Skutki rozdzielności majątkowej

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2015-05-06

W 2005 r. zawarliśmy z mężem rozdzielność majątkową. Mieliśmy dom, firmy (męża i moją) i działkę, na której stoi firma męża. W 2008 r. moja firma została zlikwidowana (mąż swoją nadal prowadzi). W 2010 r. rozwiedliśmy się. Jakie są obecnie skutki naszej rozdzielności? Czy to, co mąż kupił po rozwodzie, jest tylko jego, skoro zostały zakupione z dochodów jego firmy – niepodzielonej? Jak dokonać podziału majątku?

Z Pani pytania wynika, że w czasie trwania wspólności majątkowej została założona działalność gospodarcza Pani oraz odrębna działalność gospodarcza zarządzana przez Pani męża. Pani działalność w 2008 roku została zlikwidowana, zaś Pani mąż „swoją” działalność nadal prowadzi, czerpiąc z niej oczywiście zyski. Poza tym do majątku wspólnego należał dom oraz nieruchomość, na której Pani były mąż prowadzi działalność gospodarczą.

W 2005 roku ustanowiła Pani z mężem rozdzielność majątkową, zaś w 2010 roku doszło do rozwodu. Do dnia dzisiejszego nie nastąpił podział majątku wspólnego.

Generalnie więc należy przyjąć, że jeżeli działalność Pani męża (to skrót myślowy, gdyż tak naprawdę jest to przedsiębiorstwo, którym zarządza Pani mąż) powstała w czasie trwania wspólności i z pieniędzy wspólnych to działalność ta (przedsiębiorstwo) wejdzie do majątku wspólnego małżonków.

Na początku należy zaznaczyć, iż kwestie przynależności przedmiotów majątkowych do majątków osobistych bądź wspólnego małżonków są uregulowane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Stosownie do art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych”.

Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Zgodnie z art. 33 tej ustawy „do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

To, z jakiego majątku pochodziły nakłady na działalność, będzie miało duże znaczenie, gdyż działalność gospodarcza to określone środki trwałe nabywane za środki pieniężne lub w innej formie. Jeżeli przedsiębiorstwo w rozumieniu przedmiotowym zostało nabyte za środki pochodzące z majątku wspólnego, to wchodzi ono do majątku wspólnego i podlega podziałowi (ewentualnie środki uzyskane z jego sprzedaży), niezależnie od tego, kto by w nim pracował. Ponadto wszelkie dochody pochodzące z działalności, a uzyskane w trakcie trwania wspólności stanowią majątek wspólny małżonków.

Nie ma znaczenia dla składu majątku wspólnego okoliczność, że to Pani mąż zarządzał działalnością oraz że nabywał przedmioty majątkowe „na firmę”. Przedsiębiorstwo nie należy do niego, a wchodzi do majątku wspólnego.

Po ustanowieniu rozdzielności majątkowej przedsiębiorstwo stało się przedmiotem współwłasności i można żądać połowy zysków z tego przedsiębiorstwa. Pani mąż ma rację, że samochody i działka kupione za firmowe pieniądze należą wyłącznie do niego. Pani jedynie może żądać połowy zysków z firmy od dnia ustania wspólności do dnia podziału. Sprawa w tym przypadku jest niezwykle trudna, gdyż zyski te (od 2005 roku) będzie musiał wyliczyć biegły sądowy w oparciu o istniejącą dokumentację firmy.

Reasumując, przedsiębiorstwo (firma) oraz inne przedmioty majątkowe nabyte na potrzeby prowadzonej przez jednego z małżonków działalności gospodarczej ze środków pochodzących z majątku wspólnego, wejdą do majątku wspólnego i będą podlegały podziałowi w razie ustania wspólności (np. rozwód czy też separacja).

Kwestie rozliczeń w postępowaniu w sprawie o podział majątku zawsze są problematyczne, w szczególności gdy mamy do czynienia z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jednego z małżonków. Dzieje się tak dlatego, że w sytuacji gdy mamy do czynienia ze wspólnością majątkową to występują trzy masy majątkowe:

  1. majątek osobisty żony,
  2. majątek osobisty męża,
  3. majątek wspólny.

Zaś w trakcie małżeństwa dochodzi do mieszania się tych mas majątkowych. I w pewnym momencie trudno już ustalić, do kogo należą poszczególne składniki.

Z przedsiębiorstwem (gdyż jednoosobowa działalność gospodarcza jest przedsiębiorstwem) jest podobnie.

Zgodnie z art. 551 Kodeksu cywilnego „przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników materialnych i niematerialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:

1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

5) koncesje, licencje i zezwolenia;

6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;

7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

8) tajemnice przedsiębiorstwa;

9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej”.

Generalnie więc przedsiębiorstwo (samochody inne środki trwałe) należy do majątku wspólnego. Tak więc w tym przypadku całe przedsiębiorstwo weszło do majątku wspólnego. Po ustaniu wspólności stało się współwłasnością małżonków.

Jak już także wspominałem, wszelkie kwoty uzyskane w związku z prowadzoną działalnością, a znajdujące się na rachunku firmowym będą należały do majątku wspólnego, tak więc idąc w ślad za przepisami, spowoduje to, że wszystkie inwestycje w przedsiębiorstwo pochodzące z zysku, należeć będą do majątku wspólnego i będą podlegały rozliczeniu.

Wprawdzie jeżeli małżonek prowadzący działalność gospodarczą skorzysta ze środków zgromadzonych na firmowym rachunku bankowym (czyli środków wspólnych), to nie będzie musiał się z nich rozliczać jeżeli środki te przeznaczy na prowadzoną przez siebie działalność (koszty prowadzenia działalności jak naprawy sprzętu, wydatki na benzynę czy też inne wydatki lub nakłady). Jest to tym bardziej uzasadnione, że wydatki te będą zakwalifikowane jako koszty uzyskania przychodu, co uzasadnia celowość ich poniesienia.

W Pani przypadku, gdy pieniądze na wybudowanie np. nowego zakładu produkcyjnego pochodziły właśnie z zysku spółki, to zyski te nie będą podlegały rozliczeniu.

Nie ma znaczenia na „wejście” majątku do wspólności fakt, że Pani dopiero później przeprowadziła rozwód, gdyż dla majątku wspólnego liczy się istnienie, bądź nieistnienie wspólności. Nie ma tutaj znaczenia fakt, że Pani nie podejmowała istotnych decyzji odnośnie firmy, nie prowadziła jej Pani osobiście.

Zgodnie bowiem z art. 36 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności”.

Czyli, mimo  że działalność gospodarcza wejdzie do majątku wspólnego, to małżonek ją prowadzący ma przyznane uprawnienie do samodzielnego zarządzania przedmiotami majątkowymi służącymi mu do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej.

Jeżeli więc działalność gospodarcza (przedsiębiorstwo) należy do majątku wspólnego, to przy podziale, najpierw (jeżeli strony nie wycenią go polubownie) będzie podlegało wycenie, a następnie podziałowi (prawdopodobnie przez przyznanie działalności Pani mężowi prowadzącemu je dotychczas z odpowiednią spłatą na Pani rzecz).

Biegli wtedy dokonają wyceny całości przedsiębiorstwa. Wycenią także dom oraz działkę, na której prowadzona jest działalność. Poza tym przedsiębiorstwo to nie tylko środki trwałe, ale też inne aktywa i pasywa (np. długi, zobowiązania), które obrazują rzeczywistą sytuację firmy i od niej zależy decyzja, czy drugi współmałżonek będzie żądał podziału przy uwzględnieniu całego przedsiębiorstwa, czy tylko niektórych jego składników.

Jeżeli więc przedsiębiorstwo prosperuje korzystnie i są widoki na jego jeszcze lepsze prosperowanie w przyszłości, to biegli powinny wycenić całe przedsiębiorstwo oraz opracować prognozę zysków przedsiębiorstwa, która także będzie wpływać na jego wartość i spłatę.

Generalnie więc otrzyma Pani spłatę z połowy przedsiębiorstwa. Jeżeli dom zostanie przyznany Pani, to odpowiednią spłatę od Pani otrzyma Pani mąż.

Co do wyłączenia przedsiębiorstwa z majątku wspólnego – Pani mąż ma niewielkie szanse. Małżonek–przedsiębiorca, który wskazuje, że przedsiębiorstwo nie wchodzi w skład majątku wspólnego, musi to udowodnić, np. że powstało przed zawarciem związku małżeńskiego albo w trakcie, ale wtedy małżonkowie byli np. objęci intercyzą. Na wszystko potrzebne są dowody, najlepiej dokumenty.

Oczywiście taki majątek można podzielić u notariusza, polubownie. Będzie to jednak rozwiązanie dosyć kosztowne (opłata zależy od wysokości majątku wspólnego, w przeciwieństwie do opłaty sądowej, która jest stała i wynosi 1000 zł). Ponadto nie zna Pani wartości przedsiębiorstwa oraz prognoz, jakie można przed nim postawić.

Sprawy o podział majątku, w szczególności gdy w jego skład wchodzi przedsiębiorstwo, są sprawami bardzo skomplikowanymi, dlatego sugeruję skorzystać z pomocy fachowego pełnomocnika.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>



Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »