Rozdzielność majątkowa a zbycie prawa do mieszkania na rzecz żony

Sprzedaż udziału w majątku wspólnym

Sprzedaż udziału w majątku wspólnym była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego.

Ustanie wspólności ustawowej wywołuje daleko idące i różnorakie skutki w odniesieniu do majątku, który był objęty taką wspólnością. Pierwszym z nich jest określenie udziału każdego z małżonków w majątku wspólnym. Z mocy ustawy oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 K.r.o.). Jednakże określenie tych udziałów nie jest ostateczne i definitywne. Mogą być one ustalone przez sąd w innych rozmiarach przy uwzględnieniu przesłanek wskazanych w art. 43 § 2 K.r.o. Może to prowadzić do daleko idącego ograniczania udziału jednego z małżonków w majątku wspólnym. Do majątku, który był objęty wspólnością ustawową, od chwili jej ustania stosuje się przepisy o współwłasności, lecz – jak to stanowi art. 42 K.r.o. – odpowiednio i z zachowaniem przepisów poniższych, tj. art. 43-46 K.r.o. Współwłasność w częściach ułamkowych, powstała po ustaniu współwłasności łącznej, jest współwłasnością o charakterze zbliżonym do współwłasność majątku spadkowego w rozumieniu art. 1035 K.c., do której również przepisy o współwłasności stosuje się tylko odpowiednio.

Z tego też względu art. 46 K.r.o. stanowi, że w sprawach nieunormowanych w artykułach poprzedzających do podziału majątku, który był objęty wspólnością ustawową, stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. Nakaz odpowiedniego stosowania wymaga – jak to niejednokrotnie w orzecznictwie i doktrynie podkreślano – uwzględniania istotnych różnic w treści lub celu między stosunkami, dla których nastąpiło odesłanie do tych przepisów. Konieczność odpowiedniego, a nie integralnego stosowania przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych do przedmiotów majątkowych, które były objęte małżeńską wspólnością ustawową, wynika ze specyfiki tej wspólności.

Zobacz również: Rozdzielność majątkowa po 20 latach małżeństwa

Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym

W szczególności dotyczy to możliwości stosowania art. 43 § 2 K.r.o., dopuszczającego ustalenie nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym. W orzecznictwie oraz w doktrynie przyjmuje się, że w sytuacjach wyjątkowych ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym może polegać nawet na całkowitym pozbawieniu jednego z małżonków udziału w tym majątku. Toteż Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 15 października 1962 r. (OSN 1964, z. l, poz. 2), wpisanej do księgi zasad prawnych, stwierdził, że zbycie przez małżonka po ustaniu wspólności ustawowej jego udziału w przedmiocie, który był objęty wspólnością ustawową, jest bezskuteczne o tyle, o ile narusza uprawnienia drugiego małżonka, wynikające z przepisów o podziale wspólnego majątku małżonków. Uchwała powyższa została podjęta pod rządem stanu prawnego obowiązującego jeszcze przed wejściem w życie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jednakże – jak to stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 listopada 1976 r. II CR 268/76 (OSNCP 1977, z. 10, poz. 188) – zachowała nadal swoją aktualność, gdyż odpowiednie przepisy zarówno prawa materialnego, jak i procesowego nie uległy z tego punktu widzenia istotnej zmianie. Ratio legis uchwały stanowiącej o zbyciu udziału w przedmiocie, który był objęty wspólnością majątkową, przemawia – zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w uzasadnieniu powyższego wyroku – za bezskutecznością obciążenia tego udziału przez jednego małżonka bez zgody drugiego.

Zobacz również: Skutki rozdzielności majątkowej

Samodzielne rozporządzanie udziałem w majątku wspólnym po ustaniu wspólności ustawowej

Samodzielność małżonka rozporządzania udziałem w majątku wspólnym, po ustaniu wspólności ustawowej, nie doznaje dalszego ograniczenia w sytuacji, gdy według twierdzeń stron w skład majątku wspólnego wchodzi tylko sporna nieruchomość objęta wnioskiem toczącego się postępowania o podziale tego majątku. Inne składniki majątku wspólnego zostały już podzielone. Obowiązujące przepisy pozwalają na uznanie za bezskuteczne rozporządzenie przez jednego z małżonków udziałem w przedmiocie należącym do majątku wspólnego tylko wówczas i tylko o tyle, o ile naruszałoby to prawo współmałżonka do tego przedmiotu, wynikające z przepisów o podziale majątku wspólnego (art. 46 K.r.o. i art. 1036 K.c.).

Czy nie lepszym rozwiązaniem byłby podział majątku wspólnego między Państwem, obejmujący całość stosunków majątkowych, w tym mieszkania? Mogą Państwo dokonać podziału ruchomości a także nieruchomości kompleksowo.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1976 r. II CR 268/76rentowe - Dz.U. 2011 nr 237 poz. 1412