Dochody partnera a wspólne gospodarstwo domowe i ZFŚS

ZFŚS a dochody partnera po rozwodzie

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z Funduszu zależą od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej. Oznacza to, że pracodawca nie powinien przyznawać świadczeń wszystkim w jednakowej wysokości, bez zbadania kryterium socjalnego.

Ustawa nie wskazuje jednak wprost, że do dochodu pracownika zawsze trzeba doliczyć dochód partnera, z którym pracownik mieszka bez ślubu. O tym, jakie osoby i jakie dochody są brane pod uwagę, zwykle przesądza regulamin ZFŚS obowiązujący u danego pracodawcy. Regulamin może odwoływać się do dochodu na osobę w rodzinie, do osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących albo do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W przypadku małżeństwa praktyczne zasady żądania takich danych opisuje odrębny poradnik o dochodach małżonka przy dofinansowaniu z ZFŚS.

Dlatego pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie definicji zawartych w regulaminie i formularzu oświadczenia. Jeżeli dokument wymaga podania dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, trzeba ustalić, czy partner rzeczywiście jest członkiem takiego gospodarstwa, a nie tylko współwłaścicielem mieszkania lub osobą wspólnie zamieszkującą.

Czym jest wspólne gospodarstwo domowe?

W polskim prawie nie ma jednej ogólnej definicji wspólnego gospodarstwa domowego, która automatycznie rozstrzygałaby każdą sprawę z ZFŚS. W praktyce korzysta się z dorobku orzecznictwa i potocznego znaczenia tego pojęcia.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 15 kwietnia 2016 r., sygn. akt III AUa 1730/15, wskazał, że prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza wspólne zamieszkiwanie połączone ze wspólnym zaspokajaniem potrzeb życiowych, czyli ścisłą współpracą w codziennym prowadzeniu domu, taką jak zakupy, opłacanie rachunków czy organizowanie utrzymania.

Z kolei w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że należy patrzeć na realne relacje finansowe i organizacyjne między osobami. Ważne jest nie tylko to, czy mieszkają pod jednym adresem, lecz także czy wspólnie gospodarują środkami, podejmują decyzje o wydatkach i wspólnie zaspokajają podstawowe potrzeby.

Zobacz również: podobne znaczenie pojęcia wspólnego gospodarstwa ma uwzględnianie dochodów konkubenta przy ocenie sytuacji rodzinnej i majątkowej.

Kiedy partner tworzy wspólne gospodarstwo domowe?

O wspólnym gospodarstwie domowym można mówić przede wszystkim wtedy, gdy występują łącznie elementy organizacyjne i finansowe. Samo mieszkanie pod jednym adresem jest istotne, ale nie wystarcza, jeżeli każda osoba prowadzi oddzielne finanse i samodzielnie utrzymuje siebie oraz swoje dzieci.

Najczęściej za wspólnym gospodarstwem przemawiają:

• wspólne finansowanie żywności, opłat i bieżących potrzeb,
• wspólne konto albo stała wspólna pula pieniędzy na utrzymanie,
• wspólne decydowanie o wydatkach domowych i rodzinnych,
• utrzymywanie dzieci drugiej osoby albo faktyczne przejmowanie części kosztów ich utrzymania,
• brak rozdzielenia wydatków i brak możliwości wykazania, kto ponosi konkretne koszty.

Za odrębnym gospodarstwem mogą natomiast przemawiać: osobne konta, osobne zakupy żywności, osobne finansowanie dzieci, rozliczanie opłat według jasnych zasad oraz brak wspólnej puli środków. W opisanej sytuacji istotne jest również to, że partner nie łoży na Pani dzieci, Pani nie finansuje jego dzieci, a koszty mieszkania są dzielone według ustalonej proporcji.

Wspólne mieszkanie nie zawsze oznacza wspólne gospodarowanie

Współwłasność mieszkania i wspólne ponoszenie części kosztów lokalu nie muszą jeszcze oznaczać wspólnego gospodarstwa domowego. Współwłaściciele naturalnie ponoszą opłaty związane z rzeczą wspólną, ale czym innym jest rozliczanie kosztów mieszkania, a czym innym wspólne utrzymywanie rodziny i zaspokajanie wszystkich codziennych potrzeb ze wspólnych środków. Ocena, czy osoby wspólnie gospodarują na potrzeby ZFŚS, nie jest tożsama z obowiązkiem pomocy dorosłemu członkowi rodziny, który wynika z odrębnych przepisów.

Jeżeli kupujecie wyposażenie oddzielnie, dokumentujecie wydatki, nie macie wspólnego konta, nie finansujecie wzajemnie swoich dzieci i osobno płacicie za wyjazdy czy większe zakupy, są to argumenty za tym, że nie prowadzicie jednego wspólnego gospodarstwa. Trzeba jednak pamiętać, że każda sprawa zależy od konkretnych faktów oraz od brzmienia regulaminu ZFŚS.

Zobacz również: w sprawach rodzinnych podobne znaczenie może mieć ocena, czy występują dochody w gospodarstwie domowym po rozwodzie, a przy wspólnym lokalu warto znać zasady dotyczące tego, jak rozwiązać spór o wspólne mieszkanie po rozwodzie.

Co wpisać w oświadczeniu do ZFŚS?

Jeżeli regulamin ZFŚS każe wykazywać dochody członków wspólnego gospodarstwa domowego, a w Pani sytuacji partner nie tworzy z Panią takiego gospodarstwa, zasadniczo nie powinno się automatycznie doliczać jego dochodów tylko dlatego, że mieszkacie razem. Najbezpieczniej jest jednak nie ograniczać się do samego pominięcia partnera w tabeli dochodów, jeżeli formularz może być różnie interpretowany.

Praktyczne rozwiązanie to złożenie oświadczenia zgodnego z prawdą oraz dodanie krótkiego wyjaśnienia, na przykład że partner mieszka pod tym samym adresem i jest współwłaścicielem lokalu, ale nie pozostaje z Panią we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ każde z Państwa samodzielnie finansuje swoje potrzeby, dzieci i bieżące wydatki, a koszty mieszkania są rozliczane według ustalonej proporcji.

Jeżeli pracodawca zakwestionuje takie stanowisko, warto poprosić o wskazanie konkretnego postanowienia regulaminu, z którego wynika obowiązek wykazywania dochodu partnera. Pracodawca może żądać potwierdzenia danych, ale tylko w zakresie niezbędnym do przyznania świadczenia i ustalenia jego wysokości.

Czy pracodawca może żądać dokumentów?

Art. 8 ust. 1a ustawy o ZFŚS przewiduje, że udostępnienie danych osobowych potrzebnych do przyznania świadczenia następuje w formie oświadczenia. Pracodawca może żądać udokumentowania danych osobowych w zakresie niezbędnym do ich potwierdzenia, w szczególności na podstawie oświadczeń i zaświadczeń dotyczących sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej.

Nie oznacza to prawa do żądania dowolnych informacji o partnerze, jeżeli jego dochody nie są potrzebne do oceny Pani sytuacji według regulaminu. Zakres danych powinien być adekwatny do celu, czyli do ustalenia prawa do świadczenia i jego wysokości. Pracodawca ma też obowiązek przeglądać dane osobowe nie rzadziej niż raz w roku i usuwać te, których dalsze przechowywanie jest zbędne.

Co grozi za nieprawdziwe oświadczenie?

Oświadczenie składane do ZFŚS powinno być rzetelne. Jeżeli pracownik świadomie poda nieprawdziwe dane, pracodawca może odmówić świadczenia, zażądać wyjaśnień, a w razie wypłaty nienależnego świadczenia dochodzić jego zwrotu. W skrajnych przypadkach nieprawdziwe oświadczenie może też mieć konsekwencje pracownicze, zwłaszcza gdy regulamin przewiduje obowiązek aktualizacji danych albo zwrot świadczeń pobranych na podstawie nieprawdziwych informacji.

Inaczej należy ocenić sytuację, w której pracownik nie ukrywa faktów, tylko przedstawia własną, uzasadnioną ocenę, że partner nie jest członkiem wspólnego gospodarstwa domowego. Dlatego warto opisać okoliczności wprost, zamiast składać lakoniczne oświadczenie, które może zostać później uznane za niepełne.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce odróżnić samo wspólne zamieszkiwanie od prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.