę alimentów.

Czy niski udział w majątku może być argumentem przeciwko podwyższeniu alimentów?

Może być argumentem pomocniczym, zwłaszcza gdy pokazuje tło wcześniejszych ustaleń. Nie jest jednak samodzielną podstawą do oddalenia pozwu, ponieważ sąd bada przede wszystkim potrzeby dzieci i możliwości finansowe rodziców.

Kiedy sąd może podwyższyć alimenty?

Sąd może podwyższyć alimenty, gdy nastąpiła zmiana stosunków. Może to być wzrost potrzeb dziecka, wzrost kosztów utrzymania, poprawa sytuacji finansowej rodzica zobowiązanego albo inna istotna zmiana wpływająca na obowiązek alimentacyjny.

Czy można żądać ponownego podziału majątku po rozwodzie?

Zasadniczo nie, jeżeli podział został ważnie dokonany i jest prawomocny albo skuteczny. Można natomiast rozważać podważenie umowy lub ugody, jeżeli doszło do istotnego błędu, podstępu, groźby albo innej wady czynności prawnej.

Ile czasu jest na uchylenie się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu?

W razie błędu termin wynosi rok od jego wykrycia. Oświadczenie trzeba złożyć drugiej stronie na piśmie. Po upływie terminu możliwość skutecznego powołania się na błąd co do zasady wygasa.

Jakie dokumenty przygotować do sprawy o podwyższenie alimentów?

Warto przygotować dokumenty o dochodach, PIT-y, koszty mieszkania, kredyty, potwierdzenia przelewów, rachunki za wydatki na dzieci, dowody osobistej opieki oraz dokumenty z wcześniejszego rozwodu i podziału majątku.

Podsumowanie

Podział majątku po rozwodzie i alimenty na dzieci to dwie różne płaszczyzny prawne. Nawet jeżeli niskie alimenty były elementem wcześniejszych ustaleń między małżonkami, nie zamyka to drogi do ich zmiany, jeżeli potrzeby dzieci albo sytuacja rodziców uległy istotnej zmianie.

Nie oznacza to jednak, że rodzic zobowiązany jest bezbronny. Może kwestionować zawyżone koszty, wykazywać swoje rzeczywiste możliwości zarobkowe i majątkowe, przedstawiać własny udział w utrzymaniu dzieci oraz analizować, czy wcześniejsza umowa o podział majątku nie została zawarta pod wpływem błędu lub podstępu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 133, art. 135 i art. 138 - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 84, art. 86 i art. 88 - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1973 r., III CRN 6/73 - dotyczący oceny zmiany stosunków przy zmianie alimentów
4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 25.09.2009 r., III SA/Gl 631/09 - dotyczący oceny błędu w chwili składania oświadczenia woli